# Ինչպես ինքնուրույն պայքարել խուճապային նոպաների դեմ

![Վախերի առաջացման պատճառները](https://lifeinfo.am/storage/img/aroxjutyun-dexer-bozhognutyun-dexabuyser-21713809.jpg "Վախերի առաջացման պատճառները") Երբ հանկարծակի, բառիս բուն իմաստով ոչնչից, առաջանում է խորքային վախ, մարդը սկսում է կորցնել ինքնատիրապետումը և դադարում է վերահսկել իրականության զգացողությունը։ Նոպան ուղեկցվում է սրտխփոցի արագացմամբ, շնչառության դժվարությամբ, կրծքավանդակի շրջանում սեղմվածության զգացողությամբ։ Եթե խուճապային նոպաները մշտապես կրկնվում են, անպայման պետք է իմանալ, թե ինչպես պայքարել դրանց դեմ ինքնուրույն։

Բովանդակություն.

- [Խուճապային նոպայի նշաններ](#%D5%AD%D5%B8%D6%82%D5%B3%D5%A1%D5%BA%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D5%B6%D5%B8%D5%BA%D5%A1%D5%B5%D5%AB-%D5%B6%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80)
- [Վախերի առաջացման պատճառները](#%D5%BE%D5%A1%D5%AD%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BB%D5%A1%D6%81%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%B3%D5%A1%D5%BC%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Ինչ անել նոպայի ժամանակ](#%D5%AB%D5%B6%D5%B9-%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D5%AC-%D5%B6%D5%B8%D5%BA%D5%A1%D5%B5%D5%AB-%D5%AA%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF)
- [Ինչպես բուժել նոպաները](#%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%BA%D5%A5%D5%BD-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%A5%D5%AC-%D5%B6%D5%B8%D5%BA%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Հոգեթերապևտի խորհուրդները](#%D5%B0%D5%B8%D5%A3%D5%A5%D5%A9%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%BA%D6%87%D5%BF%D5%AB-%D5%AD%D5%B8%D6%80%D5%B0%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A4%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)

Հարակից հոդվածներ.- [Խուճապային նոպա - ինչ անել հանկարծակի անհանգստության նոպայի դեպքում](%D5%AD%D5%B8%D6%82%D5%B3%D5%A1%D5%BA%D5%AB-%D5%B6%D5%B8%D5%BA%D5%A1-%D5%AB%D5%B6%D5%B9-%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D5%AC-%D5%B0%D5%A1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%AE%D5%A1%D5%AF%D5%AB-%D5%A1%D5%B6%D5%B0%D5%A1%D5%B6%D5%A3%D5%BD%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%B6%D5%B8%D5%BA%D5%A1%D5%B5%D5%AB-%D5%A4%D5%A5%D5%BA%D6%84%D5%B8%D6%82%D5%B4-3886 "Խուճապային նոպա - ինչ անել հանկարծակի անհանգստության նոպայի դեպքում")
- [Ինչ նշաններ են վկայում խուճապային նոպայի մասին](%D5%BA%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%AF-%D5%B6%D5%B8%D5%BA%D5%A1%D5%B5%D5%AB-%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BB%D5%A1%D6%81%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%BA%D5%AB%D5%BD%D5%AB-%D5%B6%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%AF%D5%A1%D5%B6-7245 "Ինչ նշաններ են վկայում խուճապային նոպայի մասին")
- [Պարանոցային օստեոխոնդրոզը և խուճապային նոպաները - կա՞ արդյոք կապ](%D5%BA%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%81%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D6%85%D5%BD%D5%BF%D5%A5%D5%B8%D5%AD%D5%B8%D5%B6%D5%A4%D6%80%D5%B8%D5%A6-%D5%AD%D5%B8%D6%82%D5%B3%D5%A1%D5%BA%D5%AB-%D5%B6%D5%B8%D5%BA%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%AF%D5%A1-%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%B5%D5%B8%D6%84-%D5%AF%D5%A1%D5%BA-3038 "Պարանոցային օստեոխոնդրոզը և խուճապային նոպաները - կա՞ արդյոք կապ")

 ![](https://lifeinfo.am/storage/images/inchic-e-arajanum-celyulity-139.png) Խուճապային նոպայի նշաններ Վախի զգացողությունը կարող է հայտնվել առանց ակնհայտ պատճառների։ Առաջանում են մոտալուտ վտանգի, մոտալուտ մահվան զգացողություններ։ Կարող է նույնիսկ թվալ, թե տեղի է ունենում ինչ-որ միստիկ ֆիլմի դանդաղեցված նկարահանում, իսկ իրականությունը մղվում է երկրորդ պլան։ Այս ամենի ֆոնին մարդը կարող է փորձել փախչել կամ բղավել, սակայն ամբողջ մարմինը հրաժարվում է ենթարկվել՝ կարծես կաթվածահար է եղել։ Տարբեր մարդկանց մոտ ախտանիշները զգալիորեն տարբերվում են։ Երբեմն նույնիսկ նույն մարդու մոտ ամբողջ կյանքի ընթացքում կարող են զարգանալ տարբեր ֆոբիաներ՝ անհանգստության հետ միասին։ Մեկ նոպան կարող է տևել մի քանի վայրկյանից մինչև մի քանի ժամ, միջինում նոպան տևում է մոտ 30 րոպե։ ![Ինչպես բուժել նոպաները](https://lifeinfo.am/storage/images/xuchapayin-nopaner-inchpes-payqarel-inqnuruyn-190.jpg "Ինչպես բուժել նոպաները") Ուժեղագույն վախը, բացի մտավոր նշաններից, ուղեկցվում է նաև մի շարք ֆիզիկական ախտանիշներով. ուժեղացած քրտնարտադրությամբ; 5. բերանի չորացումով;
6. վերջույթների թմրածությամբ;
7. ամբողջ մարմնի դողով;
8. սրտխառնոցով;
9. գլխապտույտով;
10. ցրտահարությամբ;
11. սրտի շրջանում ցավով։
> Ուշադրություն! Խուճապային ճգնաժամը կարող է լինել միանվագ։ Սակայն շատ մարդիկ, ովքեր մեկ անգամ ապրել են նման վիճակ, ամենայն հավանականությամբ, կրկին կզգան նմանատիպ զգացողություններ։

Թեև խուճապային նոպայի բոլոր նշանները դրսևորվում են գրեթե միաժամանակ, այնուամենայնիվ դրանք հրահրող ռեակցիաներն ընթանում են որոշակի հերթականությամբ.

1. Սթրեսային իրավիճակը հրահրում է ադրենալին հորմոնի արտադրություն։
2. Ադրենալինը նեղացնում է արյունատար անոթները, նպաստում է շնչառության և սրտխփոցի հաճախացմանը։
3. Բարձրանում է զարկերակային ճնշումը։
4. Արագացած շնչառական գործունեությունը նպաստում է արյան մեջ թթվածնի մակարդակի բարձրացմանը և ածխաթթու գազի մակարդակի նվազմանը։
5. CO2-ի պակասը արյան pH-ն տեղափոխում է ալկալային կողմ, սկսում է գլուխը պտտվել, թմրում են վերին և ստորին վերջույթները։
6. Տեղի է ունենում պերիֆերիկ արյունատար անոթների սպազմ։ Վատանում է նրանց սնուցումն ու արյունամատակարարումը, քանի որ ամբողջ արյունը ուղղվում է դեպի գլխուղեղի շրջան։ Օրգանիզմը համարում է, որ տվյալ պահին գլխավոր խնդիրը գոյատևելն է։

Հաճախացած նոպաներից կարող են առաջանալ ֆոբիաների տարբեր ձևեր, անձի հոգեբանության մեջ կարող են տեղի ունենալ պաթոլոգիական փոփոխություններ։ Փոքր երեխաների մոտ անհանգստության ֆոնին կարող է զարգանալ էնուրեզ։ Եթե նոպան տեղի է ունեցել միանգամից, հոգեբույժները այդ խնդիրը խանգարում չեն համարի։ Եթե նոպաները կրկնվում են, անհրաժեշտ է դիմել հոգեբույժի։ Ծանր դեպքերում բժիշկները կարող են ախտորոշել խուճապային խանգարում։

> Կարևոր է! Որոշ մարդիկ մտածում են, թե կարելի՞ է մահանալ խուճապային նոպաների ժամանակ։ Իրականում հայտնի չէ ոչ մի դեպք, երբ մարդը մահացել է անհանգստությունից և արագացած սրտխփոցից։

## Վախերի առաջացման պատճառները

Խանգարումը կարող է հայտնվել ցանկացած տարիքի մարդկանց մոտ, բացառությամբ երեք տարեկանից փոքր երեխաների։ Վեգետատիվ խանգարման հիմնական պատճառներից կարելի է առանձնացնել մի քանի տարածվածները.

1. Հորմոնալ դիսֆունկցիաներ։ Սթրեսի առաջացման ժամանակ մակերիկամների ուղեղային նյութի հիմնական հորմոնը մոբիլիզացնում է նյարդային համակարգը։ Ադրենալինը ակտիվացնում է պաշտպանական ռեակցիաները, քանի որ համարում է, որ օրգանիզմին վտանգ է սպառնում։ Հորմոնների ուժեղացված գործունեության հետևանքով հաճախանում է սրտի ռիթմը՝ բոլոր օրգանները բավարար քանակությամբ արյունով ապահովելու համար։ Նույն նպատակով բարձրանում է ճնշումը։ Շնչառության ռիթմը հաճախանում է, որպեսզի թոքերը ստանան ավելի շատ թթվածին։
2. Գենետիկ նախատրամադրվածություն։ Մերձավոր ազգականները կարող են ունենալ անհանգստային վիճակների նույնանման ախտանշանագրություն։ Ենթադրվում է, որ շեղումը կոդավորվում է քրոմոսոմային շղթայի կոնկրետ հատվածում և նախապես որոշված է դեռևս մարդու ծնվելուց առաջ։ Դրսևորվում է դեպրեսիաների, հորմոնալ խախտումների, քրոնիկ հոգնածության և ծանր հիվանդությունների ֆոնին։
3. Հոգեկան խանգարումներ։ Մասնագետները կարծում են, որ խուճապային վիճակներն ավելի հաճախ կարող են ձևավորվել ներանձնային հակամարտություն ունեցող մարդկանց մոտ։ Սեփական անբավարարվածությունն ու ինքնավերլուծության ճնշումը մարդուն չեն տալիս հուզական բեռնաթափում, ինչը, իր հերթին, հրահրում է անբացատրելի անհանգստության առաջացում։
4. Վարքագծային գործոններ։ Մանկուց մարդկանց կարող են ներշնչել, որ վտանգավոր է կատարել ինչ-որ տարրական գործողություններ։ Հասկանալի է, որ երեխաներին զգուշացնելն անհրաժեշտ է, սակայն դա պետք է անել զգուշությամբ։ Այսպես, մարդն ինքն իրեն ներշնչում է, որ կարող է խեղդվել, բարձունքից ընկնել, ավտովթարի մեջ ընկնել, անցնող մեքենաների տակ ընկնել։ Հաճախ առաջանում է անհիմն վախ՝ մետրոյում կամ տրանսպորտում խեղդվելու վերաբերյալ։ Իսկ, ինչպես հայտնի է, մտքերը ծնում են գործողություններ։
5. Սխալ մեկնաբանություններ։ Ճանաչողական գնահատման տեսությունը հիմնված է մարդկանց կողմից իրենց զգացողությունների սխալ մեկնաբանման վրա։ Օրինակ, արագացած սրտխփոցը կամ կոկորդում կոշտուկ ունենալու զգացողությունը կարող է ընկալվել որպես ծանր հիվանդության և, դրան հետևող, մոտալուտ մահվան նախանշան։ Նման մտքերը հեշտությամբ կարող են հրահրել խուճապային նոպաների նոր դեպքեր կամ, ավելի վատ, սպասվող հիվանդության սկիզբ։

![Դեղորայքային թերապիա](https://lifeinfo.am/storage/images/xuchapayin-nopaner-inchpes-payqarel-inqnuruyn-105.jpg "Դեղորայքային թերապիա")

Անհանգստային վիճակի հրահրիչ կարող են դառնալ նաև հետևյալ հոգեկան խանգարումները.

- շիզոֆրենիա;
- երկարատև դեպրեսիվ վիճակներ;
- մերձավոր մարդկանց կորստից հետո առաջացած խանգարումներ;
- հարկադրական-կոմպուլսիվ խանգարումներ;
- հարկադրական գործողությունների համախտանիշ։

Բացի այլ պատճառներից, կան նաև որոշ կենսաբանական առանձնահատկություններ, որոնք կարող են խանգարումներ առաջացնել.

- սրտանոթային համակարգի հիվանդություններ;
- վեգետատիվ-անոթային դիստոնիա;
- հղիություն և ծննդաբերական գործունեություն;
- հետծննդյան դեպրեսիա;
- սեռական հասունացում;
- մենոպաուզա՝ կանանց մոտ, անդրոպաուզա՝ տղամարդկանց մոտ;
- մակերիկամների ուռուցք (ֆեոխրոմոցիտոմա), որն օրգանիզմում արտադրում է ադրենալինի ավելցուկային քանակություն;
- ստերոիդների ընդունում։

> Իմացե՛ք! Վեգետատիվ-անոթային դիստոնիան անհանգստային վիճակի անբաժանելի ուղեկիցն է։ Այդ իսկ պատճառով բժիշկները՝ կատարված հետազոտություններից հետո, կարող են ախտորոշել ՎԱԴ՝ խուճապային նոպաների նշաններով։

Վինսկու ֆորումում կա բաժին, որը նվիրված է խուճապային ճգնաժամին։ Այնտեղ նկարագրվում է, որ ադրենալինի արտազատմանը նախորդում է արյան մեջ շաքարի քանակության նվազումը։ Սակայն մաքուր շաքար ընդունելով դեֆիցիտը լրացնելու փորձը ոչինչ չի տալիս։

Չափավոր կյանք վարող մարդիկ, ովքեր ֆիզիկական ծանրաբեռնվածություն չունեն, հաճախակի խուճապի են ենթակա։ Նրանք նույնքան վտանգի տակ են, որքան նրանք, ում կյանքն ընթանում է արագացված տեմպերով.

1. Սպորտն ու ֆիզիկական ակտիվությունը օգնում են հեռացնել բացասական հույզերը։ Առանց լարվածության թուլացման կարող է առաջանալ գրգռվածություն, դյուրագրգռություն, անհանգստություն։ Դրանից հետո շատ շուտով կարող են սկսվել խուճապային նոպաներ։
2. Ծխելը փոխում է օրգանիզմի արյունատար անոթների կառուցվածքը, բարձրացնում է ճնշումը, նպաստում է սրտանոթային համակարգի պաթոլոգիայի զարգացմանը։ Սրա կապակցությամբ կարող է առաջանալ անհանգստության հարկադրական զգացողություն։
3. Կուտակվող հոգնածությունը, անքնությունը, ավելի լավը լինելու մշտական ձգտումը՝ երկարատև դեպրեսիաների գլխավոր պատճառներն են։ Եթե ժամանակին չվերականգնել հուզական ֆոնը, թախծի և տխրության զգացողությունները շատ հաճախ կուղեկցեն մարդու կյանքին։

Անհանգստային վիճակների նոպաները հավասարապես հարվածում են տարբեր սեռի, ռասայի մարդկանց։ Պարզապես ոմանց մոտ հուզական լարվածությունն ավելի արագ հանգեցնում է դեպրեսիաների, մինչդեռ ուրիշների մոտ հոգեբանությունն ու առողջությունն ընդհանուր առմամբ ավելի կայուն են։

## Ինչ անել նոպայի ժամանակ

Շատ կարևոր է, թե ինչպես է մարդն ընկալել առաջին նոպան։ Եթե խուճապային նոպայի նշանները հիվանդի կողմից ընկալվել են որպես ինչ-որ վտանգավոր հիվանդության սկիզբ, անհանգստային զգացողությունների հետագա կրկնությունների հավանականությունը կբարձրանա։ Հետագայում հնարավոր է ֆոբիաների զարգացում։ Եթե անձը օժտված է այնպիսի հատկանիշներով, ինչպիսիք են անկախությունը, սթրեսակայունությունը, աշխատասիրությունը, ճգնաժամային իրավիճակները բավականին հազվադեպ կառաջանան և քիչ կտևեն։ Գիշերային ճգնաժամերը հանդիպում են խուճապի ենթակա բնակչության կեսի մոտ։ Հենց այդ ժամին են դրանք տեղի ունենում կամային մարդկանց մոտ, ովքեր ցերեկվա ընթացքում իրենց հանգստանալ չեն թողնում։

![Ֆիզիոթերապևտիկ պրոցեդուրաներ](https://lifeinfo.am/storage/images/xuchapayin-nopaner-inchpes-payqarel-inqnuruyn-189.jpg "Ֆիզիոթերապևտիկ պրոցեդուրաներ")

Անբացատրելի վախերի և անհանգստության առաջացման դեպքում պետք է հանգստանալ և ուշադրություն դարձնել սեփական օրգանիզմին.

1. Երբ նկատվում է սրտխփոցի հաճախացում, խորհուրդ է տրվում բերանին ամուր սեղմել պոլիէթիլենային կամ թղթե տոպրակ և շնչել դրա մեջ։ Ածխաթթու գազով հագեցած օդով շնչելը կօգնի ընդհատել պաթոլոգիական շղթան և կանխել սկսվող խուճապային նոպան։
2. Եթե խուճապի սկսվելու հետ մեկտեղ առաջանում է ծանրություն կրծքավանդակի ձախ կողմում, անհրաժեշտ է ընդունել նիտրոգլիցերինի հաբ, այնուհետև կանչել շտապ օգնության բրիգադ։
3. Պետք է չափել ճնշումը և զարկերակը։ Եթե ցուցանիշները բարձր են, անհրաժեշտ է լեզվի տակ դնել Անապրիլին և դանդաղ ներծծել։
4. Շնչառությունը կարելի է նորմալացնել՝ կենտրոնանալով որոշակի մտքի վրա։ Չի արգելվում հաշվել առարկաներ, դիտարկել մեքենաների գույները, հիշել կյանքի հաճելի պահերը։

> Կարևոր է! Նոպան կարելի է դադարեցնել միայն մասնագետների օգնությամբ։

### Ինչպես բուժել նոպաները

Շատ կարևոր է հրաժարվել ցանկացած տեսակի ալկոհոլի ընդունումից, հատկապես բուժման ընթացքում։ Որոշ մարդիկ արդարացնում են իրենց հակումները առօրյա խնդիրներից ժամանակավորապես ազատվելու և հանգստանալու հնարավորությամբ։ Սակայն հետախմորման (հանգետիկի) ժամանակ նոպաները շատ ավելի հաճախ են առաջանում, քան առողջ մարդու մոտ։

Ալկոհոլ ընդունելուց հետո անհանգստության աճը դադարեցնելն ավելի դժվար է, քան սովորական վիճակում։ Օրգանիզմն ավելի արագ հոգնում է, քանի որ նրան անհրաժեշտ է ոչ միայն ազատվել ալկոհոլային հարբածությունից, վերացնել թունավորման հետևանքները, այլ նաև պայքարել վախի նոպաների դեմ։

> Կարևոր է! Մեկ բուժամեթոդը բավարար չէ, որպեսզի ընդմիշտ հաղթահարել նոպաները։ Եթե անհրաժեշտ է հաղթահարել խուճապը, պետք է համալիր մոտեցում ցուցաբերել խնդրի լուծմանը։

#### Դեղորայքային թերապիա

Հարկադրական վախի դեմ պայքարը տարվում է հանգստացնող միջոցների, հանդարտիչների, բետա-արգելափակիչների օգնությամբ։ Յուրաքանչյուր դեղամիջոց ընտրվում է հիվանդի անհատական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև նոպաների ինտենսիվությունն ու հաճախականությունը հաշվի առնելով։

![Ոչ ավանդական բուժամեթոդներ](https://lifeinfo.am/storage/images/xuchapayin-nopaner-inchpes-payqarel-inqnuruyn-189.jpg "Ոչ ավանդական բուժամեթոդներ")

Արդյունավետ դեղամիջոցներ Վալիդոլը, Կորվալոլը կօգնեն հանգստացնել սրտի ռիթմը։ Էլենիում հանդարտիչը և արգելափակիչները կարող են բացասաբար ազդել օրգանիզմի վրա, եթե ընդունվեն թույլատրված դեղաչափից ավելի։ Այդ իսկ պատճառով ինքնուրույն սահմանել ընդունման հաճախականությունը և դեղաքանակը չի կարելի։

#### Ֆիզիոթերապևտիկ պրոցեդուրաներ

Ֆիզիոթերապևտիկ մանիպուլյացիաները կատարվում են նյարդային համակարգի ադեկվատ գործունեության վերականգնման, մարդու հուզական վիճակի նորմալացման նպատակով։ Պարզ ֆիզիկական վարժությունները, հոսանքային ազդեցությունները, մերսումը և ասեղնաբուժությունը կարող են արագ հանել անհանգստության զգացողությունը և վերացնել հարկադրական վախը։

#### Ոչ ավանդական բուժամեթոդներ

Հազվադեպ պարբերական նոպաներից կարելի է ազատվել նաև առանց հաբերի՝ ոչ ավանդական եղանակներով.

- երիցուկի, անանուխի, մելիսայի թուրմերն ունեն հանդարտեցնող հատկություններ, արագ հանգստացնում են գրգռված նյարդային համակարգը;
- մեդիտացիայի սեանսները օգնում են վերականգնել հոգեկան հավասարակշռությունը, նվազեցնել խուճապի և անհանգստության դրսևորման հաճախականությունն ու ուժը;
- շնչառական օրգանների մարզումը կօգնի հաղթահարել հուզմունքի ժամանակ ներշնչումների և արտաշնչումների հաճախականության խանգարումը;

Նոպաների ժամանակ վարքագծի տարբեր մեթոդների ուսումնասիրությունը թույլ կտա գործողությունները հասցնել ավտոմատիզմի, ինչի շնորհիվ մարդն ավելի արագ կկարողանա ազատվել սկսվող անհանգստությունից։

## Հոգեթերապևտի խորհուրդները

Հոգեբանության բնագավառի մասնագետները խորհուրդ են տալիս խուճապային նոպաների ենթակա մարդկանց պահպանել մի քանի պարզ կանոններ.

1. Երկարատև դեպրեսիան կարելի է բուժել միայն հոգեբանի ուշադիր ղեկավարության ներքո։ Եվ դա անպայման պետք է անել, քանի որ բացասական մտքերին կարող են հաջորդել հաճախակի խուճապային նոպաներ, ինչպես նաև ինքնասպանության փորձեր։
2. Ճիշտ մտածելակերպը կարող է կարգի բերել ամբողջ օրգանիզմի աշխատանքը։ Ավտոմատ բացասական մտքերը հարկավոր է գրանցել տետրում, այնուհետև հերքել դրանք։
3. Նոպայի ընթացքում պետք է հավաքել մտքերը և մտածել, որ սա շուտով կավարտվի։ Չի կարելի պաթոլոգիայի ընթացքը թողնել ինքնահոսի և տրվել վախին։
4. Ցանկալի է, որ ընտանեկան մթնոլորտը լինի ջերմ ու բարյացակամ։ Անհանգստությունները պետք է կիսել մտերիմ մարդու հետ։ Բացի այդ, չարժե ներսում պահել առաջացած հուզումները։

Խանգարումների հետ պայքարել շատ ավելի հեշտ է, եթե շրջապատում կան սիրող մարդիկ, ովքեր ցանկացած պահի կարող են օգնության հասնել։
