# Ինչպես է դրսևորվում կողի կոտրվածքը

![Վնասվածքների պատճառները](https://lifeinfo.am/storage/img/aroxjutyun-dexer-bozhognutyun-dexabuyser-25177605.jpg "Վնասվածքների պատճառները")

Կրծքավանդակի ցանկացած վնասվածք լուրջ մտահոգության առիթ է: Հատկապես վտանգավոր է համարվում կողի կոտրվածքը, քանի որ կարող են վնասվել կենսական նշանակություն ունեցող ներքին օրգանները, ինչպիսիք են սիրտը, թոքերը: Վնասվածք ստանալ կարելի է ցանկացած վայրում: Կարևոր է ժամանակին կարողանալ ճանաչել կոտրված կողի ախտանիշները, առաջին օգնություն ցուցաբերել և դիմել բժշկի, որպեսզի նա նշանակի բուժում:

Բովանդակություն:

- [Կոտրվածքների տեսակները](#%D5%AF%D5%B8%D5%BF%D6%80%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D6%84%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%BF%D5%A5%D5%BD%D5%A1%D5%AF%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Վնասվածքների պատճառները](#%D5%BE%D5%B6%D5%A1%D5%BD%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D6%84%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%B3%D5%A1%D5%BC%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Ինչպիսի ախտանիշներ են լինում կոտրված կողի դեպքում](#%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%BA%D5%AB%D5%BD%D5%AB-%D5%A1%D5%AD%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B7%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%A5%D5%B6-%D5%AC%D5%AB%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%AF%D5%B8%D5%BF%D6%80%D5%BE%D5%A1%D5%AE-%D5%AF%D5%B8%D5%B2%D5%AB-%D5%A4%D5%A5%D5%BA%D6%84%D5%B8%D6%82%D5%B4)
- [Բարդացած կոտրվածքների նշանները](#%D5%A2%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%A1%D6%81%D5%A1%D5%AE-%D5%AF%D5%B8%D5%BF%D6%80%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D6%84%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%B6%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Կողի ճաքեր](#%D5%AF%D5%B8%D5%B2%D5%AB-%D5%B3%D5%A1%D6%84%D5%A5%D6%80)
- [Տուժածին առաջին օգնություն](#%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%A1%D5%AE%D5%AB%D5%B6-%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BB%D5%AB%D5%B6-%D6%85%D5%A3%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6)
- [Կողերի կոտրվածքի բուժումը](#%D5%AF%D5%B8%D5%B2%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%AF%D5%B8%D5%BF%D6%80%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D6%84%D5%AB-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8)

Նյութեր թեմայի շուրջ:- [Առաջին օգնություն, եթե կողը կոտրված է - ինչ անել](%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BB%D5%AB%D5%B6-%D6%85%D5%A3%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%A8-%D5%AF%D5%B8%D5%BF%D6%80%D5%BE%D5%A1%D5%AE-%D5%AF%D5%B8%D5%B2%D5%AB-%D5%A4%D5%A5%D5%BA%D6%84%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%AB%D5%B6%D5%B9-%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D5%AC-8531 "Առաջին օգնություն, եթե կողը կոտրված է - ինչ անել")
- [Ինչպես ճանաչել ուղեղի ցնցումը - բուժումը և հետևանքները](%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%BA%D5%A5%D5%BD-%D5%B3%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%B9%D5%A5%D5%AC-%D5%A3%D5%AC%D5%AD%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%A5%D5%B2%D5%AB-%D6%81%D5%B6%D6%81%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D6%87%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%B6%D5%A5%D6%80-7678 "Ինչպես ճանաչել ուղեղի ցնցումը - բուժումը և հետևանքները")

 ![](https://lifeinfo.am/storage/images/inchic-e-arajanum-celyulity-139.png) Կոտրվածքների տեսակները Հասկանալու համար, թե ինչպես է տեղի ունենում վնասվածքը, անհրաժեշտ է իմանալ մարդու մարմնի կառուցվածքի ընդհանուր պատկերը, թե ինչպիսի տեսք ունեն կողերը: Կրծքավանդակը կազմված է 12 զույգ կողից. 1-7-րդ կողեր - առաջնային զույգ, 3. 8-10-րդ կողեր - կեղծ զույգ,
4. 10-12-րդ կողեր - տատանվող զույգ:
Բժիշկներն ասում են, որ առավել հաճախ հանդիպում են հետին կողերի կոտրվածքները, հատկապես 5-ից 8-րդ կողերը: Ավելի հազվադեպ են վնասվում 12-րդ և 11-րդ կողերը:

Ըստ ոսկրային հյուսվածքի վնասվածքի բնույթի՝ առանձնացվում են կողերի հետևյալ վնասվածքները.

- լրիվ կոտրվածք - վնասված է ամբողջ կողը,
- ենթապարանոցային (սուբպերիոստալ) կոտրվածք - վնասված է միայն ոսկրային հատվածը, փերիոստը մնում է ամբողջական,
- ճաք:

Կախված մաշկածածկույթի վնասվածքի բնույթից՝ կողի կոտրվածքը կարող է լինել.

- բաց - բեկորները վնասում են մաշկը,
- փակ - բեկորները մնում են փափուկ հյուսվածքների մեջ, մաշկը չի վնասվում:

![Կողերի կոտրվածքի բուժումը](https://lifeinfo.am/storage/images/koxi-kotrvacq%D5%9D-axtanishner-ev-nshanner-154.png "Կողերի կոտրվածքի բուժումը")

Եթե կոտրված են երկու կամ ավելի կող, ապա այդպիսի կոտրվածքը կոչվում է բազմակի: Կախված նրանից, թե ինչպես են տեղակայվել ոսկրային բեկորները վնասվածքի պահին, տարբերակում են շեղումով և առանց շեղումի կոտրվածք:

## Վնասվածքների պատճառները

Կողի կոտրվածքի առավել հաճախակի պատճառը ճանապարհատրանսպորտային պատահարն է, ընդ որում՝ այն մարդու մոտ, ով եղել է ղեկի մոտ, որը գտնվում է կրծքավանդակի մակարդակին: Կտրուկ արգելակման ժամանակ, եթե վարորդը գոտիով ամրացված չէ և օդային բարձիկը չի աշխատել, մարդը ուժեղ հարվածվում է ղեկանիվին: Ուժեղ հարվածի հետևանքով կարող են կոտրվել ինչպես վերին, այնպես էլ ստորին կողերը, ինչպես նաև կրծոսկրը:

Երեխայի մոտ, որի օրգանիզմը աճի փուլում է, ոսկրերը այնքան ամուր չեն, որքան մեծահասակի մոտ: Կողերի կոտրվածքի պատճառ կարող է լինել պատահար սովորական մանկական հրապարակում: Եթե ընկնելիս երեխայի կրծքավանդակի տակ հայտնվի կոշտ առարկա, դա կարող է հանգեցնել առնվազն կողի ճաքի:

> Հետաքրքիր է! Ամենից հաճախ երեխաների մոտ կոտրվածքի է ենթարկվում՝ 4-րդ, 5-րդ, 6-րդ կողերը, ընդ որում՝ միաժամանակ:

## Ինչպիսի ախտանիշներ են լինում կոտրված կողի դեպքում

Չբարդացած կոտրվածքների դեպքում առաջանում են հետևյալ ախտանիշները.

1. Ցավային զգացողություններ, որոնք ուժեղանում են շնչառության ժամանակ: Կրծքավանդակի առաջային մասի կողերի կոտրվածքն առաջացնում է ավելի ինտենսիվ ցավային համախտանիշ, քան հետին մասինը: Դա կապված է նրա հետ, որ շնչառության ժամանակ կողերի շարժումները տարբեր են առաջային և հետին մասերում:
2. Մարմնի անբնական դիրք: Կողի կոտրվածքի հիմնական նշանը, որը նկատելի է անզեն աչքով, տուժածի ցանկությունն է ընդունել բնորոշ դիրքացում: Ոմանք սկսում են ձեռքերով գրկել կրծքավանդակը՝ պահելով կողերը: Նաև մարդը կարող է ամբողջ մարմնով հակվել վնասված կողմը:
3. Մակերեսային շնչառություն: Կոտրվածքի դեպքում շնչառությունը ուժեղ ցավ է պատճառում, ուստի տուժածն ակամայից փորձում է նվազեցնել կողերի շարժումը, շնչում է ոչ խորը, հազիվ լսելի: Բնորոշ է «ընդհատված ներշնչման» ախտանիշը, երբ ներշնչումը, սկսվելով, հանկարծ ընդհատվում է սուր ցավից:
4. Մաշկի վնասվածքներ՝ հեմատոմաներ, քերծվածքներ, ցույց են տալիս հարվածի և հնարավոր կոտրվածքի տեղը:
5. Կրեպիտացիա - սա բնորոշ ճարճատյուն է, որն առաջանում է ոսկրային բեկորների միմյանց դեմ շփվելու հետևանքով՝ շնչառական շարժումներ կատարելիս: Կողերի կոտրվածքի բացարձակ նշան է:
6. Կրծքավանդակի ձևի փոփոխություն - ներս մղված հատվածներ, ինչպես նաև կողերի բեկորների դուրս ցցվածություն, որոնք տեսանելի են չվնասված մաշկի վրա - հատկապես լավ նկատելի են նիհար մարդկանց մոտ:

![Բարդացած կոտրվածքների նշանները](https://lifeinfo.am/storage/images/koxi-kotrvacq%D5%9D-axtanishner-ev-nshanner-195.jpg "Բարդացած կոտրվածքների նշանները")

Վնասվածքի ժամանակ կարող են տուժել աճառները, ինչը կհանգեցնի ցավային զգացողությունների ուժեղացման, հատկապես եթե վնասված են 9-րդ կողերը կամ այլ կեղծ զույգեր: Նրանք միացված են աճառային մասով՝ կազմելով աղեղ: Նույնիսկ այս մասերի փոքր վնասվածքները բերում են ծակող ցավի:

> Կարևոր է! Եթե կոտրվածքը բազմակի չէ, ախտանիշները կարող են թույլ արտահայտված լինել, նման լինել այլ հիվանդությունների նշաններին: Վերջնականապես խնդիրն իմանալ հնարավոր է միայն ուլտրաձայնային հետազոտության, ռենտգենի, մասնագետների զննման միջոցով:

### Բարդացած կոտրվածքների նշանները

Չբարդացած կոտրվածքներն սովորաբար հեշտությամբ են բուժվում, հատկապես, եթե ժամանակին սկսվի բուժումը: Բարդացած վնասվածքների ախտանիշները պահանջում են անհապաղ բժշկական միջամտություն: Հատկապես ծանր դեպքերում առաջանում է կյանքին սպառնացող վտանգ: Հիմնականներն են.

1. Պնևմոթորաքս - օդի ներթափանցում պլևրալ խոռոչ: Բաց կոտրվածքի դեպքում սա արտաքին օդն է (բաց պնևմոթորաքս), փակ կոտրվածքի դեպքում կարող է տեղի ունենալ թոքի վնասում ոսկրային բեկորներով, և այդ ժամանակ պլևրալ խոռոչ է ներթափանցում թոքից եկող օդը (փակ պնևմոթորաքս): Հիմնական ախտանիշն է շնչարգելությունը: Նաև առաջանում է չոր հազ, մաշկի գունատություն, բարձրացած ճնշում: Պնևմոթորաքսը վտանգավոր է սրտային անբավարարության զարգացման հնարավորությամբ, ուստի շտապ օգնություն պետք է կանչել անհապաղ:
2. Մաշկատակային էմֆիզեմա - օդի ներթափանցում մաշկի տակ: Էմֆիզեման որոշվում է մաշկի այտուցվածությամբ, շոշափելիս առաջանում է բնորոշ ճարճատուն ձայն՝ կրեպիտացիա՝ նման մանր փուչիկների պայթման ձայնին: Ամենից հաճախ ինքնուրույն անցնում է:
3. Հեմոթորաքս - արյան ներթափանցում պլևրալ խոռոչ: Արտաքուստ բնութագրվում է մաշկի գունատության ուժեղացմամբ, շնչարգելությամբ: Վերջնական ախտորոշումը կարող է դրվել որակյալ մասնագետի կողմից հետազոտության և կրծքավանդակի ռենտգենաբանական հետազոտության արդյունքների հիման վրա
4. Ներքին օրգանների վնասվածքներ: Ամենից հաճախ վնասվում են թոքերը՝ ոսկրային բեկորի սուր եզրով, եզրային պատռվածքներ, հարվածներ: Թոքի վնասվածքը կարելի է կասկածել կապտած շուրթերով, մատների ծայրերով, արյունախխումով, մաշկատակային էմֆիզեմայով: Բացի այդ, կարող են հանդիպել դիաֆրագմայի պատռվածքներ՝ որովայնի խոռոչի օրգանների (ստամոքսի, աղիների) կրծքային խոռոչ ցցվածությամբ: Հիվանդի արտաքին տեսքով դիաֆրագմայի վնասվածքը դժվար է կասկածել, այս վիճակին բնորոշ ախտանիշներ չկան: Անհրաժեշտ է կրծքավանդակի ռենտգենյան նկար: Շատ ծանր բարդություն է ավորտայի վնասումը վերին զույգ կողերի կոտրվածքի դեպքում: Այս դեպքում հաշիվը րոպեների է, օգնություն ցուցաբերել կարող է միայն որակյալ բժշկական անձնակազմը: Կրծքավանդակի վնասվածքի ժամանակ կարող են առաջանալ սրտի վնասվածքներ, ավելի հաճախ՝ հարվածների տեսքով՝ միոկարդի արյունազեղումով: Բացի այդ, հաճախ առաջանում են որովայնի խոռոչի օրգանների վնասվածքներ՝ ավելի հազվադեպ՝ լյարդի և փայծաղի, ավելի հաճախ՝ երիկամների և վերերիկամների
5. Ներքին օրգանների վարակային հիվանդություններ: Կոտրվածքից հետո ցավային զգացողությունները սահմանափակում են շնչառական շարժումները, որի հետևանքով չի ապահովվում թոքերի բավարար օդափոխություն, ուստի կարող է միանալ վարակ: Հետևանքը կարող է լինել թոքաբորբի զարգացումը:

> Կարևոր է! Կոտրվածքի բարդությունները կարող են ավելի մեծ վնաս հասցնել առողջությանը, քան անմիջական կողի վնասվածքը: Ուստի անպայման անհրաժեշտ է դիմել հիվանդանոց:

### Կողի ճաքեր

Ճաքը կողի ամբողջականության աննշան խախտում է: Ի տարբերություն լիարժեք կոտրվածքի, այս երևույթը սովորաբար լուրջ հետևանքների չի հանգեցնում: Կարող է առաջանալ անհարմարություն, փոքր ցավային զգացողություններ, սակայն դրանք ինքնուրույն անցնում են, ավելի հաճախ տնային պայմաններում:

Այնուամենայնիվ, կրծքավանդակի ցանկացած վնասվածքի, նույնիսկ ճաքի դեպքում, անհրաժեշտ է դիմել բժշկի: Զգուշացնող ախտանիշներ կարող են լինել.

- մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացում,
- մշտական ցավ, որն ուժեղանում է ժամանակի ընթացքում,
- ցավային զգացողությունների ուժեղացում ներշնչելիս, օդի պակասի զգացում
- չոր հազ:

Սովորական կոտրվածքի դեպքում կարող են լինել բարդություններ՝ ներքին օրգանների հիվանդություններ, վարակային հիվանդություններ, այլ խնդիրներ:

![Կողի ճաքեր](https://lifeinfo.am/storage/images/koxi-kotrvacq%D5%9D-axtanishner-ev-nshanner-198.jpg "Կողի ճաքեր")

## Տուժածին առաջին օգնություն

Կողի կոտրվածքի արդյունքում տուժած մարդուն առաջին օգնություն ցուցաբերելու հիմնական պայմանը շտապ օգնության կանչն է, քանի որ առանց բժշկական ախտորոշման հնարավոր չէ: Նաև կարևոր է իմանալ, թե ինչ անել մասնագետների սպասման ընթացքում:

Կողերի փակ կոտրվածքի դեպքում կոտրված կողերի շարժումը շնչառության ժամանակ նվազեցնելու, դրանով իսկ ցավը մեղմելու համար, կարելի է պարզապես վնասված տեղին կպցնել կպչուն սպեղանու մի քանի շերտեր՝ ծայրից ծայր: Տուժածին թույլ տալ պառկել չի կարելի, նա կփորձի հարմար դիրք ընդունել, սակայն դրա ժամանակ բեկորները կարող են վնասել ներքին օրգանները: Մարդուն կարելի է տալ նստած կամ կիսանստած դիրք:

Բաց կոտրվածքի դեպքում անհրաժեշտ է.

- անշարժացնել տուժածին, ցանկալի է թողնել նրան այն դիրքում, որում ստացել է վնասվածքը,
- եթե ժամանակն արդեն անցել է, նրան անհրաժեշտ է տեղավորել կիսանստած դիրքում, եթե կոտրվածքը աջ կողմում է, թեքումը պետք է լինի աջ, եթե ձախ կողմում՝ ձախ,
- եթե վնասված է մաշկը - մշակել այն հականեխիչով:

Փակ ձևի դեպքում անհրաժեշտ է.

- տուժածին տեղավորել նստած կամ կիսանստած դիրքում,
- ցավ զգացվող տեղին դնել սառը սեղմակ,
- տալ ցավազրկող դեղամիջոց,
- անել ամուր վիրակապ՝ ամրացնելով կրծքավանդակը մինչև մասնագետների ժամանումը: Վիրակապը անհրաժեշտ է կողերի շարժումը սահմանափակելու համար շնչառության ժամանակ: Հիվանդն այդ ընթացքում սկսում է շնչել դիաֆրագմալ շնչառությամբ՝ որովայնի մկանների մասնակցությամբ:

![Ինչպես է դրսևորվում կողի կոտրվածքը](https://lifeinfo.am/storage/images/koxi-kotrvacq%D5%9D-axtanishner-ev-nshanner-113.jpg "Ինչպես է դրսևորվում կողի կոտրվածքը")

> Կարևոր է! Վիրակապ դնել կարող է միայն փորձ ունեցող մարդը: Եթե սեփական ուժերի նկատմամբ վստահություն չկա, ավելի լավ է դա չանել, քանի որ կարող է առաջանալ կողի, աճառի, ներքին օրգանների լրացուցիչ վնասում, ինչը կբարդացնի խնդիրը:

## Կողերի կոտրվածքի բուժումը

Կոտրվածքը և առաջացած բարդությունները բուժելու համար անհրաժեշտ է դիմել բժշկի անմիջապես վնասվածքից հետո: Տարեց մարդկանց մոտ բուժման տևողությունը սովորաբար ավելի երկար ժամանակ է պահանջում, քան դեռահասի կամ երեխայի մոտ: Լինում են դեպքեր, երբ կոտրված կողերը ընդհանրապես չեն միաձուլվում, այդ գործընթացն արագացնելու համար բժիշկը հետագայում կարող է նշանակել ֆիզիոթերապևտիկ պրոցեդուրաներ:

Առաջինը, ինչ անում է բժիշկը, վնասված հատվածի և ամբողջ կրծքավանդակի զննումն ու շոշափումն է: Այնուհետև տուժածին ուղարկում են ռենտգեն հետազոտության: Անհրաժեշտության դեպքում կարող են նշանակվել որոշ հետազոտություններ, հատկապես եթե կա ներքին օրգանների վնասման կասկած:

Թեթև կոտրվածքի դեպքում դրվում է վիրակապ որոշակի ժամանակով, նշանակվում է ցավազրկող դեղամիջոցների ընդունում: Եթե բժիշկը գտնում է, որ վիրակապը բավարար չէ, կարող է դնել գիպս, նշանակել կորսետ:

Կողերի բաց կոտրվածքների դեպքում միշտ քննարկվում է վիրաբուժական միջամտության նպատակահարմարության հարցը: Այն հնարավորություն է տալիս մշակել վերքի եզրերը, վիրակապել վնասված անոթները: Պնևմոթորաքսով կամ հեմոթորաքսով բարդացած վնասվածքների դեպքում իրականացվում է պլևրալ խոռոչի պունկցիա:

Վիրահատությունից հետո նշանակվում է թերապիա, որը հաճախ ներառում է սովորական կոտրվածքների ժամանակ կիրառվող միջոցներ՝ վիրակապ, գիպս կամ կորսետ, ցավազրկողների ընդունում: Եթե առաջացել է թոքաբորբ, նշանակվում է հակաբիոտիկների կուրս:

> Կարևոր է! Կոտրվածքից հետո բուժումը պարտադիր կերպով լրացվում է դիրքի և քնելու տեղի վերաբերյալ երաշխավորությունների պահպանմամբ: Դրանք պետք է տա բժիշկը, ով նշանակել է դեղորայքային թերապիան:

Այսպիսով, գոյություն ունի կողի կոտրվածքների բազմաթիվ տեսակներ, որոնք տարբեր կերպ են դասակարգվում: Ինքնուրույն բուժմամբ զբաղվելը վտանգավոր է ցանկացած դեպքում, քանի որ բարդությունները կարող են վերաբերել բազմաթիվ ներքին օրգանների, հրահրել դրանց աշխատանքի խաթարում, ծանր դեպքերում հանգեցնել մահացու ելքի: Բուժումը բաղկացած է ցավազրկող դեղամիջոցների ընդունումից, հատուկ հարմարանքների կրումից: Անհրաժեշտության դեպքում պահանջվում է վիրաբուժական միջամտություն՝ հետագա վերականգնմամբ:
