#  Հեպատիտ

![Ախտանիշներ](https://lifeinfo.am/storage/img/aroxjutyun-dexer-bozhognutyun-dexabuyser-78182237.jpg "Ախտանիշներ")

Այս սարսափելի «հեպատիտ» բառը բոլորը լսել են դեռ մանկապարտեզում։ Հեպատիտի դեմ պատվաստում են ստացել գրեթե բոլոր երեխաները։ Հեպատիտը լյարդում տարբեր պատճառներով առաջացող բորբոքային պրոցեսներ են։ Հիվանդությունն ինքնուրույն կարող է անցնել կամ հանգեցնել սպիների առաջացման, ցիռոզի կամ նույնիսկ լյարդի քաղցկեղի։

Բովանդակություն.

- [Ախտանիշներ](#%D5%A1%D5%AD%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B7%D5%B6%D5%A5%D6%80)
- [Պատճառներ](#%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%B3%D5%A1%D5%BC%D5%B6%D5%A5%D6%80)
- [Հեպատիտի առաջին և հիմնական նշանները](#%D5%B0%D5%A5%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%AB%D5%BF%D5%AB-%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BB%D5%AB%D5%B6-%D5%B0%D5%AB%D5%B4%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%B6%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Հեպատիտ A](#%D5%B0%D5%A5%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%AB%D5%BF-a)
- [Հեպատիտ B](#%D5%B0%D5%A5%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%AB%D5%BF-b)
- [Հեպատիտ C](#%D5%B0%D5%A5%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%AB%D5%BF-c)
- [Վիրուսային հեպատիտ D և E](#%D5%BE%D5%AB%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%BD%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D5%B0%D5%A5%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%AB%D5%BF-d-e)
- [Հեպատիտի տեսակները](#%D5%B0%D5%A5%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%AB%D5%BF%D5%AB-%D5%BF%D5%A5%D5%BD%D5%A1%D5%AF%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Քրոնիկական](#%D5%AD%D6%80%D5%B8%D5%B6%D5%AB%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6)
- [Թունավոր](#%D5%BF%D5%B8%D6%84%D5%BD%D5%AB%D5%AF)
- [Ալկոհոլային](#%D5%A1%D5%AC%D5%AF%D5%B8%D5%B0%D5%B8%D5%AC%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6)
- [Աուտոիմուն](#%D5%A1%D5%B8%D6%82%D5%BF%D5%B8%D5%AB%D5%B4%D5%B8%D6%82%D5%B6)
- [Հեպատիտը հղիության ժամանակ](#%D5%B0%D5%A5%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%AB%D5%BF%D5%A8-%D5%B0%D5%B2%D5%AB%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%AA%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF)
- [Հետևանքներ](#%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D6%87%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Բուժումը ժողովրդական միջոցներով](#%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%AA%D5%B8%D5%B2%D5%B8%D5%BE%D6%80%D5%A4%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%B4%D5%AB%D5%BB%D5%B8%D6%81%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D5%BE)
- [Լյարդի վերականգնմանը օգնելու համար](#%D5%AC%D5%B5%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%AB-%D5%BE%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%A3%D5%B6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A8-%D5%A1%D5%BB%D5%A1%D5%AF%D6%81%D5%A5%D5%AC%D5%B8%D6%82-%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D6%80)
- [Տատասկի եփուկը հեպատիտ C-ի դեպքում](#%D5%BF%D5%A1%D5%BF%D5%A1%D5%BD%D5%AF%D5%AB-%D5%A5%D6%83%D5%B8%D6%82%D5%AF%D5%A8-c-%D5%B0%D5%A5%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%AB%D5%BF%D5%AB-%D5%A4%D5%A5%D5%BA%D6%84%D5%B8%D6%82%D5%B4)
- [Եգիպտացորենի մետաքս](#%D5%A5%D5%A3%D5%AB%D5%BA%D5%BF%D5%A1%D6%81%D5%B8%D6%80%D5%A5%D5%B6%D5%AB-%D5%B4%D5%B8%D6%80%D5%B8%D6%82%D6%84%D5%B6%D5%A5%D6%80)
- [Բուժում հյութերով](#%D5%B0%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D6%80%D5%B8%D5%BE-%D5%A9%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%BA%D5%AB%D5%A1)
- [Լյուբստոկի եփուկ](#%D5%AC%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%A2%D5%AB%D5%BD%D5%BF%D5%B8%D5%AF%D5%AB-%D5%A5%D6%83%D5%B8%D6%82%D5%AF)
- [Բազմամյա մարգարտածաղիկ](#%D5%A2%D5%A1%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B4%D5%B5%D5%A1-%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%A1%D6%80%D5%AB%D5%BF)
- [Բուժումը դեղամիջոցներով](#%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%A4%D5%A5%D5%B2%D5%A1%D5%B4%D5%AB%D5%BB%D5%B8%D6%81%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D5%BE)
- [Սննդակարգ](#%D5%BD%D5%B6%D5%B6%D5%A4%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%A3)
- [Կանխարգելում](#%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%A5%D5%AC%D5%B8%D6%82%D5%B4)
- [Պատվաստում](#%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%BE%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B4)

Գոյություն ունեն հեպատիտի վիրուսի 5 տեսակ։ Սա A, B, C, D և E վիրուսների խումբն է։ Վարակվելու վտանգը շատ բարձր է։ Այս տիպի վիրուսները կարող են ամբողջ համաճարակներ առաջացնել։

Հեպատիտ C-ն ու B-ն միլիոնավոր մարդկանց մոտ հանգեցնում են քրոնիկական հիվանդության։ Առաջացնում են բարդություններ և հաճախակի մահացու ելքեր։ Ամեն տարի միլիոնավոր երեխաներ ստանում են հեպատիտի դեմ պատվաստում։ Սակայն, այնուամենայնիվ, հնարավոր չի լինում ամբողջությամբ խուսափել այս հիվանդությունից։

Հեպատիտը կարող են հրահրել ոչ միայն վիրուսները։ Այն կարող է առաջանալ օրգանիզմի թունավորման հետևանքով որոշ վնասակար նյութերով (ալկոհոլային խմիչքներ, թմրանյութեր)։

> Կարևոր է! Հեպատիտով վարակվելու նվազագույն կասկածի դեպքում անհրաժեշտ է անհապաղ դիմել մասնագետի։ Օգնել կարող են ինչպես վարակաբան բժիշկը, այնպես էլ գաստրոէնտերոլոգը։ Մասնագետի ընտրությունը պետք է կախված լինի հիվանդության բնույթից ու տեսակից։

## Ախտանիշներ

Հիմնական ախտանիշը մաշկի և լորձաթաղանթների դեղնավուն գույնն է։

Այլ ախտանիշներից առավել հաճախ հանդիպում են հետևյալները.

- թուլություն, ուժերի արագ կորուստ, ախորժակի վատացում.
- լյարդի ցավոտություն սեղմելիս.
- մշտական սրտխառնոց, փորլուծություն.
- ջերմաստիճանի տատանումներ.
- մաշկի քոր.
- մեզը մգանում է, կղանքը՝ բացվում.
- մաշկի և լորձաթաղանթների դեղնավուն երանգի առաջացում։

![Պատճառներ](https://lifeinfo.am/storage/images/hepatiti-axtanishnery-patcharnery-ev-bujumy-135.jpg "Պատճառներ")

Ախտանիշները թվարկված են ժամանակագրական հերթականությամբ՝ աճման կարգով։ Սկզբում կարող է առաջանալ թուլություն, ախորժակի կորուստ։ Այնուհետև տեղի է ունենում մեզի, կղանքի գույնի փոփոխություն և դեղնություն։ Որքան ավելի արտահայտված է ախտանշանային պատկերը, այնքան ավելի շուտ պետք է դիմել բժշկի։ Մաշկի դեղնավուն երանգը պարտադիր չէ, որ հեպատիտի նշան լինի։ Ճշգրիտ ախտորոշում կարող է դնել միայն բժիշկը։

> Կարևոր է իմանալ! Հեպատիտ C-ն ընթանում է առանց ախտանիշների։ Մարդը կարող է անգամ չկասկածել, որ ունի այս հիվանդությունը։ Հիվանդությունը հաճախ հայտնաբերվում է մեկ այլ հիվանդության ախտորոշման ընթացքում։

## Պատճառներ

Հիվանդությունը կարող է հրահրվել տարբեր գործոններով։

Վիրուսներ։ Մարդու լյարդի վնասման հիմնական պատճառն են։ Լինում են A, B, C, D և E խմբերի։ Կախված վիրուսի խմբից՝ հիվանդության ախտանիշներն ու ընթացքի ծանրությունը տարբեր են։

Ալկոհոլ։ Էթիլային սպիրտ պարունակող խմիչքների չարաշահումը կարող է հանգեցնել լյարդի քայքայման։ Սկսվում է լյարդի հյուսվածքների մահացում և դրանց փոխարինում ճարպային բջիջներով։ Սա հանգեցնում է լյարդի ճարպային դիստրոֆիայի;

![Հեպատիտի առաջին և հիմնական նշանները](https://lifeinfo.am/storage/images/hepatiti-axtanishnery-patcharnery-ev-bujumy-160.jpg "Հեպատիտի առաջին և հիմնական նշանները")

Դեղորայք։ Կարող են հրահրել դեղորայքային հեպատիտ։ Որոշ դեղամիջոցներ շատ թունավոր են։ Դրանց չափազանց մեծ քանակությամբ օգտագործումը կարող է հանգեցնել այս խնդրին;

Լեղու լճացում։ Առաջացնում է խոլեստատիկ հեպատիտ։ Այն տեղի է ունենում լեղու վատ արտահոսքի հետևանքով լյարդային ծորաններից։ Նման պաթոլոգիաներ հաճախ հանդիպում են լեղաքարային հիվանդության, ուռուցքների դեպքում։

## Հեպատիտի առաջին և հիմնական նշանները

Ինչպես շատ այլ հիվանդությունների, հեպատիտի վիրուսն ունի իր ինկուբացիոն շրջանը։ Միջին հաշվով այն կազմում է 15-ից 50 օր։ Հասունանալուց հետո վիրուսը սկսում է ազդել, հայտնվում են առաջին նշանները։

Նշաններ, որոնք կարող են վկայել հիվանդության առաջացման մասին.

- ընդհանուր առողջության վատթարացում;
- ջերմաստիճանի բարձրացում; սրտխառնոց, փսխում;
- գլխապտույտ;
- ծանրություն լյարդի շրջանում, ցավեր.

### Հեպատիտ A

Հիվանդության այս տեսակը տարածված է ցածր կենսամակարդակ ունեցող երկրներում։ Փոխանցվում է օրալ-ֆեկալ ճանապարհով։ Վարակված սննդի և ջրի միջոցով։ Թույլ զարգացած պետություններում հիմնականում հիվանդանում են 10 տարեկանից փոքր երեխաները։ Հիվանդությունը տարվելուց հետո նրանք ստանում են կայուն, ողջ կյանքի ընթացքում պահպանվող իմունիտետ։

Հաճախ այս տեսակի հիվանդությունը անվանում են նաև «կեղտոտ ձեռքերի» հիվանդություն։ Բնակչության ցածր մշակույթի և կոմունալ ծառայությունների վատ աշխատանքի պայմաններում առաջանում են ամբողջական համաճարակներ։ Վարակված մարդու հետ սերտ շոշափելի շփման դեպքում վարակվելու ռիսկը շատ մեծ է։

![Հեպատիտի տեսակները](https://lifeinfo.am/storage/images/hepatiti-axtanishnery-patcharnery-ev-bujumy-191.jpg "Հեպատիտի տեսակները")

Շատ դեպքերում վարակվում են մարդիկ, ովքեր զբոսաշրջիկային ուղևորություններով այցելել են երրորդ աշխարհի երկրներ։ Ինկուբացիոն շրջանը` 2-ից 6 ամիս։

> Կարևոր է! Արյան անալիզով վիրուսը հնարավոր է հայտնաբերել արդեն 4 շաբաթ անց։

Ախտանիշներ.

- թուլություն, արագ հոգնածություն;
- սրտխառնոցի զգացողություն;
- լյարդի շրջանում տհաճ զգացողություններ;
- մեզը ստանում է մուգ գույն;
- կղանքը բացվում է;
- հայտնվում է դեղնախտ.

### Հեպատիտ B

Այս տեսակի վիրուսը օրգանիզմ է ներթափանցում մի քանի ճանապարհով։

Հաճախ հանդիպում են վարակման դեպքեր արյան փոխներարկման միջոցով. վատ մաքրված լիմֆան կարող է պարունակել տվյալ տեսակի վիրուսներ։ Ոչ պատշաճ ստերիլիզացված բժշկական գործիքների միջոցով։ Ծննդաբերության ժամանակ` մորից երեխային։ Հիվանդության կրողի հետ սեռական շփումների ժամանակ։

Հաճախ վարակումը տեղի է ունենում կենցաղային ճանապարհով` ընդհանուր սափրիչների և մանիկյուրի պարագաների օգտագործման միջոցով, վարակված, վատ մշակված գործիքների միջոցով։ Նաև դաջվածք կատարելիս, պիրսինգի ժամանակ։

> Ուշադրություն! Այս տեսակի վիրուսը շատ վտանգավոր է։ Այն կարող է արտաքին միջավայրում ապրել մոտ յոթ օր։ Գործիքների և չորացած արյան կաթիլների վրա։

Երբեք չպետք է ամաչել վարպետից խնդրել կրկին մշակել մանիկյուրի պարագաները, սանրերը, մկրատները։ Հիվանդանոցներում պետք է օգտագործել միայն միանգամյա օգտագործման ներարկիչներ և սկարիֆիկատորներ։

Պահպանել խստագույն հիգիենա տանը, եթե ընտանիքի անդամներից մեկը հիվանդացել է։ Ինկուբացիոն շրջանը կազմում է 50-180 օր։ Հենց հիվանդությունը տևում է 6-ից 8 շաբաթ։ Հաճախ վերածվում է քրոնիկական ձևի, կարող է ավարտվել մահացու ելքով։

![Հեպատիտը հղիության ժամանակ](https://lifeinfo.am/storage/images/hepatiti-axtanishnery-patcharnery-ev-bujumy-180.jpg "Հեպատիտը հղիության ժամանակ")

Հեպատիտ B-ի ախտանիշները նման են A տիպի նշաններին.

- մարդու ընդհանուր վիճակի վատթարացում;
- ջերմաստիճանը բարձրանում է;
- ախորժակը նվազում է;
- տանջում է սրտխառնոցը, փսխումը;
- մեզը մգանում է, կղանքը բացվում է;
- մաշկը և լորձաթաղանթը դեղնում են.

Վիրուսից պաշտպանություն է ձևավորվում հիվանդությունը տանելուց հետո` ձևավորվում է երկարատև իմունիտետ։ Երկրորդ տարբերակը պատվաստումն է։ Պատվաստումն իրականացվում է երեք փուլով, որոնցից յուրաքանչյուրը ոչ շուտ, քան 2-3 ամիս անց։

### Հեպատիտ C

Սա բոլոր հեպատիտների մեջ ամենածանր ձևն է։ Ինկուբացիոն շրջանը` 2-ից 27 շաբաթ։ Այս հիվանդությունից հետո դեպքերի մեծ մասում զարգանում է քրոնիկական ձև։ Ամեն տարի աշխարհի բոլոր երկրներում հիվանդացածների թիվն աճում է։ Ավելի քիչ զարգացած երկրներում հիվանդությունը առաջադիմում է։ Քաղաքակիրթ պետություններում կառավարությունը և առողջապահության նախարարությունները մեծ ջանքեր են գործադրում հիվանդության դեմ պայքարում։ Իրականացվում է պատվաստում և միջոցառումներ, ուղղված հիվանդության դեմ պայքարին։

Վարակման եղանակները շատ են։ Ամենից հաճախ հեպատիտ C-ով հիվանդանում են մինչև 25 տարեկան երիտասարդները։ Սակայն վիճակագրական տվյալների համաձայն, հիվանդության տարիքային սահմանները տարեցտարի ընդարձակվում են։

![Հետևանքները](https://lifeinfo.am/storage/images/hepatiti-axtanishnery-patcharnery-ev-bujumy-134.jpg "Հետևանքները")

Վիրուսով վարակումը տեղի է ունենում անպաշտպան սեռական հարաբերության ժամանակ։ Եվ թեև այս ճանապարհով հիվանդանալու ռիսկը այնքան էլ մեծ չէ (3-5%), այն, այնուամենայնիվ, գոյություն ունի։ Ավելի վաղ շատ հաճախ վարակումը տեղի էր ունենում արյան փոխներարկման միջոցով։ Այժմ հիվանդության դեմ պայքարելու նպատակով ողջ դոնորական արյունը մաքրվում և ստուգվում է վիրուսի առկայության համար։

> Կարևոր է! Մորից երեխային փոխանցումը նույնպես վարակման ուղիներից մեկն է։ Ծննդաբերական ուղիներով անցնելիս երեխան մեծ ռիսկի տակ է հիվանդանալու համար։

Ոչ ստերիլ մանիկյուրի պարագաները, դաջվածքները, պիրսինգը, ոչ միանգամյա օգտագործման ներարկիչների օգտագործումը` այս ամենը հեպատիտի տարածման ուղիներ են։ Օրգանիզմ ներթափանցելուց և հարմարվելուց հետո վիրուսը սկսում է իր կործանարար ազդեցությունը։

Ախտանիշներ.

- ցավեր հոդերում;
- թուլություն, հոգնածություն;
- վատ ախորժակ.

> Հետաքրքիր է իմանալ! Հեպատիտի այս տեսակի դեպքում դեղնախտը բնորոշ չէ։ Նաև չափազանց հազվադեպ է նկատվում ջերմաստիճանի բարձրացում։

Հեպատիտ C-ով հիվանդացածների 70-80%-ի մոտ հիվանդությունը վերածվում է քրոնիկականի և պահպանվում է ողջ կյանքի ընթացքում։

### Վիրուսային հեպատիտ D և E

Բացի A, B և C-ից, գոյություն ունեն հեպատիտ D և E ձևերը։ Հեպատիտ D-ի առանձնահատկությունն այն է, որ ինքնուրույն այն չի կարող մեծ վնաս հասցնել մարդու օրգանիզմին։ Դրա համար նրան անհրաժեշտ է դաշնակից։ Այն է` B տիպի վիրուսը։ Այս վտանգավոր թանդեմը կարող է առաջացնել բավականին ծանր հիվանդություն։ Վարակման ուղիները նույնն են, ինչ մյուս դեպքերում։ Դա անպաշտպան սեռական հարաբերությունն է, ներարկիչների, հիգիենայի պարագաների բազմակի օգտագործումը։ Մորից նորածնին, դոնորական արյան փոխներարկման ժամանակ։

> Հետաքրքիր է իմանալ! Հնարավոր է վարակում նաև այլ, անհայտ ուղիներով, քանի որ վիճակագրության համաձայն, դեպքերի 40%-ում վարակման ուղիները մնում են չպարզաբանված։

ԵՒս մեկ տեսակ` հեպատիտ E։ Այս հիվանդությունը առաջադիմում է շոգ կլիմա և ցածր հիգիենիկ մշակույթ ունեցող երկրներում։ Փոխանցվում է օրալ-ֆեկալ ճանապարհով։ Մաքուր ջրի անբավարար քանակության պատճառով հիվանդությունը արագ տարածվում է։ Ամենից հաճախ հիվանդանում են մինչև 30 տարեկան երիտասարդները։ Ինկուբացիոն շրջանը կազմում է 14-ից 50 օր։

Վիրուսի հարմարվելուց հետո հայտնվում են հիվանդության առաջին նշանները.

![Բուժում ժողովրդական միջոցներով](https://lifeinfo.am/storage/images/hepatiti-axtanishnery-patcharnery-ev-bujumy-147.jpg "Բուժում ժողովրդական միջոցներով")

- մարսողության խանգարում;
- երբեմն բարձրանում է ջերմաստիճանը;
- աչքերի թաղանթը և մաշկը դեղնում են.

2-4 շաբաթ անց ախտանիշները կրկնվում են հակառակ հերթականությամբ, և մարդը առողջանում է։

Այս հիվանդությունը առավել վտանգավոր է հղի կանանց համար։ Դեպքերի 40%-ում վրա է հասնում կնոջ մահը։ Երեխայի մահը` դեպքերի 99%-ում։ Հիվանդության բուժումն հիմնականում ուղղված է ախտանիշների, ինչպիսիք են փորլուծությունը, սրտխառնոցը, փսխումը, վերացմանը։ Նաև իրականացվում է օրգանիզմի ընդհանուր ամրապնդում` դիետայի և վիտամինների միջոցով։

## Հեպատիտի տեսակները

### Խրոնիկական

Վատ և ոչ ժամանակին բուժման դեպքում հեպատիտի բոլոր ձևերը վերածվում են խրոնիկական ձևի։ Խրոնիկական է համարվում հիվանդությունը, որը տևում է 6 և ավելի ամիս։ Ամենից հաճախ առաջանում է տարած C հեպատիտի հետևանքով (դեպքերի 80%-ում)։

Խրոնիկական ձևը բացառված չէ նաև այլ տեսակներից հետո, օրինակ` օրգանիզմի թունավոր նյութերով թունավորումից հետո (ալկոհոլային խմիչքներ, թմրանյութեր, դեղորայքի գերդոզավորում)։

Խրոնիկական հեպատիտի ախտանիշները.

- լյարդն ու փայծաղը մեծացած են և սեղմելիս զգացվում է չափավոր ցավ.
- արյան մեջ տոքսինների կուտակման հետևանքով առաջանում են անքնություն, գլխացավեր, ընդհանուր ուժասպառություն, գրգռվածություն.
- փորի փքվածություն, մարսողության խանգարում, սրտխառնոց, ծանրության զգացում նույնիսկ քիչ քանակությամբ սնունդ ընդունելուց հետո.
- թքածորում, ճարպային սննդի և ալկոհոլային խմիչքների անհանդուրժողականություն.
- արյան մակարդումը չի ընթանում պատշաճ կերպով, այստեղից էլ` կապտուկները և վերքերի երկարատև ապաքինումը.
- հոդերի ցավ և ցավոտություն (միշտ չէ, որ նկատվում է).

![Բուժում դեղամիջոցներով](https://lifeinfo.am/storage/images/hepatiti-axtanishnery-patcharnery-ev-bujumy-103.jpg "Բուժում դեղամիջոցներով")

Բուժումն հիմնականում ուղղված է վիրուսի ոչնչացմանը, սննդակարգի կարգավորմանը, լյարդի ֆունկցիաների ընդհանուր պահպանմանը։ Խրոնիկական ձևով հիվանդ մարդը ստիպված է ապրել ոչ լիարժեք կյանքով, պահպանել դիետա, հրաժարվել որոշ սննդամթերքներից և ալկոհոլից, պարբերաբար այցելել բժշկի։

> Հետաքրքիր է իմանալ! Հեռու չէ, որ այս հիվանդության առկայությունը միշտ հանգեցնում է մահվան։ Բուժումն ու դիետան պահպանելով` մարդիկ ապրում են մինչև ծերություն։

### Տոքսիկ

Օրգանիզմ հայտնվելով` վնասակար նյութերը, ալկոհոլը, թմրանյութերը և դեղորայքը, սնկի տոքսինները և այլն, հանգեցնում են լյարդի բջիջների բորբոքման։ Արդյունքում բջիջները մահանում են, փոխարինվում ճարպով, լյարդը մեծանում է և դադարում լիարժեք կատարել իր ֆունկցիաները։ Լինում է սուր տիպի տոքսիկ հեպատիտ և խրոնիկական տիպի տոքսիկ հեպատիտ։

Տոքսիկ հեպատիտի սուր ձևը կարող է առաջանալ օրգանիզմի միանգամից մեծ դոզայով տոքսիններով թունավորման դեպքում։ Դա կարող է լինել ալկոհոլային թունավորում, սնկերով թունավորում։ Հաճախ վնասակար նյութերի բարձր կոնցենտրացիա առաջանում է ընդարձակ այրվածքների և որոշ հիվանդությունների ժամանակ։

Այս դեպքում հիվանդությունն արդեն դրսևորվում է 2-5 օրվա ընթացքում և ունի հետևյալ ախտանիշները.

- վատ ինքնազգացողություն.
- սրտխառնոցի, փսխման հայտնվելը.
- ցավեր աջ կողմում.
- թուլություն.

Խրոնիկական տիպն առաջանում է վնասակար նյութերի երկարատև (ամսից մինչև մի քանի տարի) կուտակման հետևանքով։ Այս ձևի հայտնվելու դեպքում հիվանդին անհրաժեշտ է հոսպիտալացնել և իրականացնել բուժում։ Բարդություններից կարող են լինել լյարդի ցիրոզ, լյարդային անբավարարություն և նույնիսկ մահ։

### Ալկոհոլային

Դեռ 90-ական թվականներին «ալկոհոլային հեպատիտ» հասկացությունը մտցվել է հիվանդությունների միջազգային դասակարգման մեջ։ Այդ ժամանակից ի վեր ալկոհոլային թունավորման ազդեցությամբ լյարդի բորբոքումն անվանում են ալկոհոլային հեպատիտ։ Այս հիվանդությունը շատ հաճախ հանգեցնում է լյարդի ցիրոզի և մահվան։

![Սննդակարգ](https://lifeinfo.am/storage/images/hepatiti-axtanishnery-patcharnery-ev-bujumy-105.jpg "Սննդակարգ")

#### Պրոգրեսիվող տիպ

Սա լյարդի վնասում է մեկ կամ մի քանի հատվածում։ Լինում է թեթև, միջին և ծանր փուլի։ Ժամանակին բուժման և ալկոհոլային խմիչքներից լրիվ հրաժարվելու դեպքում հիվանդի վիճակը բարելավվում է, սակայն հիվանդությունը լրիվ բուժել չի հաջողվում։

Ախտանիշները.

- փսխում.
- փորլուծություն.
- ցավեր և ծանրություն լյարդի շրջանում.
- երբեմն դեղնախտի դրսևորում.
- ջերմաստիճանի բարձրացում.

#### Հարատևող ալկոհոլային հեպատիտ

Դանդաղ ընթացող հիվանդություն է։ Ալկոհոլի ընդունումը լրիվ դադարեցնելու դեպքում լյարդի և նրա ֆունկցիաների վերականգնումը հնարավոր է։ Հակառակ դեպքում վերածվում է պրոգրեսիվող փուլի և հանգեցնում ցիրոզի։

Ախտանիշները քիչ նկատելի են։ Հիմնական փոփոխություններն ընթանում են բջջային մակարդակով` արյան մեջ։

Հիվանդության ախտորոշումն իրականացվում է ՈՒՁՀ-ի, արյան անալիզների, հիվանդի ընդհանուր վիճակի զննման միջոցով։ Ժամանակին բուժումը կօգնի խուսափել բարդություններից և մահացու ելքից։

![Կանխարգելում](https://lifeinfo.am/storage/images/hepatiti-axtanishnery-patcharnery-ev-bujumy-133.jpg "Կանխարգելում")

### Աուտոիմուն

Աուտոիմուն հեպատիտը մինչ այժմ մնում է որոշակի առեղծված բժիշկների և գիտնականների համար։ Այս հիվանդությունն ունի առաջացման բարդ մեխանիզմ, խանգարումների ճշգրիտ պատճառները վերջնականապես ուսումնասիրված չեն։

Այս տիպով հիմնականում հիվանդանում են մինչև 25 տարեկան աղջիկներ։ Հիվանդության պատճառներն ևս հայտնի չեն։

Բնորոշ ախտանիշներ.

- հոգնածություն և թուլություն։ Հիվանդը չի կարող կատարել սովորական կենցաղային գործեր, լիարժեք աշխատել.
- ջերմաստիճանի ցուցանիշների շեղումներ 37-ից մինչև 39 աստիճան.
- հոդերի այտուցվածություն և ցավ.
- մաշկի, լորձաթաղանթների դեղնավուն երանգի ձեռքբերում.
- ցավեր փորում և լյարդի շրջանում.
- մաշկի վրա տարբեր բորբոքային պրոցեսներ.
- արյան և մեզի անալիզներում նորմայից շեղումներ.

> Կարևոր է! Բնորոշ հատկանիշներից մեկը կանանց մոտ ոչ բնորոշ հատվածներում մազերի հայտնվելն է։

Բուժումն իրականացվում է դեղորայքով լյարդի պահպանման և խիստ դիետայի պահպանման մեթոդներով։ Հնարավոր է նաև լյարդի փոխպատվաստում։ Սա բավականին թանկարժեք վիրահատություն է, որն իրականացվում է աշխարհի զարգացած երկրներում (Ամերիկա, Գերմանիա, Ֆրանսիա)։

## Հեպատիտը հղիության ժամանակ

Հղի կանայք հաճախ դառնում են հեպատիտ դավադիր հիվանդությամբ վարակման զոհ։ Սա պահանջում է հատկապես մանրակրկիտ և ճիշտ բուժում, հակառակ դեպքում կարելի է կորցնել և՛ մորը, և՛ երեխային։

Հղիների բուժման բարդությունն այն է, որ հակավիրուսային դեղորայքի մեծ մասը կարող է ուղղելի չլինող վնաս հասցնել պտղին։ Բուժման միջոցներն հիմնականում ուղղված են օրգանիզմին օգնելուն` իր հակամարմինները մշակել հիվանդության դեմ։ Բուժումը պետք է իրականացվի խստորեն ստացիոնարում` բժշկական անձնակազմի հսկողության ներքո։ Հետևաբար հաշվառման մեջ գտնվող ամեն մի մայր պարտադիր մի քանի անգամ արյան անալիզ է հանձնում վիրուսային հեպատիտի առկայությունը ստուգելու համար։

![Պատվաստում](https://lifeinfo.am/storage/images/hepatiti-axtanishnery-patcharnery-ev-bujumy-124.jpg "Պատվաստում")

> Հետաքրքիր է իմանալ! Վիրուսը միշտ չէ, որ փոխանցվում է երեխային։ Բոլոր նախազգուշական միջոցները պահպանելու դեպքում, թույլատրելի է անգամ կրծքով կերակրումը։

## Հետևանքները

Հեպատիտը կարող է առաջացնել մի շարք ուղեկցող հիվանդություններ։ Հաճախ այս հիվանդությունը վերածվում է խրոնիկական ձևի։ Ինչը զգալիորեն նվազեցնում է կյանքի որակը։ Մարդը ստիպված է հրաժարվել կյանքի բազմաթիվ հաճույքներից, սահմանափակել սնունդն իր մեջ։ Հիվանդության մշտական առկայության զգացումը ճնշում է, մարդուն դարձնում գրգռված։ Բացի այդ, մշտական հետազոտությունները և պահպանող թերապիան ամենևին էլ էժան չեն։

Հետևանքներին են վերաբերում նաև հետևյալ երևույթները.

- լյարդի ցիրոզ.
- արյան վատ մակարդումը կարող է հանգեցնել ընդարձակ արյունահոսությունների անգամ փոքր վերքերի դեպքում.
- լյարդի քաղցկեղ.
- լյարդի ֆիբրոզ.
- լյարդի ստեատոզ.
- լյարդային անբավարարություն.

Հեպատիտի նման լուրջ հիվանդության և դրա բուժման հանդեպ անփույթ վերաբերմունքը կարող է հանգեցնել անդառնալի հետևանքների։

## Բուժում ժողովրդական միջոցներով

Հեպատիտի բուժման մեջ ժողովրդական մեթոդներ ներառել, թե ոչ, որոշում է հենց հիվանդը՝ նախապես դա քննարկելով բուժող բժշկի հետ։ Խոտաբույսերի և որոշ մթերքների օգտակար հատկությունները երբեմն տալիս են ամենաանսպասելի արդյունքները։

### Լյարդի վերականգնմանը աջակցելու համար

Դաշտային հավտակի և խրտվիլակի խոտը, ցիկորիայի արմատը, տատասկածաղիկը (բոլորը հավասար համամասնությամբ՝ 1-ական ճ. գդալ) լցնել մեկ լիտր եռման ջրով։ Եռացնել, թողնել նստելու 2-3 ժամ։ Ընդունել օրական 2 անգամ՝ 1 բաժակ, ուտելուց առաջ։

![Հեպատիտ A](https://lifeinfo.am/storage/images/hepatiti-axtanishnery-patcharnery-ev-bujumy-142.jpg "Հեպատիտ A")

Մասուրի թեյը գերազանց հակաբորբոքային ազդեցություն ունի, վնասակար ազդեցություն է գործում վիրուսների վրա։

### Տատասկի եփուկը C հեպատիտի դեպքում

Մանրացնել 2 ճ. գդալ խոտը, լցնել եռման ջրով (500 մլ)։ Դնել ջրային բաղնիքի վրա, եփել, մինչև ջրի քանակը կրկնակի կրճատվի։ Ընդունել 1 ճ. գդալ օրը 3 անգամ։

### Եգիպտացորենի մորուքներ

Օգնում են քրոնիկական և սուր հեպատիտի, լյարդի ցիռոզի դեպքում։

Թուրմի համար 15 գ մանրացված հումք լցնել եռման ջրով (220 մլ)։ Ընդունել 2 ժամ հետո՝ 75 մլ, օրը երեք անգամ։

Եփուկ

1. Եգիպտացորենի մորուքները (7 գ) դնել 500 մլ ջրի մեջ։
2. Դնել ջրային բաղնիքի վրա կես ժամով։
3. Թողնել թրմվի 50 րոպե։

![Հեպատիտ B](https://lifeinfo.am/storage/images/hepatiti-axtanishnery-patcharnery-ev-bujumy-128.jpg "Հեպատիտ B")

Խմել 110 մլ՝ օրը 4 անգամ, մինչև լրիվ ապաքինում։

### Հյութերով թերապիա

Լավ միջոց է սպիտակագլուխ կաղամբի, գազարի և ճակնդեղի հյութը։ Օգտագործելուց առաջ հյութերը պարտադիր պետք է նստեցնել 5-8 ժամ։ Ընդունել կարելի է հերթով, մի քանի անգամ օրվա ընթացքում։

### Լյուբիստոկի եփուկ

Դեղամիջոց պատրաստելու համար կարելի է օգտագործել տերևները և սերմերը։ Մանրացնել 15 գ խոտը, լցնել բաժակ եռման ջրով։ Թողնել 2-3 ժամ, մանրակրկիտ քամել։ Խմել 15 մլ, ոչ ավելի հաճախ, քան օրը 3 անգամ։

### Բազմամյա մարգարիտ

Լցնել 15 գ խոտը 200 մլ ջրով։ Թողնել թրմվի 3-4 ժամ, քամել, ընդունել կես բաժակ, մի քանի անգամ օրվա ընթացքում՝ ուտելուց առաջ։

1. Լյարդի շրջանում ուժեղ ցավեր հայտնվելու դեպքում պետք է պառկել, դնել տաք ջերմատաք, խմել կես բաժակ ձիթապտղի յուղ։
2. Ամեն օր խմել թթու կաղամբի թրջուր։ Կաղամբը պետք է պատրաստված լինի ավանդական եղանակով, բայց առանց աղի։
3. 2 շաբաթը մեկ անգամ խորհուրդ է տրվում անել հոգնան ծաղիկների եփուկով կլիզմաներ։

![Հեպատիտ C](https://lifeinfo.am/storage/images/hepatiti-axtanishnery-patcharnery-ev-bujumy-170.jpg "Հեպատիտ C")

## Բուժում դեղամիջոցներով

Հեպատիտի բուժման սկզբունքը վիրուսի և բորբոքման դեմ պայքարն է (եթե դա վիրուսային հեպատիտ է) հակավիրուսային պատրաստուկներով։ Դրանք կարող են լինել վիֆերոն, ինտերֆերոն, ամոքսիցիլին, էրիթրոմիցին, դիկլոֆենակ։

Լյարդի և ամբողջ օրգանիզմի ֆունկցիաների ընդհանուր պահպանումն իրականացվում է վիտամինների և այլ պատրաստուկների օգնությամբ։ Նշանակվում են A և B խմբի վիտամիններ։ Կաթիլային ներարկումներ կալցիումի, մագնեզիումի, կալիումի պատրաստուկներով։

Լուծի, փսխման, ցավի վերացման համար (D և E հեպատիտների դեպքերում) օգտագործում են զոֆրան, մեզիմ, լինեքս։

Կարևոր են նաև կանխարգելիչ միջոցառումները, որպեսզի հեպատիտը չվերաճի ցիռոզի և քաղցկեղի, ինչպես նաև կենսակերպի ու սննդակարգի շտկումը։

> Ուշադրություն! Շատ կարևոր է ժամանակին դիմել որակյալ օգնության։ Սա ավելի շատ հնարավորություններ կտա առողջության պահպանման և բուժման համար։

## Սննդակարգ

Սննդակարգի պահպանումը հեպատիտի դեմ պայքարի գլխավոր կանոններից մեկն է։ Ոչ մի դեղամիջոց չի տա ցանկալի ազդեցությունը, եթե չշտկվի հիվանդի սնունդը։ Գոյություն ունեն ապաքինմանը նպաստող և հիվանդության ընթացքը խորացնող մթերքներ։

Բժիշկների և սնուցաբանների կողմից մշակված են ամբողջական սննդակարգային սխեմաներ։ Դրանք պետք է և կարևոր է պահպանել, քանի որ լյարդը ուղղակիորեն կապված է մարսողության գործընթացի հետ։ Հիվանդ օրգանի վրա լրացուցիչ բեռնվածությունը կարող է հանգեցնել ամենաանցանկալի հետևանքների։

Ինչ կարելի է.

- խոտաբույսերի և հատապտուղների վրա հիմնված զանազան թեյեր, հյութեր և կոմպոտներ՝ շաքարի փոքր պարունակությամբ.
- մաքրված, լավ եփված շիլաներ.
- զանազան ապուրներ և բանջարեղենային պյուրեներ.
- կաթնամթերք՝ ճարպի ցածր պարունակությամբ.
- միսն ու ձուկը պետք է լինեն ոչ ճարպոտ տեսակների, պատրաստված շոգեխաշված եղանակով.
- շոգեխաշված տուրիկ (օմլետ).
- կճեպավոր, հացահատիկային, տարեկանի հաց, գալետային խմորեղեն։

![Վիրուսային հեպատիտ D և E](https://lifeinfo.am/storage/images/hepatiti-axtanishnery-patcharnery-ev-bujumy-131.jpg "Վիրուսային հեպատիտ D և E")

Քաղցրավենիքներից կարելի է օգտագործել չորացրած մրգեր, ոչ շատ քաղցր մուրաբա, մեղր։ Օգտակար են փուռկ եփած խնձորները, փոքր քանակությամբ՝ բանանները և հատապտուղները։

Ինչ չի կարելի.

- շատ ուժեղ թեյ, շոկոլադ, սուրճ.
- հատիկաընդեղեն, սունկ.
- թթու, աղի, չափազանց քաղցր.
- հարուստ խմոր, խմորային շերտազարդ արտադրանք, բլիններ, բլիթներ.
- երշիկեղեն և մսի պահածոներ.
- խոզի միս.
- պինդ եփած և տապակած ձու։

![Խրոնիկական](https://lifeinfo.am/storage/images/hepatiti-axtanishnery-patcharnery-ev-bujumy-156.jpg "Խրոնիկական")

Խստիվ արգելվում է ալկոհոլի, ճարպային և տապակած սննդի ընդունումը։

Սա մթերքների միայն մոտավոր ցանկ է։ Գլխավորն է հասկանալ սննդակարգի իմաստը՝ լյարդի վրա ավելի քիչ բեռնվածություն։ Այս հիվանդության դեպքում կարևոր է անցկացնել թեթևացման օրեր, չափավոր քանակությամբ քաղց պահելը օգտակար է։

## Կանխարգելում

Ինչպե՞ս պաշտպանել ինքներդ ձեզ և ձեր մտերիմներին այս սարսափելի հեպատիտ հիվանդությունից։ Գոյություն ունեն մատչելի կանխարգելիչ միջոցառումներ։

1. Առաջին հերթին չպետք է մոռանալ հիգիենայի մասին։ Հիվանդանոցներ, սուպերմարկետներ, զանազան հասարակական հաստատություններ այցելելուց հետո առաջին գործը պետք է լինի ձեռքերը օճառով լվանալը։
2. Պետք է ձերբազատվել դեմքին ձեռքերով դիպչելու սովորությունից, հատկապես շուրթերին և քթին։ Երեխաներին էլ պետք է դրանից հեռացնել։ Վիրուսները օրգանիզմ են թափանցում լորձաթաղանթների և արյան միջոցով։
3. Հիվանդանոցներ, գեղեցկության սրահներ այցելելիս չպետք է վախենալ գործիքների մշակման մասին խնդրելուց։ Պիրսինգ, դաջվածքներ անելիս պարտադիր պետք է համոզվել գործիքների անվտանգության մեջ։ Նման ընթացակարգեր կարելի է անցկացնել միայն մասնագիտացված կլինիկաներում։
4. Միշտ պետք է օգտագործել միայն միանգամյա օգտագործման ներարկիչներ, սկարիֆիկատորներ, ձեռնոցներ։
5. Եթե ընտանիքի անդամներից մեկը հիվանդացել է, անհրաժեշտ է պահպանել հիգիենայի ամենախիստ կանոնները։ Կանոնավոր կերպով հատուկ միջոցներով մաքրություն անեք։ Հիվանդը պետք է ունենա իր սեփական ամանեղենը, սրբիչները, անկողնային սպիտակեղենը, անձնական օգտագործման այլ իրեր։
6. Չչարաշահել ալկոհոլային խմիչքների ընդունումը։ Ոչ մի դեպքում չփորձել անհայտ դեղամիջոցներ առանց բժշկի դեղատոմսի։

> Կարևոր է! Թմրամոլների շրջանում հեպատիտով հիվանդացության ամենաբարձր տոկոսն է՝ մահացու ելքերով։

## Պատվաստում

Պատվաստումը պաշտպանության գլխավոր միջոցն է։ Պատվաստումն անցնում է գրեթե յուրաքանչյուր մարդ, դեռևս մանկական հասակում։

Գոյություն ունեն պատվաստման համար որոշակի հակացուցումներ։ Ծանր հիվանդությունները և լուրջ նյարդաբանական շեղումները կարող են հիմք հանդիսանալ պատվաստի ներարկումը չեղարկելու համար։ Պատվաստում անել չի կարելի, եթե կա վարակման վտանգ։ Պատվաստման մասին որոշում պետք է կայացնի որակյալ մասնագետը։

![Տոքսիկ](https://lifeinfo.am/storage/images/hepatiti-axtanishnery-patcharnery-ev-bujumy-149.jpg "Տոքսիկ")

Հեպատիտը սարսափելի հիվանդություն է։ Բայց այն կանխելը բոլորովին էլ դժվար չէ։ Տարրական կանոնների պահպանումը, առողջ սովորություններն ու ճիշտ սնունդը կարող են ամեն մեկին զերծ պահել երկարատև և թանկարժեք բուժումից։