# Ինչպես ճանաչել գլխուղեղի ցնցումը - բուժում և հետևանքներ

![Ցնցման աստիճանները](https://lifeinfo.am/storage/images/glxuxexi-cncman-axtanishner-ev-bujum-115.jpg "Ցնցման աստիճանները")

Գլխուղեղի ցնցումը փակ գանգագլխուղեղային վնասվածք է (ՓԳԳՎ), որը առաջանում է արտաքին ազդեցությունից և հանգեցնում է ուղեղի ֆունկցիաների խախտման: Որպես կանոն, այն տեղի է ունենում մեխանիկական վնասվածքի հետևանքով` հարվածի, գլխի կոնտուզիայի, ցատկելիս սխալ վայրէջքի պատճառով: Ավելի հազվադեպ առաջանում է գլխի կտրուկ շարժումների հետևանքով: Ինչ է իրենից ներկայացնում գլխուղեղի ցնցումը, ինչպիսին են նրա ախտանիշները, բուժումը և հետևանքները, քննարկենք ավելի մանրամասն:

Բովանդակություն:

- [Ինչպես է տեղի ունենում ցնցումը](#%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%BA%D5%A5%D5%BD%D5%BF%D5%A5%D5%B2%D5%AB-%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%A5%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D6%81%D5%B6%D6%81%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8)
- [Ցնցման ախտանիշները](#%D6%81%D5%B6%D6%81%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%A1%D5%AD%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B7%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Ցնցման աստիճանները](#%D6%81%D5%B6%D6%81%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%AB%D5%B3%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Ով է զբաղվում բուժմամբ](#%D5%B8%D5%BE%D5%A6%D5%A2%D5%A1%D5%B2%D5%BE%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B4%D5%A1%D5%B4%D5%A2)
- [Ցնցման բուժումը](#%D6%81%D5%B6%D6%81%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8)
- [Ժողովրդական մեթոդներ տնային պայմաններում](#%D5%AA%D5%B8%D5%B2%D5%B8%D5%BE%D6%80%D5%A4%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%B4%D5%A5%D5%A9%D5%B8%D5%A4%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%BF%D5%B6%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D5%BA%D5%A1%D5%B5%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B4)
- [Ցնցման հետևանքները](#%D6%81%D5%B6%D6%81%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D6%87%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)

Նյութեր թեմայի վերաբերյալ.- [Ինչ անել գլխուղեղի ցնցման դեպքում - առաջին օգնություն](%D5%AB%D5%B6%D5%B9-%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D5%AC-%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%A5%D5%B2%D5%AB-%D6%81%D5%B6%D6%81%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%AA%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF-%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BB%D5%AB%D5%B6-%D6%85%D5%A3%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6-8696 "Ինչ անել գլխուղեղի ցնցման դեպքում - առաջին օգնություն")
- [Ինչպես որոշել, որ մարդը ունի գլխուղեղի ցնցում](%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%BA%D5%A5%D5%BD-%D5%B8%D6%80%D5%B8%D5%B7%D5%A5%D5%AC-%D5%B8%D6%80-%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%B6-%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%AB-%D5%A3%D5%AC%D5%AD%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%A5%D5%B2%D5%AB-%D6%81%D5%B6%D6%81%D5%B8%D6%82%D5%B4-8247 "Ինչպես որոշել, որ մարդը ունի գլխուղեղի ցնցում")
- [Գլխուղեղի ցնցում երեխաների մոտ - հատկանիշներ և բուժում](%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%A5%D5%B2%D5%AB-%D6%81%D5%B6%D6%81%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%AD%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%B4%D5%B8%D5%BF-%D5%B6%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4-7227 "Գլխուղեղի ցնցում երեխաների մոտ - հատկանիշներ և բուժում")

 ![](https://lifeinfo.am/storage/images/inchic-e-arajanum-celyulity-139.png) Ինչպես է տեղի ունենում ցնցումը Ուժեղ հարվածի ժամանակ գլուխը տեղափոխվում է տարածության մեջ, ուղեղն իներցիայով հարվածվում է կոշտ գանգին: Ներսում այն լցված է սպիտակ նյութով, որը ներկայացնում է ելուստների (աքսոնների) բազմություն, որոնք գալիս են յուրաքանչյուր նեյրոնից: Հարվածի պահին մոխրագույն և սպիտակ նյութերը տեղաշարժվում են, աքսոնները փոփոխվում, տեղաշարժվում և ոլորվում են: Նրանց վնասումը հանգեցնում է այն նեյրոնների մահվան, որոնց հետ նրանք կապված են, ինչը հանգեցնում է ուղեղի անդառնալի վնասումների: Բացի այդ, ուժեղ հարվածի հետևանքով առաջանում են գանգի ոսկորների վնասվածքներ և փափուկ հյուսվածքների կոնտուզիա: ![Ով է զբաղվում բուժմամբ](https://lifeinfo.am/storage/images/glxuxexi-cncman-axtanishner-ev-bujum-185.jpg "Ով է զբաղվում բուժմամբ") Ամենից շատ վտանգի ենթակա են համարվում երեխաները: Մինչև մեկ տարեկան փոքրիկների մոտ վնասվածքները տեղի են ունենում ծնողների անուշադրության պատճառով: 2 տարեկանից բարձր երեխան խոցելի է մշտական ակտիվության և վտանգի առաջ վախի բացակայության պատճառով: Այս տարիքում կարևոր է սահմանափակել անհանգստությունը, քանի որ նույնիսկ մանկության տարիներին ստացված փոքր վնասվածքն ստեղծում է բացասական նախադրյալներ հետագայում առողջության վատթարացման համար: Ցնցման ախտանիշները Վնասվածքից հետո ի հայտ եկող բնորոշ նշանները պայմանավորված են ստացված վնասվածքների ծանրությամբ: Սովորաբար տուժածները զգում են հետևյալ ախտանիշները. կարճատև գիտակցության կորուստ; 5. գլխապտույտ;
6. սրտխառնոց և փսխում;
7. ականջների զնգոց;
8. անկապ խոսք;
9. կոորդինացիայի խնդիրներ;
10. դանդաղկոտություն;
11. հիշողության կորուստ:
Սուր ախտանշանները դրսևորվում են մի քանի օրվա ընթացքում, այնուհետև աստիճանաբար մարում են: 3-4 շաբաթվա ընթացքում տուժածի մոտ կարող են լինել ուշացած ախտանիշներ: Նրան անհանգստացնում են մղձավանջները, անքնությունը, անկայուն հոգեհուզական վիճակը: Սա տեղի է ունենում կենտրոնական նյարդային համակարգի գերգրգռման պատճառով: Նման ախտանիշները նույն կերպ դրսևորվում են նորածնի, կանանց, տղամարդկանց և տարեց մարդկանց մոտ: Հետևաբար, բուժումը բժիշկը նշանակում է` ելնելով վնասվածքի ծանրության աստիճանից:

## Ցնցման աստիճանները

Բժիշկները առանձնացնում են երեք աստիճան` դասակարգելով դրանք ըստ բնորոշ դրսևորումների.

1. Թեթև, կամ 1-ին աստիճանի ցնցում: Ախտորոշումը դրվում է, եթե վերոնշյալ ախտանիշները թույլ են արտահայտված կամ գրեթե չեն նկատվում: Նշաններից առանձնացվում են գիտակցության մշուշվածությունը, գլխացավը, սրտխառնոցը, փսխումը: Հաճախ ախտորոշված թեթև ցնցման ախտանիշները հիվանդի կողմից անտեսվում են և ապագայում կարող են հանգեցնել բարդությունների: Սա կապված է վնասվածքի զգալի հետևանքների արագ անհետացման հետ, ինչի պատճառով մարդը չի համարում հիվանդանոց դիմելը անհրաժեշտ և պարզապես հանգստանում է տանը:
2. Միջին, կամ 2-րդ աստիճանի ցնցում: Բնութագրվում է գիտակցության կարճատև կորստով` մի քանի վայրկյանից մինչև 15 րոպե: Նշանները դառնում են ավելի արտահայտված: Դրանց ավելանում են հիշողության բացերը, տարածության մեջ կողմնորոշման կորուստը, կոորդինացիայի կորուստը, ուժեղ գլխապտույտը, ուշադրությունը կենտրոնացնելու փորձի ժամանակ աչքերի շեղումը:
3. Ծանր, կամ 3-րդ աստիճանի ցնցում: Վնասվածքն այնքան ուժեղ է ստացվում, որ տուժածը երկար ժամանակ մնում է անգիտակից վիճակում (5-6 ժամ) կամ ընկնում է կոմայի մեջ: Եթե հիվանդին հաջողվում է գիտակցության բերել, նրա մոտ հայտնաբերվում են ուժեղ գլխացավեր, փսխման հաճախակի նոպաներ, ցնցումներ, հիշողության մասնակի կորուստ:

> Կարևոր է! Նույնիսկ թեթև աստիճանի դեպքում չբուժված ցնցման հետևանքները ապագայում բացասաբար կանդրադառնան մարդու առողջության վրա: Դրանք կարող են երկար ժամանակ իրենց մասին չհայտնել և դրսևորվել նույնիսկ վնասվածքից 20 տարի անց:

### Ով է զբաղվում բուժմամբ

Հիվանդանոց դիմելիս ոչ բոլոր տուժածները գիտեն, թե որ բժիշկն է բուժում ցնցումները: Սուր շրջանում թերապիան իրականացնում են շտապ օգնության բժիշկները, իսկ հետագայում հիվանդով զբաղվում է նևրոպաթոլոգը: Եթե գլուխը ուժեղ տուժել է հարվածից, նշանակվում է տրավմատոլոգի զննում, հատկապես ծանր դեպքերում` նյարդավիրաբույժի:

![Ժողովրդական մեթոդներ տնային պայմաններում](https://lifeinfo.am/storage/images/glxuxexi-cncman-axtanishner-ev-bujum-159.jpg "Ժողովրդական մեթոդներ տնային պայմաններում")

Ախտորոշում կատարելիս բժիշկները պետք է ոչ միայն հաստատեն ցնցման փաստը, այլև ստուգեն, արդյոք չկա ուղեղի կոնտուզիա կամ այտուց: Ախտորոշումը ենթադրում է տարբեր մեթոդների կիրառում.

- մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն;
- համակարգչային շերտագրություն;
- էլեկտրաէնցեֆալոգրաֆիա (ԷԷԳ);
- ռենտգենագրություն:

Այս մեթոդները ուղղված են գանգի ոսկորների կոտրվածքների, արյունազեղումների, հեմատոմաների հայտնաբերմանը:

## Ցնցման բուժումը

Առաջին հերթին, հիվանդին անհրաժեշտ է ապահովել հանգիստ և սահմանափակել ֆիզիկական ակտիվությունը: Այդ նպատակով նրան թողնում են հիվանդանոցում` բժիշկների հսկողության ներքո: Հիվանդանոցում անցկացրած ժամանակի տևողությունը կախված է վնասվածքի ծանրությունից: Այսպես, երեխաների մոտ այս ժամկետները սովորաբար ավելի երկար են և կազմում են մոտ չորս շաբաթ, մինչդեռ մեծահասակների մոտ դա ավելի արագ է ավարտվում` մոտ երկու շաբաթ: Ցնցման թեթև աստիճանի դեպքում ստացիոնարում պահում են ընդամենը մի քանի օր:

Այս ժամանակահատվածում հիմնական պահանջները կապված են ուղեղային գործընթացների վրա ծանրաբեռնվածությունը նվազեցնելու անհրաժեշտության հետ: Հետևաբար, ապաքինման ստանդարտը էլեկտրոնային սարքերից օգտվելուց, կարդալուց, տեքստեր գրելուց և երկարատև խոսակցություններից հրաժարվելն է:

Դեղորայքային բուժումն իրականացվում է` կախված հիվանդին անհանգստացնող ախտանիշներից: Թերապիայում կիրառվում են դեղերի մի քանի խմբեր.

1. Ցավազրկող միջոցներ: Սրանք կարող են լինել հաբեր կամ ներարկումներ: Այստեղ են մտնում Անալգինը, Պենտալգինը, Բարալգինը և այլն:
2. Հակափսխիչ դեղամիջոցներ: Նշանակվում են մշտական սրտխառնոցի դեպքում, որը վերածվում է փսխման: Ախտանշանները թեթևացնելու համար սովորաբար օգտագործվում է Ցերուկալը:
3. Գլխապտույտը վերացնող դեղամիջոցներ: Սթրեսից հետո նշանակվում են այնպիսի դեղեր, ինչպիսիք են Բետասերկը, Տանականը, Միկրոզերը:
4. Վազոտրոպ միջոցներ: Կիրառվում են արյան շրջանառությունը նորմալացնելու նպատակով` Կավինտոն, Թեոնիկոլ:
5. Ընդհանուր ինքնազգացողությունը բարելավելու համար օգտագործվում են Պանտոկրինը, Սապարալը:
6. Վիտամիններ` որպես հավելում ընդհանուր բուժմանը:

![Խոտային թուրմ](https://lifeinfo.am/storage/img/aroxjutyun-dexer-bozhognutyun-dexabuyser-72575087.jpg "Խոտային թուրմ")

Բուժման կուրսն ավարտելուց հետո հիվանդին անհրաժեշտ է պահպանել խնայող ռեժիմ առաջին մի քանի ամիսների ընթացքում: Անհրաժեշտ է բացառել ակտիվ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը և սթրեսները, աշխատանքում գերլարվածությունը:

### Ժողովրդական մեթոդներ տնային պայմաններում

Ժողովրդական միջոցները կարող են դրական ազդեցություն ունենալ հիվանդի վիճակի վրա` ավանդական թերապիայի հետ համատեղ: Վնասվածքի հետևանքները ամբողջությամբ բուժել դրանք ի զորու չեն, սակայն կարևոր դեր են խաղում որպես օժանդակ բուժում:

#### Խոտային թուրմ

Նյարդային համակարգը հանգստացնելու համար կօգնի խամակշիռի, մելիսայի և անանուխի թուրմը (ամեն մեկից 100 գ): Պետք է խոտերը լցնել 2 բաժակ տաք ջրով և թրմել 12 ժամ: Օգտագործել կես բաժակ օրը 2 անգամ:

#### Ուրցի թուրմ

Ուրցը նույնպես ունի հանգստացնող ազդեցություն և նպաստավոր կերպով է ազդում ինքնազգացողության վրա: Լցնել 1 ճաշի գդալ եռացող ջրով և ստացված թուրմը խմել օրվա ընթացքում մի քանի անգամ` ուտելուց առաջ:

#### Ընկուզենու պտուղ

Այս ընկույզի պտուղները ուղեղի համար սննդի կարևոր աղբյուր են: Ցանկալի է դրանք խառնել մեղրի հետ և օգտագործել ամբողջ վերականգնողական շրջանում (2-3 ամիս): Անհրաժեշտության դեպքում փոխարինվում են ընկուզի յուղով: Սա ցուցված է այն դեպքերում, երբ երեխան կամ մեծահասակը ունենում են ստամոքսային հիվանդություններ: Մեծահասակների համար չափաբաժինը` 1 ճաշի գդալ օրական, 3 տարեկանից բարձր երեխաների համար` 1 թեյի գդալ օրական, դեռահասների և դպրոցական տարիքի երեխաների մոտ` 2 թեյի գդալ:

#### Հեմատոմաների դեմ կոմպրես

Օգտագործվում է, եթե անհրաժեշտ է ազատվել ուռուցքից և վնասվածքից հետո մնացած կապտուկներից: Պատրաստվում է ակադեմիկոս Բ. Վ. Բոլոտովի բաղադրատոմսի հիման վրա: Ըստ Բոլոտովի, հարվածի հետևանքները լավ է հանում աղը` խառնված ճակնդեղի, գազարի և կաղամբի քամուքի հետ: Այն արագացնում է արյան շրջանառությունը և սնուցում է վնասվածք ստացած տեղը սննդանյութերով: Կոմպրեսը պետք է անել մեկ շաբաթվա ընթացքում և պահել մի քանի ժամ:

## Ցնցման հետևանքները

Ինչպիսին կարող են լինել հետևանքները, եթե չբուժել ցնցումը: Այս վիճակը վտանգավոր է նրանով, որ վնասվածքի բարդությունները կարող են ի հայտ գալ մի քանի տարի անց: Այն բանի պատճառով, որ սպիտակ նյութի մի մասը սկսում է ատրոֆիայի ենթարկվել, վատանում է տրամադրությունը, ուշադրությունը, հիշողությունը, կենտրոնացվածությունը: Ժամանակ առ ժամանակ կարող են ի հայտ գալ գլխացավեր, անքնություն:

Բայց ամենավատն այն է, որ ցնցման հետևանքներն ունեն կուտակվելու հատկություն: Մեկ տրավմատիկ դեպքից հետո կրկնակի ցնցում ստանալն արդեն շատ ավելի հեշտ է, քան առաջին անգամ: Եվ սա այն խնդիրն է, որի հետ հաճախ բախվում են մարզիկները մասնագիտական և սիրողական մակարդակներում: Այսպես, բռնցքամարտիկների սաղավարտը չի պաշտպանում ցնցումներից: Նրա նշանակությունն է պահպանել գանգի ոսկորների ամբողջականությունը: 3-4 ցնցումներն արդեն լուրջ հարված են օրգանիզմի համար և ուղեղի անդառնալի փոփոխություններ: Նախքան նման մարզաձևերով զբաղվելը սկսելը, անհրաժեշտ է գնահատել հնարավոր վնասը: Չէ՞ որ վնասվածքի հետևանքները բուժվում են ողջ մնացած կյանքի ընթացքում:
