# Բերանի խոռոչի հիվանդություններ. պատճառները, ախտանիշները և բուժումը

![Կանխարգելումը](https://lifeinfo.am/storage/images/berani-xorochi-hivandutyunner-axtanishnery-patcharnery-bujumy-189.jpg "Կանխարգելումը")

Բերանի խոռոչի հիվանդությունները շատ տարածված խնդիր են։ Հազիվ թե գտնվի մարդ, որը գոնե մեկ անգամ իր կյանքում չի հանդիպել բերանի որոշակի հիվանդությունների: Հիվանդությունները և դրանց պատճառները շատ բազմազան են: Փորձենք առանձնացնել դրանցից ամենատարածվածները և պարզել, թե որոնք են ախտանիշները, և ինչպես բուժել բերանի խոռոչի հիվանդությունները:

Բովանդակություն.

- [Հիվանդությունների ախտանիշները](#%D5%B0%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%A1%D5%AD%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B7%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Պատճառները](#%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%B3%D5%A1%D5%BC%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Լնդերի բորբոքում և հիվանդություններ](#%D5%AC%D5%B6%D5%A4%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%A2%D5%B8%D6%80%D5%A2%D5%B8%D6%84%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%B0%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80)
- [Ինչպիսին են լինում ատամնացավերը](#%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%BA%D5%AB%D5%BD%D5%AB%D5%B6-%D5%A5%D5%B6-%D5%AC%D5%AB%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%A1%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%B6%D5%A1%D6%81%D5%A1%D5%BE%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Կարիես](#%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%AB%D5%A5%D5%BD)
- [Ստոմատիտ](#%D5%BD%D5%BF%D5%B8%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%AB%D5%BF)
- [Ֆլյուս](#%D6%86%D5%AC%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%BD)
- [Լեզվի խոց](#%D5%AC%D5%A5%D5%A6%D5%BE%D5%AB-%D5%AD%D5%B8%D6%81)
- [Բերանի խոռոչի հիվանդություններ երեխաների մոտ](#%D5%A2%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%AB-%D5%AD%D5%B8%D5%BC%D5%B8%D5%B9%D5%AB-%D5%B0%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%AD%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%B4%D5%B8%D5%BF)
- [Մանկական ստոմատիտ](#%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%BD%D5%BF%D5%B8%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%AB%D5%BF)
- [Մանկական պիոդերմիա](#%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%BA%D5%AB%D5%B8%D5%A4%D5%A5%D6%80%D5%B4%D5%AB%D5%A1)
- [Հիվանդություններ վնասվածքների հետևանքով](#%D5%B0%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%BE%D5%B6%D5%A1%D5%BD%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D6%84%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D6%87%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%B8%D5%BE)
- [Կաթնախտ (կանդիդոզ)](#%D5%AF%D5%A1%D5%A9%D5%B6%D5%A1%D5%AD%D5%BF-%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%A4%D5%AB%D5%A4%D5%B8%D5%A6)
- [Բերանի խոռոչի հիվանդություններ տարեց հասակում](#%D5%A2%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%AB-%D5%AD%D5%B8%D5%BC%D5%B8%D5%B9%D5%AB-%D5%B0%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%81-%D5%B0%D5%A1%D5%BD%D5%A1%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%B4)
- [Քսերոստոմիա (չորության զգացում բերանում)](#%D6%84%D5%BD%D5%A5%D6%80%D5%B8%D5%BD%D5%BF%D5%B8%D5%B4%D5%AB%D5%A1-%D5%B9%D5%B8%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%A6%D5%A3%D5%A1%D6%81%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%A2%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B4)
- [Ատամների մգեցում և մաշվածք](#%D5%A1%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%B4%D5%A3%D5%A5%D6%81%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%B4%D5%A1%D5%B7%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D6%84)
- [Բուժումը տնային պայմաններում](#%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8-%D5%BF%D5%B6%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D5%BA%D5%A1%D5%B5%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B4)
- [Բուժումը ժողովրդական միջոցներով](#%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8-%D5%AA%D5%B8%D5%B2%D5%B8%D5%BE%D6%80%D5%A4%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%B4%D5%AB%D5%BB%D5%B8%D6%81%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D5%BE)
- [Խորհուրդներ կարիեսի բուժման համար](#%D5%AD%D5%B8%D6%80%D5%B0%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A4%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%AB%D5%A5%D5%BD%D5%AB-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D6%80)
- [Խորհուրդներ ստոմատիտի բուժման համար](#%D5%AD%D5%B8%D6%80%D5%B0%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A4%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%BD%D5%BF%D5%B8%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%AB%D5%BF%D5%AB-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D6%80)
- [Խորհուրդներ ֆլյուսի բուժման համար](#%D5%AD%D5%B8%D6%80%D5%B0%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A4%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D6%86%D5%AC%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%BD%D5%AB-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D6%80)
- [Միջոցներ լեզվի և բերանի խոռոչի խոցերի դեմ](#%D5%B4%D5%AB%D5%BB%D5%B8%D6%81%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%AC%D5%A5%D5%A6%D5%BE%D5%AB-%D6%87-%D5%A2%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%AB-%D5%AD%D5%B8%D5%BC%D5%B8%D5%B9%D5%AB-%D5%AD%D5%B8%D6%81%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%A4%D5%A5%D5%B4)
- [Կանխարգելումը](#%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%A5%D5%AC%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8)

## Հիվանդությունների ախտանիշները

Ախտանշանները կախված են առաջացած հիվանդությունից: Ահա մի քանի տարածված պաթոլոգիաները և դրանց նշանները.

- Կարիես - ախտանիշ հանդիսանում է էմալի և բուն ատամի անմիջական քայքայումը;
- Ստոմատիտ - բնութագրվում է բերանի խոռոչում մեկ կամ մի քանի խոցերի առաջացմամբ, դրանք ցավոտ են, պատճառում են այրոցի զգացում: Ստոմատիտը առաջացնում է բազմաթիվ բացասական զգացողություններ;
- Ֆլյուս – ատամի մոտակայքի լնդի բորբոքումն է և այնտեղ թարախի կուտակումը: Զգացվում են ցավեր ծամելիս կամ ատամը սեղմելիս: Որոշ դեպքերում այտուցվում են այտը և կզակը, մեծանում են ավշային հանգույցները:
- Լեզվի խոցեր – ցավոտ վերքերի հայտնվելը լեզվի վրա: Վերքերը ցավոտ են, երկար ժամանակ չեն բուժվում;
- Գինգիվիտ – լնդերի արյունահոսություն:

## Պատճառները

Բերանը հիվանդությունների առաջացման պատճառները կարող են լինել հետևյալը.

- ատամների վատ վիճակը, ոչ ժամանակին այցելությունները ատամնաբույժի;
- սխալ ընդունելության հակաբիոտիկների;
- հիվանդության ներքին համակարգերի;
- սուր, կծու սնունդը, ալկոհոլի, ծխախոտի օգտագործումը;
- հորմոնալ խախտումները;
- բերանի վատ հիգիենան:

![Բուժումը ժողովրդական միջոցներով](https://lifeinfo.am/storage/images/berani-xorochi-hivandutyunner-axtanishnery-patcharnery-bujumy-165.jpg "Բուժումը ժողովրդական միջոցներով")

Այս ցանկը ամբողջական չէ, հիվանդությունները կարող են ունենալ նաև այլ, անհայտ պատճառներ:

## Լնդերի բորբոքում և հիվանդություններ

Լնդերի հիվանդությունները հաճախ առաջանում են ատամների ժամանակավրեպ բուժման ու բերանի խոռոչի հիգիենայի ոչ համապատասխան միջոցների (ատամի մածուկներ, փոշիներ, խոզանակներ, ատամի թելեր) օգտագործման պատճառով: Բորբոքումը առաջանում է վնասակար միկրոօրգանիզմների կենսագործունեության ընթացքում, որոնք կարող են կործանարար ազդել բերանի խոռոչի վրա:

> Հիշեք. ճիշտ ընտրված հիգիենայի միջոցները և բերանի խոռոչի ճիշտ խնամքը զգալիորեն իջեցնում են տարատեսակ հիվանդությունների ռիսկը:

Հիմնական հիվանդություններից առանձնացնում են.

- գինգիվիտ - ախտանիշներից է լնդերի արյունահոսությունը, դրանք դառնում են փափուկ և ցավոտ։ Բերանից զգացվում է տհաճ հոտ;
- պարադոնտիտ - լինդը այս հիվանդության դեպքում բորբոքվում և հեռանում է ատամից՝ այդպիսով մերկացնելով այն: Ծանր վիճակում լինդը արյունահոսում է, ատամները դառնում են անկայուն, քայքայվում է արմատը;
- պերիոդոնտիտ - բորբոքվում է ատամի արմատի շուրջ գտնվող հյուսվածքը: Ախտանիշները. արագ աճող ատամի ցավ, ջերմությունը բարձրանում է, մեծանում են կզակի շրջանի ավշային հանգույցները:

![Բուժումը տնային պայմաններում](https://lifeinfo.am/storage/images/berani-xorochi-hivandutyunner-axtanishnery-patcharnery-bujumy-134.jpg "Բուժումը տնային պայմաններում")

Բոլոր հիվանդությունները բնութագրվում են բորբոքմամբ: Դա վտանգավոր գործընթաց է, որը կարող է հանգեցնել բարդությունների: Շարունակական ցավի զգացողությունների դեպքում պետք է դիմել ատամնաբուժական կլինիկա։

## Ինչպիսին են լինում ատամնացավերը

Ամենատհաճ ցավերից մեկը, միանշանակ, ատամնացավն է: Ատամի բժիշկներից վախենում են, ինչպես կրակից, ընդ որում՝ թե՛ մեծահասակները, թե՛ երեխաները: Կախված հիվանդությունից՝ տարբեր է լինում նաև ցավը: Երբեմն ցավը սուր, անտանելի է, երբեմն էլ՝ բութ, որը մշտապես անհանգստացնում է: Փորձենք առանձնացնել դրանցից մի քանիսը.

- կարիեսի ժամանակ ատամի ցավը շատ սուր չէ, այն մեկ հայտնվում, մեկ անհետանում է: Առաջանում է շատ սառը, տաք, կծու, թթու սնունդ ուտելիս: Նման ցավը կրում է ժամանակավոր բնույթ և արագ անցնում է;
- ֆլյուսի դեպքում ցավը ունի չափավոր բնույթ, արտահայտվում է հիվանդ ատամը սեղմելիս;
- եթե առաջանում է այնպիսի հիվանդություն, ինչպիսին պերիոդոնտիտն է, ցավը սուր է, ծակող: Դուք հստակորեն զգում եք հիվանդ ատամը: Նման ցավը չի անցնում ինքն իրեն, թեթևանում է ցավազրկող ընդունելուց հետո։

### Կարիես

Կարիեսը ատամների քայքայման գործընթացն է ատամի էմալի դեմիներալիզացման և փափկեցման հետևանքով: Ատամի վրա հայտնվում է փոքր անցք, ժամանակի ընթացքում այն մեծանում է և կարող է ամբողջությամբ ոչնչացնել ատամը: Եթե չկանխել այն, հիվանդությունը տարածվում է առողջ ատամների վրա: Առաջանում է pH հավասարակշռության խախտման պատճառով:

Դրա պատճառները հետևյալներն են.

- կարիեսածին մանրէները;
- սխալ ընտրված հիգիենիկ պարագաները;
- ածխաջրերի չափից ավելի օգտագործումը;
- թքարտադրության ֆունկցիայի խախտումը;
- ֆտորի պակասը օրգանիզմում;
- բերանի խոռոչի վատ հիգիենան:

![Բերանի խոռոչի հիվանդություններ տարեց հասակում](https://lifeinfo.am/storage/images/berani-xorochi-hivandutyunner-axtanishnery-patcharnery-bujumy-146.jpg "Բերանի խոռոչի հիվանդություններ տարեց հասակում")

Այս հիվանդությունը ունի զարգացման փուլեր.

- բծերի շրջան - ատամի մակերեսին հայտնվում է փոքր բիծ: Հիվանդությունը ոչ մի կերպ չի դրսևորվում, ընթանում է առանց ախտանիշների: Սկզբնական փուլում այն դժվար է տեսնել, և ախտորոշվում է ատամնաբույժի կողմից;
- մակերեսային, միջին փուլ - բնութագրվում է ավելի նկատելի հետքով: Բակտերիաները ախտահարում են ոչ միայն էմալը, այլև՝ արդեն դենտինը;
- խորը կարիես - ատամի վրա առաջանում է խոռոչ: Քայքայվում են էմալը, դենտինը, հիվանդությունը դիպչում է պուլպային:

### Ստոմատիտ

Բերանի խոռոչի բորբոքային գործընթաց է: Գլխավոր առաջացման պատճառ է համարվում բերանի պատշաճ բանավոր հիգիենայի բացակայությունը: Բայց հիգիենան միակ պատճառը չէ: Առանձնացնում են նաև հետևյալները.

- կանդիդոզ կամ սնկային ստոմատիտ: Ժողովրդի լեզվով՝ կաթնախտ: Հայտնվում է Podacandida կոչվող սնկային բակտերիաների ազդեցության արդյունքում;
- հերպեսային ստոմատիտ: Հերպեսի վիրուսի արդյունք է;
- անաֆիլակտիկ ստոմատիտ: Առաջանում է օրգանիզմի ալերգիկ ռեակցիաների արդյունքում:

Ախտանիշները հետևյալն են.

- ջերմաստիճանը խիստ բարձրանում է;
- ախորժակը վատանում է, առաջանում է դյուրագրգռություն;
- երեխաների մոտ հայտնվում է քմահաճություն, վատ քուն;
- բերանի լորձաթաղանթի վրա հայտնում են սպիտակ հետքեր;
- բերանում հայտնվում են վերքեր (խոցեր):

![Բերանի խոռոչի հիվանդություններ երեխաների մոտ](https://lifeinfo.am/storage/images/berani-xorochi-hivandutyunner-axtanishnery-patcharnery-bujumy-118.jpg "Բերանի խոռոչի հիվանդություններ երեխաների մոտ")

> Կարևոր է. շատերը ուշադրություն չեն դարձնում բերանում առաջացող մանր վերքերին: Դա անթույլատրելի է և կարող է հանգեցնել այնպիսի բարդությունների, ինչպիսիք են լնդերի արյունահոսությունը, ատամների ընկնելը և անգամ լարինգիտը:

### Ֆլյուս

Ֆլյուսը ստոմատոլոգիայի բնագավառում ամենալուրջ հիվանդություններից մեկն է: Հանգեցնում է շատ անցանկալի հետևանքների, ընդհուպ մինչև արյան վարակում: Մանրամասն քննարկենք, թե որենք են ֆլյուսի հիմնական պատճառները.

- տարած որոշ հիվանդություններ, ինչպիսիք են անգինան և ֆուրունկուլոզը;
- լնդի վնասվածքների դեպքում (պինդ սնունդ, ատամի խոզանակ, սպասք);
- ոչ ժամանակին հանած պլոմբը: Այն գրգռում է պուլպան, և արդյունքում հայտնվում է բորբոքում;
- մանրէների ներթափանցումը, օրինակ՝ ներարկման միջոցով:

Հիվանդության առաջացման հիմնական ախտանիշներն են՝ ջերմաստիճանի բարձրացում, բորբոքման շրջանում ուժեղ ցավ ծամելիս և ատամը սեղմելիս: Ինքը ֆլյուսը թարախային կոն է լնդի վրա, այն հեշտությամբ կարելի է տեսնել: Արագ առաջանում և բորբոքվում է, ցավը կարող է փոխանցվել աչքերին, կզակին, ականջին: Որոշ դեպքերում խիստ այտուցվում են այտերը, շրթունքները և կզակը:

### Լեզվի խոց

Խոցը կարող է լինել ինչպես ինքնուրույն հիվանդություն, այնպես էլ՝ այլ հիվանդությունների հետևանք: Դիտարկենք այն դեպքերը, որոնք առավել հաճախ առաջանում են խոցեր.

- ստոմատիտ - այս հիվանդության արդյունքում լեզվի մակերեսին կարող են առաջանալ վերքեր: Ուղեկցվում են այդ տհաճ երևույթները ցավով և այրոցով;
- լեզվի վնասվածքներ - ամեն օր լեզուն ենթարկվում է մեխանիկական ազդեցության: Խոցերի պատճառներ կարող են դառնալ կոշտ սնունդը, ոսկորները, լեզուն կծելը, պրոթեզների կամ բրեկետների պատճառած վնասվածքները, բժշկական ազդեցությունը: Այդ վնասվածքների արդյունքում հայտնվում են խոցերի կամ էրոզիաների տեսքով վերքեր;
- այնպիսի լուրջ հիվանդությունների արդյունքում, ինչպիսիք են տուբերկուլյոզը, սիֆիլիսը;
- լեզվի քաղցկեղ - լեզվի վրա չարորակ բնույթի գոյացություն:

![Ինչպիսին են լինում ատամնացավերը](https://lifeinfo.am/storage/images/berani-xorochi-hivandutyunner-axtanishnery-patcharnery-bujumy-178.jpg "Ինչպիսին են լինում ատամնացավերը")

Շատ կարեւոր է լեզվի վրա վերք հայտնվելու դեպքում դիմել ատամնաբույժի: Ժամանակին բուժումը կօգնի կանխարգելել լուրջ հիվանդությունները և պահպանել ձեր առողջությունը:

## Բերանի խոռոչի հիվանդություններ երեխաների մոտ

Մանկական հիվանդությունները նման են մեծահասակների հիվանդություններին: Փորձենք դասակարգել դրանք:

### Մանկական ստոմատիտ

Բաժանվում է հետևյալ տեսակների.

- քրոնիկ կրկնվող աֆթոզ ստոմատիտ - Այս հիվանդությանը բնորոշ է մի քանի կամ մեծ քանակությամբ խոցերի առաջացումը: Դրանք ունեն սպիտակ փառ, ցավոտ են։ Նաև բնորոշ է հիվանդության կրկնումը:
- հերպեսային ստոմատիտ - Կարող է լինել թեթև, միջին և ծանր: Հիվանդությանը բնորոշ են այնպիսի ախտանիշներ, ինչպիսիք են ջերմությունը, լորձաթաղանթի բորբոքումը, վերքերը լորձաթաղանթի և լեզվի վրա: Բնորոշ են հետևյալ բարդությունները. լնդերի արյունահոսություն, ատամների անկում, տհաճ հոտ բերանից;
- կատարալ ստոմատիտ – Դեղերի հիման վրա առաջացող հիվանդություն է: Պատճառներն են հակաբիոտիկները ու որոշ այլ դեղեր։

![Լնդերի բորբոքում և հիվանդություններ](https://lifeinfo.am/storage/images/berani-xorochi-hivandutyunner-axtanishnery-patcharnery-bujumy-100.jpg "Լնդերի բորբոքում և հիվանդություններ")

### Մանկական պիոդերմիա

Այս հիվանդությունը ստրեպտոստաֆիլակոկային բնույթի է։ Դրսևորվում է լորձաթաղանթի, շուրթերի վրա վերքերի և ճաքերի տեսքով: Հաճախ ենթարկվում են թույլ իմունիտետ ունեցող երեխաները, ինչպես նաև՝ այն երեխաները, որոնք լիարժեք սնունդ և վիտամիններ չեն ստանում:

### Հիվանդություններ վնասվածքների հետևանքով

Տրավմատիկ բնույթի լորձաթաղանթի վնասվածքներ։ Երեխաները հաճախ են վնասում բերանի խոռոչը, դա կարող է լինել խաղալիքով, որոնք նրանք տանում են բերանը, դանակ-պատառաքաղի անհաջող օգտագործմամբ, ատամի խոզանակի ոչ ճիշտ օգտագործմամբ և այլ գործոններով:

### Կաթնախտ (կանդիդոզ)

Սնկային վարակի ներթափանցումը առաջանում է այս տհաճ հիվանդությունը։ Ամենից հաճախ առաջանում է նորածին տարիքում, քանի որ մանկական լորձաթաղանթը չի կաողանում դիմակայել վարակին:

## Բերանի խոռոչի հիվանդություններ տարեց հասակում

Բնությունը կազմակերպված է այնպես, որ մարդկային օրգանիզմը ծերանում է և ենթարկվում է տարիքային փոփոխությունների: Վատթարանում է նյութափոխանակությունը, թուլանում է իմունիտետը: Սա տարբեր հիվանդությունների առաջացման կարևոր գործոններից մեկն է, այդ թվում նաև՝ բերանի խոռոչի հիվանդությունների: Այդ շարքին են դասվում հետևյալները:

### Քսերոստոմիա (չորության զգացում բերանում)

Հիվանդության ախտանիշ է թքարտադրության նվազումը: Հայտնվում է որոշ դեղերի ընդունման, քիմիական ճառագայթման արդյունքում: Պաշտպանական գործառույթների նվազեցումը հանգեցնում է մանրէներից և բակտերիաներից պաշտպանության նվազման և հանգեցնում է տարբեր հիվանդությունների, ինչպիսիք են կարիեսը, պարադոնտիտը;

![Պատճառները](https://lifeinfo.am/storage/images/berani-xorochi-hivandutyunner-axtanishnery-patcharnery-bujumy-157.jpg "Պատճառները")

### Ատամների մգեցում և մաշվածք

Այնպիսի մթերքների երկար օգտագործումը, որոնց պատճառով էմալի գույնը կարող է փոխվել, և մի շարք այլ գործոններ հանգեցնում են ատամների պաթոլոգիկ դեղնության: Ատամները դառնում են զգայուն սառը և տաք սննդի հանդեպ, հեշտ են քայքայվում:

1. Ատամի արմատի կարիես – տարածված հիվանդություն է, հանգեցնում է ատամի քայքայման;
2. Համային զգացողությունների փոփոխություն – այս պաթոլոգիան պայմանավորված է տարիքով, դեղերով, պրոթեզով, որոշ այլ հիվանդություններով;
3. Պարադոնտիտ – հաճախ հանդիպող հիվանդություն է տարեց մարդկանց մոտ: Բացի տարիքից, պայմանավորված է այնպիսի գործոններով, ինչպիսիք են վատ հիգիենան, ոչ հաճախակի այցելությունները ատամնաբույժի: Այս հիվանդությունը ծանր վիճակում հանդիպում է առավել հաճախ հենց ծերերի մոտ։

> Հետաքրքիր է իմանալ. շատերը, պահպանելով հիգիենայի կանոնները, կարողանում են պահպանել ատամների առողջությունը մինչև խոր ծերություն: Դրա շնորհիվ նրանք ավելի երիտասարդ տեսք են ունենում:

## Բուժումը տնային պայմաններում

Շատ հաճախ, եթե չեն առաջանում բարդություններ, բերանի հիվանդությունները բուժվում են տնային պայմաններում: Բժշկի այցելելուց հետո պետք է ուշադիր հետևել բուժման սխեմային: Բժիշկը նշանակում է դեղեր և պրոցեդուրաներ, որոնք ուղղված են մանրէների և վիրուսների դեմ պայքարին, ջերմաստիճանի բարձրացմանը և բերանի խոռոչի տեղական իմունիտետի բարձրացմանը:

Ատամնաբույժը նշանակում է մի շարք պրոցեդուրաներ, որոնց պահպանումը կարևոր է բուժվելու համար: Դրանք կարող են լինել տարբեր քսուքներ, ողողումներ, որոշակի դիետաներ: Արդյունքների բարելավման համար կարելի է օգտագործել ժողովրդական միջոցներ:

## Բուժումը ժողովրդական միջոցներով

### Խորհուրդներ կարիեսի բուժման համար

- Մեկ բաժակ տաք ջրի ավելացնել մեկ ճաշի գդալ աղ: Ողողել լուծույթով բերանը 1-2 րոպե: Կրկնել կարելի է 5-6 անգամ;
- Բինտը կամ բամբակը թրջել կամֆորայի սպիրտով, դնել 5-10 րոպե ախտահարված ատամի վրա: Սպիրտով խորհուրդ է տրվում մշակել նաև լինդը;
- Ատամների մաքրում տնտեսական օճառի լուծույթով: Այս լուծույթը պետք է օգտագործել առավոտյան և երեկոյան, միայն թարմ տեսքով:

![Հիվանդությունների ախտանիշները](https://lifeinfo.am/storage/images/berani-xorochi-hivandutyunner-axtanishnery-patcharnery-bujumy-106.jpg "Հիվանդությունների ախտանիշները")

### Խորհուրդներ ստոմատիտի բուժման համար

- Մանրացված հալվեի տերևը խառնել ձիթապտղի յուղի հետ (1 ճաշի գդալ): Այս քսուքը քսել ստոմատիտի դեպքում օրը 2-3 անգամ;
- Կռատուկի արմատը մանրեցնել, ավելացնել 100 գրամ արևածաղկի ձեթ: Թրմել 12 ժամվա ընթացքում, ապա եռացնել և եփել ցածր ջերմության վրա 20 րոպե: Քսել ախտահարված լորձաթաղանթին:
- Գազարի թարմ հյութը նոսրացնել եռացրած ջրով, ողողել դրանով բերանը օրը 5-6 անգամ:

### Խորհուրդներ ֆլյուսի բուժման համար

- Խառնել հավասար քանակությամբ աղ և սոդա: Լուծել մեկ բաժակ տաք եռացրած ջրում: Ողողել դրանով բերանը 4-5 անգամ օրը;
- Կաղնու կեղևը, եղեսպակը, արևքուրիկը խառնել հավասար մասերով, եփել 1 լիտր ջրով: Ողողել բերանը հնարավորինս հաճախ, ոչ պակաս, քան օրը 6 անգամ;
- Մեկ բաժակ կանաչ թեյին ավելացնել մեկ ճաշի գդալ աղ, ողողել բերանը յուրաքանչյուր ժամը մեկ:

### Միջոցներ լեզվի և բերանի խոռոչի խոցերի դեմ

- 2 ճաշի գդալ վաղենակը (կալենդուլա) եփել մեկ լիտր եռման ջրում դանդաղ կրակի վրա 15-20 րոպե: Ողողել բերանը 5-6 անգամ օրը;
- Կղմուխի տերևների (2 ճաշի գդալ) վրա լցնել մեկ լիտր եռման ջուր, թրմել 3-4 ժամ, ողողել բերանը յուրաքանչյուր 2-3 ժամը մեկ;
- Մեղրը խառնել մանրացրած նուշի հետ, մշակել բերանի խոցերը ստացված խառնուրդով 4-5 անգամ ամեն օր:

![Խորհուրդներ ֆլյուսի բուժման համար](https://lifeinfo.am/storage/images/berani-xorochi-hivandutyunner-axtanishnery-patcharnery-bujumy-184.jpg "Խորհուրդներ ֆլյուսի բուժման համար")

## Կանխարգելումը

Ատամների և բերանի խոռոչի հիվանդությունների դեմ պայքարի կանխարգելիչ միջոցառումների շարքում պետք է առանձնացնել.

- ատամների ամենօրյա մաքրում ոչ պակաս, քան օրը 2 անգամ;
- ատամի խոզանակի և բերանի խնամքի այլ պարագաների հիգիենա;
- ատամի խոզանակի և մածուկի ճիշտ ընտրություն;
- ճիշտ սնունդ, մի չարաշահեք այն մթերքները, որոնք տանում են ատամի էմալի քայքայման: Հրաժարվեք թունդ թեյից, սուրճից, շատ թթու, աղի ճաշատեսակներից: Նիկոտինը նույնպես կործանարար է ազդում ատամների վրա;
- եղեք զգույշ պինդ սնունդ ծամելիս:

Պահպանեք ատամների առողջությունը, պահպանեք բերանի խոռոչի հիգիենան, և գեղեցիկ ժպիտը կմնա ձեզ հետ երկար տարիներ ։