#  Ինսուլտ

![Ախտանիշներ](https://lifeinfo.am/storage/img/aroxjutyun-dexer-bozhognutyun-dexabuyser-43281603.jpg "Ախտանիշներ")

Ուղեղի հյուսվածքներում բջիջների մահացումը՝ արյան հոսքի նվազման կամ արյունազեղման հետևանքով, կոչվում է ինսուլտ: Արյան շրջանառության խանգարումով պայմանավորված հիվանդությունների շարքում այս հիվանդությունը մահացության առումով երկրորդ տեղում է՝ սրտի իշեմիկ հիվանդությունից հետո: Ռուսաստանյան վիճակագրության համաձայն՝ ամեն տարի միջինը 450 000 մարդ տուժում է ուղեղային արյունազեղումից: Ավելի հաճախ սրանք տարեց մարդիկ են: Սակայն ինսուլտի ռիսկ կա նաև երեխաների մոտ:

Բովանդակություն:

- [Ախտանիշներ](#%D5%A1%D5%AD%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B7%D5%B6%D5%A5%D6%80)
- [Պատճառներ](#%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%B3%D5%A1%D5%BC%D5%B6%D5%A5%D6%80)
- [Ռիսկի գործոններ](#%D5%BC%D5%AB%D5%BD%D5%AF%D5%AB-%D5%A3%D5%B8%D6%80%D5%AE%D5%B8%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80)
- [Կարգավորելի գործոններ](#%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%A1%D5%BE%D5%B8%D6%80%D5%A5%D5%AC%D5%AB-%D5%A3%D5%B8%D6%80%D5%AE%D5%B8%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80)
- [Չկարգավորվող գործոններ](#%D5%B9%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%A1%D5%BE%D5%B8%D6%80%D5%BE%D5%B8%D5%B2-%D5%A3%D5%B8%D6%80%D5%AE%D5%B8%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80)
- [Ինսուլտի առաջին նշանները](#%D5%AB%D5%B6%D5%BD%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%BF%D5%AB-%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BB%D5%AB%D5%B6-%D5%B6%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Առաջին օգնությունը ինսուլտի դեպքում](#%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BB%D5%AB%D5%B6-%D6%85%D5%A3%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%A8-%D5%AB%D5%B6%D5%BD%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%BF%D5%AB-%D5%A4%D5%A5%D5%BA%D6%84%D5%B8%D6%82%D5%B4)
- [Տեսակներ](#%D5%BF%D5%A5%D5%BD%D5%A1%D5%AF%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Հեմոռագիկ ինսուլտ](#%D5%B0%D5%A5%D5%B4%D5%B8%D5%BC%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%AF-%D5%AB%D5%B6%D5%BD%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%BF)
- [Իշեմիկ ինսուլտ](#%D5%AB%D5%B7%D5%A5%D5%B4%D5%AB%D5%AF-%D5%AB%D5%B6%D5%BD%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%BF)
- [Սուբարախնոիդալ ինսուլտ](#%D5%BD%D5%B8%D6%82%D5%A2%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%AD%D5%B6%D5%B8%D5%AB%D5%A4%D5%A1%D5%AC-%D5%AB%D5%B6%D5%BD%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%BF)
- [Ուղեղային արյան շրջանառության անցողիկ խանգարում](#%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%A5%D5%B2%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D5%A1%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%B7%D6%80%D5%BB%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BC%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%A1%D5%B6%D6%81%D5%B8%D5%B2%D5%AB%D5%AF-%D5%AD%D5%A1%D5%B6%D5%A3%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B4)
- [Բուժումը ինսուլտից հետո](#%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8-%D5%AB%D5%B6%D5%BD%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%BF%D5%AB%D6%81-%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D5%B8)
- [Հետևանքներ](#%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D6%87%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Վերականգնումը ինսուլտից հետո](#%D5%BE%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%A3%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%AB%D5%B6%D5%BD%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%BF%D5%AB%D6%81-%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D5%B8)
- [Էլեկտրաբուժություն](#%D5%A7%D5%AC%D5%A5%D5%AF%D5%BF%D6%80%D5%A1%D5%A9%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%BA%D5%AB%D5%A1)
- [Էրգոթերապիա](#%D5%A7%D6%80%D5%A3%D5%B8%D5%A9%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%BA%D5%AB%D5%A1)
- [Ռոբոթաբուժություն](#%D5%BC%D5%B8%D5%A2%D5%B8%D5%A9%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%BA%D5%AB%D5%A1)
- [Ինսուլտի կանխարգելում](#%D5%AB%D5%B6%D5%BD%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%BF%D5%AB-%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%A5%D5%AC%D5%B8%D6%82%D5%B4)

> Կարևոր է! Հիվանդությունն ուսումնասիրվել է դեռևս առաջին հազարամյակի արշալույսին: Հետագայում հայտնի է դարձել ապոպլեքսիա, հարված, թրոմբոզ կամ էմբոլիա տերմիններով:

## Ախտանիշներ

Ինսուլտի ախտանշանները բաժանվում են օջախային և ընդհանուր ուղեղային:

Ընդհանուր ուղեղային ախտանիշներ.

- գիտակցության աշխատանքի խանգարում;
- թմրածություն, ապշածություն;
- քնկոտություն;
- գրգռվածություն;
- կարճատև գիտակցության կորուստ;
- ուժեղ գլխացավ, սրտխառնոց և փսխում:

Օջախային ախտանիշներ.

- զգայունության կորուստ;
- մարմնի ձախ կամ աջ կողմի կաթված;
- տեսողության ամբողջական կամ մասնակի կորուստ;
- խոսքի խանգարում;
- քայլվածքի խանգարում:

![Պատճառներ](https://lifeinfo.am/storage/images/insult-axtanishner-patcharner-ev-arajin-ognutyun-173.jpg "Պատճառներ")

Ուղեղը բաղկացած է երկու կիսագնդերից, որոնցից յուրաքանչյուրը նյարդավորում է մարմնի իրեն հակառակ կողմը: Օրգանի ձախ կեսում արյան շրջանառության խանգարման դեպքում տեղի է ունենում մարմնի աջ կողմի կաթված և հակառակը:

> Կարևոր է! Կախված այն բանից, թե օրգանի որ կենտրոններն են վնասվել ինսուլտի ժամանակ, մարդը կորցնում է այս կամ այն ունակությունները:

Խոսքի կենտրոնին հասնելով՝ արյունազեղումը զրկում է մարդուն խոսելու հնարավորությունից, իսկ շարժողական կենտրոնին հասնելով՝ խախտվում է շարժողականությունը և տեղաշարժվելու ունակությունը: Ընդարձակ արյունազեղումը հանգեցնում է միանգամից մի քանի կենտրոնների արգելափակման և, հետևաբար, մարդու օրգանիզմի մի քանի ֆունկցիաների կորստի:

## Պատճառներ

Հիվանդությունը, առաջին հերթին, զարգանում է արյունատար համակարգի աշխատանքի խանգարման ֆոնի վրա: Ուստի հիվանդության պատճառները պետք է փնտրել անոթներին սպառնացող գործոնների մեջ: Ինսուլտի հանգեցնող թաքնված գործընթացները կուտակվում են օրգանիզմում տարիներ և տասնամյակներ շարունակ: Հիվանդությունն ի հայտ է գալիս որպես որոշակի առաջադիմող խանգարումների հետևանք: Ինսուլտի խթանիչներն են.

- անոթների բորբոքում;
- շաքարային դիաբետ;
- սրտի աշխատանքի խանգարում;
- թրոմբների առաջացում (թրոմբոզ);
- աթերոսկլերոզ;
- զարկերակային անևրիզմա:

Թրոմբոզը վտանգավոր է արյան մակարդուկների առաջացմամբ, որոնք խցանում են անոթային լուսանցքը և խախտում արյան հոսքը: Ձևավորվում են էմբոլներ՝ զարկերակային համակարգով ազատ տեղաշարժվող մակարդուկներ: Երբ դրանք անոթի լուսանցքը փակում են երեք քառորդով, դա հանգեցնում է հիպերտոնիայի և, որպես հետևանք, իշեմիկ ինսուլտի՝ ուղեղի հյուսվածքի մահացման թթվածնային քաղցի հետևանքով:

![Ռիսկի գործոններ](https://lifeinfo.am/storage/images/insult-axtanishner-patcharner-ev-arajin-ognutyun-133.jpg "Ռիսկի գործոններ")

Աթերոսկլերոզը զարկերակային համակարգի հիվանդություն է, որը կապված է ճարպային փոխանակության խախտման հետ: Խոլեստերինի մակարդակի բարձրացման հետևանքով, որը նստում է անոթների պատերին, անոթի ներքին մակերեսը խտանում է: Ժամանակի ընթացքում այն վերածվում է աթերոսկլերոտիկ սալիկի, որը խցանում է արյան հոսքը: Հիվանդության առաջընթացի հետ մեկտեղ մեծանում է արյունազեղման ռիսկը:

Անևրիզմայի դեպքում տեղի է ունենում անոթի պատի ձևի պաթոլոգիական փոփոխություն: Այն դառնում է վտանգավոր չափով բարակ, պատրաստ ցանկացած պահի պատռվելու: Հիվանդությունը կրում է ինչպես ժառանգական, այնպես էլ ձեռքբերովի բնույթ:

## Ռիսկի գործոններ

Գոյություն ունեն հիվանդության ռիսկի կարգավորելի և չկարգավորվող գործոններ: Օրինակ, վնասակար սովորությունները, որոնք առաջացնում են արյան շրջանառության խանգարում, փոփոխվող մեծություն են: Մարդն ի զորու է դրանք բացառել իր կյանքից և կենսակերպը բերել նորմայի:

### Կարգավորելի գործոններ

Բացասական կարգավորելի գործոններին են դասվում.

- ծխելը,
- ալկոհոլի չափից ավելի օգտագործումը,
- ավելորդ քաշը և խոլեստերինի բարձր մակարդակը,
- բարձր զարկերակային ճնշումը (ԶՃ),
- հաճախակի միգրենները,
- շաքարային դիաբետը,
- սթրեսները:

![Ինսուլտի առաջին նշանները](https://lifeinfo.am/storage/images/insult-axtanishner-patcharner-ev-arajin-ognutyun-111.jpg "Ինսուլտի առաջին նշանները")

Ծխելը և ալկոհոլը առաջացնում են իշեմիկ հիվանդության գրեթե կեսը: Նիկոտինն արյան մեջ թափանցելով` հանգեցնում է նրա մակարդման: Սկսվում է թրոմբագոյացման գործընթացը: Թրոմբները խցանում են գլխուղեղի անոթների լուսանցքը:

Ալկոհոլը հիպերտոնիկ հիվանդության հետ միասին դառնում է օրգանիզմի համար վտանգավոր թշնամի: Ալկոհոլային խմիչքներն ունեն անոթալայնացնող հատկություն: Այս առանձնահատկությունը անոթներին ստիպում է սկզբում ընդլայնվել, իսկ հետո՝ կտրուկ նեղանալ՝ խախտելով արյան խտությունը և նույնպես հանգեցնելով թրոմբոզի:

> Կարևոր է! Ծխելուց և ալկոհոլից հրաժարվելով՝ 5 տարվա ընթացքում մարդն իր մարմինը հասցնում է առողջ օրգանիզմի վիճակի:

Ավելորդ քաշը մոտեցնում է հիվանդության առաջացմանը: Աթերոսկլերոտիկ սալիկների առաջացման վտանգը առաջացնում են տրանս-ճարպերը: Նստակյաց կենսակերպը և սխալ սնունդը հանգեցնում են ճարպակալման և խոլեստերինի մակարդակի բարձրացման: Սա ծանրաբեռնում է մեր անոթները, դժվարացնում արյան շրջանառությունը:

> Կարևոր է! Առողջ քաշի հաշվարկման բանաձևն է՝ քաշ (կգ)/հասակ2 (մ): Արդյունքը չպետք է գերազանցի 25-ը:

Հիպերտոնիան 4 անգամ մեծացնում է ինսուլտի հավանականությունը: Արյան ճնշման խանգարումներն ուղեկցվում են սրտի ցավերով, սրտխառնոցով, աչքերի առաջ «մժեղների» հայտնվելով, տեսողության թուլացմամբ: Քրոնիկապես բարձրացած ԶՃ-ի դեպքում արյունատար անոթների պատերը հաստանում են, ինչը հանգեցնում է նրանց առաձգականության թուլացման:

![Առաջին օգնությունը ինսուլտի դեպքում](https://lifeinfo.am/storage/images/insult-axtanishner-patcharner-ev-arajin-ognutyun-152.jpg "Առաջին օգնությունը ինսուլտի դեպքում")

> Կարևոր է! Նորմալ ճնշումը 120/80 է: Հիպերտոնիան ախտորոշվում է 140/90 շեմը գերազանցելու դեպքում:

Ինսուլտների մասին խոսելիս հազվադեպ են հիշատակում միգրենը: Նրա առանձնահատկությունն այն է, որ ցավը ախտահարում է միայն գլխի կեսը: Նրա առաջացման ժամանակ անոթները կտրուկ սպազմի են ենթարկվում՝ խախտելով արյան հոսքը և նրա դուրսբերումը գանգի շրջանից: Տեղի է ունենում արյան հոսքերի գերլցում: Թրոմբոցիտները՝ արյան մակարդման համար պատասխանատու բջիջները, կուտակվում են մեկ տեղում՝ հանգեցնելով թրոմբոզի: Իսկ սա, իր հերթին, քայլ է դեպի իշեմիկ ինսուլտ:

> Կարևոր է! Միգրենները հրահրվում են քնի պակասով, սթրեսներով և սխալ սնունդով:

### Չկարգավորվող գործոններ

Չկարգավորվող ախտաբանական գործոններին, որոնց հետ կապված արդեն ոչինչ անել հնարավոր չէ, դասվում են.

- տարիքը,
- սեռը,
- հակվածությունը:

Չնայած նրան, որ հիվանդությունը երիտասարդանում է, ինսուլտը մնում է տարեց մարդկանց առաջնահերթություն: 65 տարեկանից բարձր տարիքում ինսուլտի հանդիպելու ռիսկը բարձրանում է 75%-ով: Սա հատկապես վերաբերում է տղամարդկանց, քանի որ նրանք ավելի հաճախ են ենթակա դրան, քան կանայք: Ռիսկի գոտում են գտնվում նաև այն մարդիկ, որոնց մերձավոր ազգականներն արդեն տարել են ուղեղային արյունազեղում կամ իշեմիա:

## Ինսուլտի առաջին նշանները

Գոյություն ունի այսպես կոչված ՈւԽԲ սկզբունքը՝ ժպտալ, խոսել, բարձրացնել ձեռքերը: Ինսուլտի առաջին նշանները ախտորոշել կարելի է պարզ եղանակով՝ խնդրել մարդուն ժպտալ: Եթե ժպիտը չի ստացվում, և բերանի անկյուններից մեկը իջած է, ապա կարելի է ենթադրել, որ տուժածի մոտ ինսուլտ է եղել:

Ավելի տարածված մեկ այլ եղանակ է՝ իր առջև բարձրացնել երկու ձեռքերը: Ինսուլտի դեպքում մեկը ակամա կիջնի:

![Տեսակները](https://lifeinfo.am/storage/images/insult-axtanishner-patcharner-ev-arajin-ognutyun-173.jpg "Տեսակները")

Հիվանդությունը որոշել կարելի է նաև մարդու հետ խոսելով, նրան ինչ-որ բան հարցնելով: Եթե պատասխանի մեջ լսվում է անհասկանալի խոսք, կամ նա ընդհանրապես չի կարողանում մի բառ էլ արտասանել, ապա անհրաժեշտ է հրատապ կանչել բժիշկներ: Հիվանդը կարող է դուրս հանել լեզուն: Ծուռ ու խոնարհված լինելով՝ այն նույնպես ազդարարում է խնդրի մասին:

> Կարևոր է! Շատերը, ովքեր ենթարկվել են նոպայի, նկարագրում են դրա սկիզբը որպես հանկարծակի ստեղծված հարբեցողության վիճակ: Նրանց համար դժվար էր մտքերը հավաքել, վստահ քայլերով քայլել, համահունչ արտահայտել իրենց մտքերը:

## Առաջին օգնությունը ինսուլտի դեպքում

Եթե հայտնաբերվել են ինսուլտի նշաններ՝ ցնցումներ, գիտակցության կորուստ, փսխում, անհրաժեշտ է հիվանդին տեղափոխել հորիզոնական դիրքի: Ավելի լավ է նրան պառկեցնել կողքի վրա: Սա անհրաժեշտ է, որպեսզի փսխման զանգվածները չհայտնվեն շնչուղիներում:

Անմիջապես կանչել շտապ օգնության բրիգադ, որը հիվանդին կտեղափոխի մասնագիտացված կենտրոն: Մինչև բժիշկների ժամանումը չափել զարկերակային ճնշումը, թուլացնել ձգված հագուստը, տուժածի գլուխը ավելի հարմար դնել բարձերի վրա:

Եթե մարդը կորցրել է գիտակցությունը, անհրաժեշտ է անցնել սրտի մերսման և արհեստական շնչառության:

> Կարևոր է! Օգնության սպասելիս տուժածին չկերակրել և չջրել:

## Տեսակները

Ըստ հիվանդության ընթացքի տիպի՝ ինսուլտը բաժանվում է իշեմիկի և հեմոռագիկի։ Առանձնացվում է նաև սուբարախնոիդալ ինսուլտը՝ սուբարախնոիդալ տարածքում ունեցած իր առանձին տեղակայման պատճառով։ Առանձին նշվում է միկրոինսուլտը, որի հետևանքները անցնում են մեկ օրվա ընթացքում։

### Հեմոռագիկ ինսուլտ

Այլ կերպ ասած՝ արյունազեղում ուղեղում։ Ուղեկցվում է անոթների պատռվածքով։ Արյունը թափանցում է գլխուղեղի մակերես կամ կուտակվում է օրգանի ներսում՝ ճնշում գործադրելով նրա վրա։ Առաջանում է ինքնաբերաբար, առանց նախնական ախտանիշների։ Հեմոռագիկ ինսուլտից տուժածների քառասուն տոկոսին չի հաջողվում փրկել ժամանակին չցուցաբերված օգնության պատճառով։

![Բուժումը ինսուլտից հետո](https://lifeinfo.am/storage/images/insult-axtanishner-patcharner-ev-arajin-ognutyun-189.jpg "Բուժումը ինսուլտից հետո")

Կարող է ունենալ դիապեդեզային բնույթ՝ արյունը աստիճանաբար թափանցում է տոնուսը կորցրած անոթների պատերի միջով։ Սա ազդում է ախտանշանների դանդաղ ձևավորման վրա։

Ընթանում է կրիտիկորեն բարձրացած ճնշման և աթերոսկլերոզի ֆոնի վրա։ Ուղեկցվում է սրտխառնոցով և փսխումով, ուժեղ գլխացավով, գիտակցության կորստով։ Այս տիպի ինսուլտի ժամանակ մարդիկ բողոքում են գլխում զարկերակային զարկերի զգացումից։ Շատերը սա նկարագրում են որպես «եռացող ջուր գլխում» կամ «հարված ներսից գլխին»։ Հենց հեմոռագիկ տիպի ժամանակ է, որ տուժածները կորցնում են գիտակցությունը։

> Կարևոր է! Հեմոռագիկ ինսուլտը պահանջում է մասնագետի ամենաարագ միջամտությունը։

### Իշեմիկ ինսուլտ

Ըստ առաջացման բնույթի՝ իշեմիկ ինսուլտը բաժանվում է հետևյալ տիպերի.

- աթերոթրոմբոտիկ;
- կարդիոէմբոլիկ;
- հեմոդինամիկ;
- լակունար;
- հեմոռեոլոգիական միկրոթրոմբոզ։

Այլ կերպ ասած՝ ուղեղի ինֆարկտ։ Եթե հեմոռագիկ տիպի դեպքում արյունը տարածվում է գանգի ներսում, ապա իշեմիկի դեպքում դրսևորվում է ուղեղի այս կամ այն հատվածներին արյան հասանելիության դժվարացումը։

![Հետևանքները](https://lifeinfo.am/storage/images/insult-axtanishner-patcharner-ev-arajin-ognutyun-164.jpg "Հետևանքները")

Իշեմիկ ինսուլտի ընթացքի գործընթացը ունի աստիճանական բնույթ։ Զարկերակների խցանումը կամ նեղացումը հանգեցնում են ուղեղի թթվածնով հագեցման բարդացման, որի արդյունքում օրգանի հյուսվածքները մահանում են։ Գլխացավը չի ազդարարում ինֆարկտի սկիզբը. այն կամ շատ թույլ է, կամ ընդհանրապես բացակայում է։

> Կարևոր է! Իշեմիկ ինսուլտին բաժին է ընկնում դեպքերի 80%-ը։

### Սուբարախնոիդալ ինսուլտ

Ընթանում է բնածին կամ ձեռքբերովի անևրիզմայի՝ բարակած կամ վնասված անոթապատի պատռվածքի հետևանքով, կամ գանգուղեղային վնասվածքի պատճառով։ Նման արյունազեղումը սովորաբար տեղակայվում է գլխուղեղի ստորին մակարդակներում՝ կամուրջ, երկարավուն ուղեղ, քունքային բլթեր, սուբարախնոիդալ տարածություն։

> Կարևոր է! Համարվում է ընթացքի ժամանակով ամենաարագը։ Առաջանում է 1-2 րոպեում։

### Ուղեղային արյան շրջանառության անցողիկ խանգարում

Այլ կերպ ասած՝ տրանզիտոր իշեմիկ նոպա։ Հայտնի է նաև որպես միկրոինսուլտ։ Այս տիպի ինսուլտը բնութագրվում է վերը նկարագրված նշաններով։ Նրա հիմնական տարբերությունը թվարկված տիպերից այն է, որ հիվանդության ախտանշանները ինքնուրույն վերանում են ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն 24 ժամվա ընթացքում։ Խորհրդանշում է ինսուլտի սկիզբը և դրա հետագա սրումը։

## Բուժումը ինսուլտից հետո

Ինսուլտը անհետաձգելի վիճակ է, որը պահանջում է անհապաղ միջամտություն։ Բժիշկները նշում են «ժամանակ-ուղեղ» հայեցակարգի մասին։ Յուրաքանչյուր կորցրած վայրկյանի հետ տուժածը վտանգում է կորցնել ուղեղային հյուսվածքի այս կամ այն քանակը։ Այսինքն՝ վճռորոշ թերապևտիկ գործոնը ժամանակն է. որքան շուտ հիվանդը հայտնվի մասնագետների ձեռքին, այնքան բարձր է արյան շրջանառությունը վերականգնելու և վերականգնողական բուժումը սկսելու հնարավորությունը։ Բժիշկները նշում են մեկուկես-3 ժամվա ժամկետը. հենց այս ընթացքում տուժածին պետք է ցուցաբերվի բժշկական օգնություն։

Իրականացվում է ախտորոշում։ Դրա համար բժիշկները կիրառում են.

- համակարգչային տոմոգրաֆիա (ՀՏ);
- մագնիսառեզոնանսային տոմոգրաֆիա (ՄՌՏ);
- գոտկային պունկցիա։

![Վերականգնում ինսուլտից հետո](https://lifeinfo.am/storage/images/insult-axtanishner-patcharner-ev-arajin-ognutyun-154.jpg "Վերականգնում ինսուլտից հետո")

ՀՏ-ն նախընտրելի է հեմոռագիկ ինսուլտի ժամանակ առաջացած հեմատոմաները և արյան մակարդուկները հայտնաբերելու համար։ ՄՌՏ-ն օգտագործվում է իշեմիան ախտորոշելու համար։ Գոտկային պունկցիան իրականացվում է առաջին երկու ախտորոշիչ եղանակների անհասանելիության դեպքում։ Նյարդային կառուցվածք ներմուծվում է ասեղ՝ ուղեղում շրջանառվող ողնուղեղային հեղուկի վերլուծություն իրականացնելու համար։

Իրականացվում է արյան ճնշման կայունացում։

Անհրաժեշտության դեպքում իրականացվում է վիրահատական միջամտություն.

- էնդարտերէկտոմիա
- անգիոպլաստիկա;
- ստենտերի տեղադրում։

Վիրահատական ճանապարհով հեռացվում են աթերոսկլերոտիկ սալիկները և վերականգնվում են անոթների լուսանցքները։ Եթե հայտնաբերվել է անևրիզմա, ապա նույնպես իրականացվում է վիրահատական միջամտություն։ Վնասված հյուսվածքը հեռացվում է և փոխարինվում փոխպատվաստված հյուսվածքով կամ միացվում պրոթեզով։ Տեղադրվում է կլիպս՝ խանգարված հատվածը արյան շրջանառությունից մեկուսացնելու համար։

Կիրառվում է դեղորայքային բուժում։ Արյունատար անոթների թրոմբով խցանման դեպքում նշանակվում են թրոմբոլիտիկներ, որոնք հիվանդը ընդունում է ինսուլտի սկզբից 3 ժամ անց։ Դրանք լուծարում են թրոմբը՝ վերականգնելով արյան նորմալ հոսքը։

Հիվանդության հետագա առաջացումը կանխելու համար կիրառվում են դեղամիջոցներ, որոնք նվազեցնում են արյան մակարդելիությունը (հակամակարդիչներ), բարձրացնում են դրա հոսունությունը (հակաագրեգանտներ), խոչընդոտում են թրոմբների առաջացմանը (ստատիններ)։

![Ինսուլտի կանխարգելում](https://lifeinfo.am/storage/images/insult-axtanishner-patcharner-ev-arajin-ognutyun-170.jpg "Ինսուլտի կանխարգելում")

## Հետևանքները

Ինսուլտը վնասում է գլխուղեղը, հետևաբար տուժում է ամբողջ կենտրոնական նյարդային համակարգը։ Հիվանդության հետևանքները դրսևորվում են կախված նրանից, թե ուղիղ որտեղ է առաջացել արյունազեղումը կամ ձևավորվել իշեմիկ օջախը։ Այսպես, տուժածի մոտ կարող են խանգարվել.

- խոսքը;
- շարժողական ֆունկցիան;
- տեսողությունը;
- հիշողությունը;
- ինտելեկտը։

Վերականգնողական բուժման ընթացքում կորցրած ֆունկցիաները վերադառնում են։ Սակայն հայտնի են դեպքեր, երբ ինսուլտի հետևանքները ի վերջո հաղթահարել չի հաջողվել, և մարդը, օրինակ, մնացել է մասամբ կաթվածահար։ Տուժածների ընդհանուր թվից 20%-ը վերականգնում է աշխատունակ վիճակը, 20%-ը չի կարողանում քայլել, իսկ 30%-ը կարիք ունի մշտական խնամքի։

> Կարևոր է! Գոյություն ունի նաև հիվանդության կրկնության ռիսկ։ Կրկնակի ինսուլտը հնարավոր է դեպքերի 14%-ում՝ առաջին հարվածից հետո երկու տարվա ընթացքում։

## Վերականգնում ինսուլտից հետո

Ինսուլտը վնասում է ուղեղի կենտրոնները, որոնք պատասխանատու են մարդու մարմնի տարբեր հնարավորությունների համար։ Հիվանդին փրկելուց հետո բժիշկները նրան վերադարձնում են նորմալ կյանքի։ Սկսվում է վերականգնման երկարատև գործընթաց, որը տևում է 1,5-2 տարի։ Մարդը բառիս բուն իմաստով նորից սովորում է ապրել՝ քայլել, խոսել, կատարել ամենապարզ գործողությունները։ Այս աշխատանքին մասնակցում են մի քանի մասնագետներ.

- ֆիզիոթերապևտ;
- էրգոթերապևտ;
- լոգոպեդ։

![Կարգավորելի գործոններ](https://lifeinfo.am/storage/images/insult-axtanishner-patcharner-ev-arajin-ognutyun-174.jpg "Կարգավորելի գործոններ")

> Կարևոր է! Վերականգնման նպատակն է տուժածին նորից սովորեցնել շարժվել, խոսել և հարմարեցնել նրան հասարակության մեջ ապրելու համար։

Գոյություն ունեն վերականգնման դեղորայքային և ոչ դեղորայքային տեսակներ։ Երկուսն էլ լրացնում են միմյանց արդյունքի հասնելու համար։

Վերականգնողական թերապիան կառուցվում է հետադարձ կապի սկզբունքով՝ վերջույթների շարժումների միջոցով ուղեղին ստիպել հիշել իր ֆունկցիաները, նորից սովորեցնել նրան ուղարկել ազդանշաններ։ Օրգանի նեյրոպլաստիկությունը զարմանալի է. ժամանակի ընթացքում, ինտենսիվ թերապիայի դեպքում, առողջ բջիջները ստանձնում են վնասված հյուսվածքների խնդիրները։ Նրանք զբաղվում են կորցրած կարողությունների վերարտադրությամբ՝ ստեղծելով նոր նեյրոնային շղթաներ։

> Կարևոր է! Դրական արդյունքի հասնելու համար թերապիայի ընթացքում հիվանդը պետք է օգնի գործընթացին, փորձի կանոնավոր կերպով կատարել վարժությունները։

Գոյություն ունեն վերականգնման բազմաթիվ մեթոդիկաներ։ Դրանց թվում առանձնացնում են դեղաբանական, մարմնամարզական, շնչառական և այլն։ Դիտարկենք ամենահայտնիները։

### Էլեկտրաթերապիա

Մարդու ուղեղը, կառավարելով մարմինը, յուրաքանչյուր հյուսվածքին ուղարկում է միկրոէլեկտրական լիցքեր։ Էլեկտրաթերապիայի գործընթացում ուղեղի դերը կատարում է համակարգիչը, որը հաշվարկում է ուղարկվող ազդանշանների լարումն ու հաճախականությունը։

Մկաններին ամրացվում են էլեկտրոդներ, գոտուն տեղադրվում է ազդանշան գեներացնող սարքը։ Լարերը հագցվում են ինչպես առողջ, այնպես էլ չաշխատող վերջույթների վրա։ Շարժունակ ձեռքը կամ ոտքը թույլ է տալիս մեխանիզմին կարգավորվել. այն կարդում է ուղեղի կողմից առողջ վերջույթին ուղարկվող ազդանշանների լարումն ու հաճախականությունը։ Դրանից հետո համաժամեցնում է այս ցուցանիշները և ուղղորդում իմպուլսը դեպի անդամալույծ ձեռքը կամ ոտքը՝ խթանելով դրանց շարժումը։ Մկանները այս պահին ակամա կծկվում են։ Այսպիսով մշակվում է կորցրած հմտությունը։

![Չկարգավորվող գործոններ](https://lifeinfo.am/storage/images/insult-axtanishner-patcharner-ev-arajin-ognutyun-192.jpg "Չկարգավորվող գործոններ")

Վերականգնման այս տեսակը հնարավոր է նաև խոսքի խանգարումների դեպքում։ Այս դեպքում ձայնալարերի մկանները իններվացվում են պարանոցին հատուկ հագցված օձիքի միջոցով։ Մասնագետը ձեռքով կարգավորում է ազդանշանի հաճախականությունը կառավարման վահանակի միջոցով։ Արտասանվող բառի յուրաքանչյուր վանկի համար, որի դեպքում անհրաժեշտ է ձայնալարերի կծկում, բժիշկն ուղարկում է լիցք՝ օգնելով դրանց աշխատել։

> Կարևոր է! Նման թերապիայի ժամանակ հիվանդը տհաճ զգացողություններ չի ունենում։

### Էրգոթերապիա

Այս տարբեր վարժությունների համալիրը, որը կողմնորոշված է հիվանդի անհատական ցուցանիշների վրա, թույլ է տալիս վերադարձնել կորցրած կարողությունները և նորից սովորել շփվել մարդկանց հետ։ Հայտնի է նաև որպես «օկուպացիոն թերապիա»։ Այն կառուցվում է անհատական, ժամանակի ընթացքում բարդացող խնդիրների վրա, որոնք կատարելով հիվանդը վերադառնում է կյանքի սովորական ռիթմին։

Վերականգնվում է հմտությունների նեղ շրջանակ, որոնք ունեցել է հիվանդը. գրել, կարդալ, անձնական հիգիենա, հաղորդակցվելու կարողություն։ Գործընթացը կարող է ընթանալ ինչպես խաղի, այնպես էլ վարժությունների տեսքով։

### Ռոբոթերապիա

Վերադարձնում է կորցրած քայլելու հմտությունները։ Վերականգնումն իրականացվում է մարդու մարմնի շարժումը սիմուլացնող մեխանիզմների կիրառմամբ։

Հիվանդն ամրացվում է նման սարքի ներսում։ Նրա ոտքերը և իրանը ֆիքսվում են, և մեքենան, ընդօրինակելով քայլքը, ստիպում է վերջույթներին շարժվել, ինչպես առաջ կամ հետ շարժվելու ժամանակ։ Սկզբում մարմնի քաշը պահպանվում է մեխանիզմի կողմից։ Հետագայում ծանրաբեռնվածությունը դոզավորված կերպով վերաբաշխվում և փոխանցվում է ոտքերին։

## Ինսուլտի կանխարգելում

Հիվանդության առաջացման կանխարգելումը հանգում է ինսուլտի հանգեցնել կարող ռիսկի գործոնների հետևմանը։ Ի՞նչ է անհրաժեշտ անել, որպեսզի չբախվես ինսուլտի հետ։

Վերահսկել խոլեստերինի մակարդակը։ Հրաժարվել ճարպային մսամթերքներից (բեկոն) և խեցեմորթ ծովամթերքներից (ծովախեցգետիններ, օմարներ, խեցգետիններ)։ Ավելացնել սննդացանկում.

- ձուկ;
- միդիաներ,
- հավի և հնդկահավի կրծքամիս;
- կալիումի բարձր պարունակությամբ մթերքներ։

![Հեմոռագիկ ինսուլտ](https://lifeinfo.am/storage/images/insult-axtanishner-patcharner-ev-arajin-ognutyun-183.jpg "Հեմոռագիկ ինսուլտ")

Ստուգել և պահպանել ճնշումը նորմալ մակարդակի վրա։ Հիպերտոնիայի դեպքում ընդունել բժշկի կողմից նշանակված դեղեր, զբաղվել բուժական մարմնամարզությամբ և պահպանել դիետա։

Սովորել վերահսկել սեփական հուզական վիճակը։ Չտրվել սթրեսներին։

Հրաժարվել վնասակար սովորություններից.

- ծխելուց;
- ալկոհոլի օգտագործումից;
- չափից ավելի ուտելուց։

Միանալ սպորտին՝ զբաղվել վազքով և սպորտային քայլքով։