# Հղիության ժամանակ հայմորիտի ախտանիշները և բուժման մեթոդները

![Ախտանիշները](https://lifeinfo.am/storage/images/haymoriti-axtanishner-ev-bujum-hxiutyan-jamanak-102.jpg)

Հայմորիտը հիվանդություն է, որի ժամանակ բորբոքվում է վերին ծնոտային, կամ հայմորյան ծոցի լորձաթաղանթը։ Հիվանդության հիմնական պատճառը ինֆեկցիան է։ Հայմորիտի ախտորոշումը և բուժումը հղիության ընթացքում պետք է իրականացվեն միայն բժշկի կողմից։ Սովորական հարբուխի տեսքով ախտանիշները շատ կանանց թվում են աննշան, սակայն ինքնաբուժումը կամ հիվանդության անտեսումը կարող են հանգեցնել լուրջ հետևանքների։

Բովանդակություն.

- [Հիվանդության նկարագրությունը](#%D5%B0%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%A3%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%A8)
- [Պատճառները](#%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%B3%D5%A1%D5%BC%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Ախտանիշները](#%D5%A1%D5%AD%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B7%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Ախտորոշումը](#%D5%A1%D5%AD%D5%BF%D5%B8%D6%80%D5%B8%D5%B7%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8)
- [Ինչպես բուժել հայմորիտը հղիության ժամանակ](#%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%BA%D5%A5%D5%BD-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%A5%D5%AC-%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%B4%D5%B8%D6%80%D5%AB%D5%BF%D5%A8-%D5%B0%D5%B2%D5%AB%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%AA%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF)
- [Բուժումը տնային պայմաններում](#%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8-%D5%BF%D5%B6%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D5%BA%D5%A1%D5%B5%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B4)
- [Կանխարգելումը](#%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%A5%D5%AC%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8)

Հարակից հոդվածներ.- [Հայմորիտի բուժումը Sinuforte պատրաստուկով](%D5%A3%D5%A1%D5%B5%D5%B4%D5%B8%D6%80%D5%AB%D5%BF%D5%AB-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8-%D5%BD%D5%AB%D5%B6%D5%B8%D6%82%D6%86%D5%B8%D6%80%D5%BF%D5%A5-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%AF%D5%B8%D5%BE-4230 "Հայմորիտի բուժումը Sinuforte պատրաստուկով")
- [Հայմորիտի բուժումը ցիկլամենով - բաղադրատոմսեր տնային պայմաններում](%D5%AE%D5%B8%D6%81%D5%A1%D5%A2%D5%B8%D6%80%D5%A2%D5%AB-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8-%D6%81%D5%AB%D5%AF%D5%AC%D5%A1%D5%B4%D5%A5%D5%B6%D5%B8%D5%BE-%D5%A2%D5%A1%D5%B2%D5%A1%D5%A4%D6%80%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%B4%D5%BD%D5%A5%D6%80-%D5%BF%D5%B6%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D5%BA%D5%A1%D5%B5%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B4-3401 "Հայմորիտի բուժումը ցիկլամենով - բաղադրատոմսեր տնային պայմաններում")
- [Վտանգավոր է արդյոք հայմորիտը մարդու համար](%D5%BE%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%A3%D5%A1%D5%BE%D5%B8%D6%80%D5%A3%D5%A1%D5%B5%D5%B4%D5%B8%D6%80%D5%AB%D5%BF%D5%A8-%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%B8%D6%82-%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D6%80-5916 "Վտանգավոր է արդյոք հայմորիտը մարդու համար")
- [Ինչպես կիրառել Ազիտրոմիցինը հայմորիտի ժամանակ - հրահանգ](%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%BA%D5%A5%D5%BD-%D5%AF%D5%AB%D6%80%D5%A1%D5%BC%D5%A5%D5%AC-%D5%A1%D5%A6%D5%AB%D5%A9%D6%80%D5%B8%D5%B4%D5%AB%D6%81%D5%AB%D5%B6%D5%A8-%D5%A3%D5%A1%D5%B5%D5%B4%D5%B8%D6%80%D5%AB%D5%BF%D5%AB-%D5%AA%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF-%D5%B0%D6%80%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B6%D5%A3-4200 "Ինչպես կիրառել Ազիտրոմիցինը հայմորիտի ժամանակ - հրահանգ")

 ![](https://lifeinfo.am/storage/images/inchic-e-arajanum-celyulity-139.png) Հիվանդության նկարագրությունը Հայմորիտի ժամանակ բորբոքվում է վերին ծնոտային ծոցը։ Ամենից հաճախ հիվանդությունն առաջանում է հարբուխի կամ մրսածության ֆոնի վրա, որոնց բուժմանը պատշաճ ուշադրություն չի դարձվել։ Հիվանդները շնչելու ոչինչ չունեն, քանի որ նրանց քիթը մշտապես խցանված է։ Քթամերձ ծոցերը լցված են խիտ լորձով, դրա արտահոսքը դժվարացած է։ Գլխի ցանկացած շարժում ուժեղ ցավ է առաջացնում։ Հիվանդությունը կարող է լինել միակողմանի կամ երկկողմանի, երբ բորբոքվում է մեկ կամ երկու ծոցերը։ Վերին ծնոտային սինուսները հաղորդակցվում են քթի և կոկորդի խոռոչի հետ։ Այս կառուցվածքներն ունեն նեղ արտատար անցքեր։ Ցրտահարության ժամանակ բակտերիաները հեշտությամբ թափանցում են ծոցեր։ Սկսվում է լորձաթաղանթի այտուց, որը դժվարացնում է լորձի դուրս գալը։ Հատկապես վտանգավոր է թարախային հայմորիտը, քանի որ ինֆեկցիան կարող է թափանցել ուղեղ։ ![Պատճառները](https://lifeinfo.am/storage/images/haymoriti-axtanishner-ev-bujum-hxiutyan-jamanak-187.jpg "Պատճառները") Կախված ինֆեկցիայի հայմորյան ծոց թափանցման եղանակից՝ հայմորիտը լինում է. ռինոգեն; 5. հեմատոգեն;
6. տրավմատիկ;
7. օդոնտոգեն.
Ռինոգեն հայմորիտը զարգանում է մրսածության կամ գրիպի ֆոնի վրա։ Վիրուսը թափանցում է ծոցեր, առաջանում է քթի խցանում, գոյանում է մեծ քանակությամբ լորձ, որը դժվարությամբ է դուրս գալիս։ Հեմատոգեն հայմորիտի ժամանակ ինֆեկցիոն հարուցիչը ծոցեր է թափանցում արյան միջոցով։ Տրավմատիկ տեսակը կապված է քթի կոտրվածքի հետ, եթե վերքի մշակումը բավարար որակով չի կատարվել։

Օդոնտոգեն հայմորիտը առաջանում է ատամների արմատների մոտակայքում գտնվող հյուսվածքների բորբոքման հետևանքով։ Երբեմն հիվանդությունը զարգանում է վերին ատամի հեռացման ժամանակ, երբ ծոցի և բերանի խոռոչի միջև հաղորդակցություն է ձևավորվում։ Եթե բժիշկը ժամանակին չի վերացրել ֆիստուլան, կարող են առաջանալ բարդություններ։ Երբեմն ատամների բուժման ժամանակ պլոմբավորման նյութը թափանցում է ծոց և բորբոքում առաջացնում։

> Կարևոր է! Հայմորիտի պատճառը ճիշտ որոշելու համար անհրաժեշտ է կատարել վերին ծնոտի ռենտգենոգրաֆիա! Եթե նկարներում բորբոքում չկա, ապա հիվանդության ծագումը կապված է քթի անցքերում առկա ինֆեկցիայի կամ այլ պատճառների հետ։

### Պատճառները

Հղի կանանց մոտ հայմորիտի ամենատարածված պատճառը տարբեր ինֆեկցիաներն են (streptococcus-ներ, chlamydia-ներ, staphylococcus-ներ, վիրուսներ, սնկեր)։

Հիվանդությունը կարող են հրահրել ցրտահարությունը, իմունային համակարգի թուլացումը, հորմոնալ խանգարումները։ Հաճախ հիվանդությունն առաջանում է գրիպից կամ մրսածությունից հետո՝ որպես բարդություն։ Վերին ծամիչ ատամների հետ կապված խնդիրները, վնասվածքները, քթի միջնապատի կորությունը, կիստան, պոլիպները, ծխելը, ալերգիան նույնպես հայմորիտի պատճառ են հանդիսանում։

> Կարևոր է! Ինչո՞վ է վտանգավոր հայմորիտը։ Հիվանդության ծանրացած ձևը որոշ դեպքերում հանգեցնում է մենինգիտի։ Մեկ օրվա ընթացքում կինը կարող է հայտնվել կոմայի մեջ։ Դեպքերի 80%-ում դա ավարտվում է մահով։

## Ախտանիշները

Հղիների մոտ հայմորիտը լինում է սուր (կատառալ կամ թարախային) կամ քրոնիկ։ Սուր ձևը զարգանում է որպես բարդություն՝ տարած ինֆեկցիոն հիվանդություններից հետո կամ ատամների բորբոքային հիվանդությունների հետևանքով։ Քրոնիկ հայմորիտն առաջանում է չբուժված սուր հայմորիտից հետո, որի ժամանակ դժվարացած է ծոցերում կուտակված սեկրետի արտահոսքը։

![Ախտորոշումը](https://lifeinfo.am/storage/images/haymoriti-axtanishner-ev-bujum-hxiutyan-jamanak-118.jpg "Ախտորոշումը")

Սուր հայմորիտի ախտանիշները.

- առաջանում է հանկարծակի;
- արագ զարգանում է;
- քթային շնչառությունը դժվարացած է;
- բարձր ջերմություն (38 աստիճան և ավելի);
- բութ ցավ ճակատի, քթի տարածքում;
- տևում է մոտ 10-14 օր;
- քթի խցանում;
- մեծ քանակությամբ ջրիկ արտադրուկներ.

Թարախային հայմորիտի ախտանիշները.

- ցավ հոնքերի միջև կամ ողջ գլխում;
- ցավոտություն գլուխը թեքելիս;
- դեմքի այտուց;
- այտուց քթի կամրջի տարածքում;
- լորձը խիտ է, կանաչավուն գույնի;
- հոտառության բացակայություն;
- ջերմություն 39 աստիճան և ավելի;
- տևում է երկու շաբաթից ավելի (առանց բուժման).

Քրոնիկ հայմորիտի ախտանիշները.

- անախորժ զգացողություն;
- արագ հոգնածություն;
- ջերմություն 37,5 աստիճան (սուբֆեբրիլ);
- քթի խցանում;
- սպիտակ, դեղին կամ կանաչ գույնի արտադրուկներ;
- լորձի հոտը կարող է փտած լինել;
- գլխացավ;
- ձայնի քթային երանգ;
- կոկորդում գունդ՝ լորձի մշտական հոսքի պատճառով;
- հոտառությունը խանգարված է;
- այտուցներ այտերի, կոպերի տարածքում;
- ախորժակի կորուստ.

### Ախտորոշումը

Ախտորոշումը դնում է բժիշկը՝ հիվանդ կնոջ զննման և նրա բողոքների հիման վրա։ Նշանակվում է արյան անալիզ՝ լեյկոցիտային բանաձևը, լեյկոցիտոզի աստիճանը, ԷՆԱ-ն, բջիջների տեղաշարժերը տեսնելու համար։ Անհրաժեշտ է կատարել լորձի ցիտոլոգիական հետազոտություն՝ դրա բջջային կազմը որոշելու համար։ Հարուցչի պարզաբանման համար նշանակվում է արտադրուկների բակպատվաստում։

Սովորաբար հայմորիտը որոշում են ռենտգենոգրաֆիայի միջոցով, սակայն հղիության ընթացքում այն, ինչպես նաև համակարգչային շերտագրությունը, անցանկալի է կատարել։ Անհրաժեշտության դեպքում որովայնը ծածկվում է կապարե գոգնոցով և սքանավորվում են քթի ծոցերը։ Հիվանդության ծանր թարախային ձևով կանանց խորհուրդ է տրվում ծոցերի պունկցիա։ Սա ախտորոշիչ և բուժական մեթոդ է. սինուսի խոռոչը լվացվում է, ներմուծվում են հակաբակտերիալ պատրաստուկներ։

## Ինչպես բուժել հայմորիտը հղիության ժամանակ

Քթի խցանումը վերացնելու համար 3-րդ եռամսյակում խորհուրդ են տալիս անոթասեղմիչ կաթիլներ (Nazivin)։ Հղիության սկզբում այն նշանակվում է խիստ ցուցումների դեպքում։ Պատրաստուկը նվազեցնում է այտուցը և քթի խցանումը։ Nazivin-ը կաթեցվում է երկու քթանցքի մեջ 5 օրվա ընթացքում։ Կարելի է կիրառել բուսական հակաայտուցային և հակաբորբոքային պատրաստուկ Sinupret-ը հաբերի և խմելու կաթիլների տեսքով։ Նշանակվում է 2 հաբ օրը երեք անգամ 7 օրվա ընթացքում։

![Բուժումը տնային պայմաններում](https://lifeinfo.am/storage/img/aroxjutyun-dexer-bozhognutyun-dexabuyser-54284185.jpg "Բուժումը տնային պայմաններում")

Լավ արդյունք է տալիս ուլտրաձայնային ինհալացիան և դեղորայքային բուժումը՝ Ացետիլցիստեինի, Կարբոմեթիլցիստեինի կիրառմամբ։ Այս դեղերի միջոցով նոսրանում է ծոցերում գտնվող լորձը, հեշտացվում է դրա արտազատումը։

1. Կանայք, որոնց մոտ 3-րդ եռամսյակն ընթանում է առանց բարդությունների, հայմորյան ծոցերում բորբոքային պրոցեսը վերացնելու համար կարող են ընդունել հակաբիոտիկներ (Ազիտրոմիցին, Սպիրամիցին)։ Վաղ ժամկետներում նման պատրաստուկները նշանակվում են խիստ ցուցումների դեպքում։ Քրոնիկ հայմորիտը պահանջում է լրացուցիչ բուժական միջոցառումների իրականացում։ Հակաբիոտիկների ընդունման կուրսը 5-10 օր է։
2. Թարախային արտադրուկների դեպքում կիրառում են հոմեոպաթիկ միջոցներ՝ Mercurius solubilis, Kalium bichromicum։ Պատրաստուկները նշանակվում են, երբ նկատվում են կանաչավուն արտադրուկներ քթից։

Առաջին եռամսյակում խորհուրդ է տրվում քթի լվացում։ Այս պրոցեդուրայի կատարման երկու եղանակ կա.

1. Հոսքային-կաթիլային լվացման ժամանակ կնոջը անհրաժեշտ է գլուխը առաջ թեքել և բացել բերանը։ Մի քթանցքի մեջ խողովակի միջոցով լցվում է հականեխիչ լուծույթ, որը դուրս է հոսում մյուս քթանցքից։
2. Մեկ այլ եղանակ կոչվում է «ծնունդի»՝ «ԿՈւԿՈւ»։ Այն կիրառվում է նույնիսկ հղիության 39-րդ շաբաթում։ Կինը պառկում է մեջքի վրա, շպրիցի միջոցով մի քթանցքի մեջ ներմուծվում է տաք Ֆուրացիլին կամ Միրամիստին, իսկ վակուումային սարքով ներմուծված լուծույթը, լորձի հետ միասին, դուրս են ներքաշում մյուս քթանցքից։ Պրոցեդուրայի ընթացքում հիվանդը պետք է մշտապես ասի «կու-կու»։

Հիվանդությունը կարելի է բուժել ЯМИК սարքի (սինուս-կատետեր) միջոցով։ Ծոցերից հեռացնում են թարախը, դրանց մեջ լցնում են դեղորայքային պատրաստուկներ։ Այս դեպքում հիվանդությունը բուժվում է առանց պունկցիայի։

Հղիների մոտ հայմորիտը (2-րդ եռամսյակ) բուժվում է նաև ֆիզիոպրոցեդուրաների միջոցով։ ԲԲՀ (UHF) ապարատը խթանում է արյան շրջանառությունը և նպաստում է ծոցերից լորձի դուրս գալուն։ Արտադրուկների դուրս գալը բարելավելու համար կիրառում են էլեկտրաֆորեզ։ Մագնիսաթերապիայի միջոցով ազդում են լորձի կուտակման վայրերի վրա, իսկ սա հանգեցնում է ծոցերի պարունակության արտահոսքի բարելավման։ Նման պրոցեդուրաներից պտղի համար հետևանքները նվազագույն են։

Հիվանդության ծանր ձևերի դեպքում կիրառվում է հայմորյան ծոցերի պունկցիան։ Քթի խոռոչով ծոց է ներմուծվում ասեղ և դուրս է մղվում թարախային պարունակությունը։ Այնուհետև լորձաթաղանթը լվացվում է ախտահանիչ լուծույթով և ներմուծվում է հակաբիոտիկ։ Պրոցեդուրայից անմիջապես հետո կինը թեթևացում է զգում։ Հայմորիտից հետո հղիությունն սովորաբար ընթանում է առանց բարդությունների։

> Կարևոր է! Եթե պունկցիան սխալ է կատարված, կարող են զարգանալ բարդություններ՝ այտի թարախակույտ, մենինգիտ, միջին ականջի բորբոքում, ակնակապիճի ֆլեգմոնա։ Հիվանդների մոտ ծանր հետևանքներ առաջանում են անատոմիական առանձնահատկությունների, պրոցեդուրան իրականացնող բժշկի ցածր որակավորման պատճառով։ Անհրաժեշտ է ուշադիր մոտենալ ԼՕՌ բժշկի ընտրությանը։

### Բուժումը տնային պայմաններում

Ծոցերում լորձից ազատվելու համար հաճախ կիրառում են ժողովրդական բուժում։ Տնային պայմաններում ժողովրդական միջոցներով կարելի է ազատվել հիվանդության տանջալի ախտանիշներից։ Դրանք ավելի մեղմ են ազդում, քան դեղորայքային պատրաստուկները, ուստի խորհուրդ են տրվում հղիության վաղ և ուշ ժամկետներում գտնվող կանանց։

![Հղիության ժամանակ հայմորիտի ախտանիշները և բուժման մեթոդները](https://lifeinfo.am/storage/images/haymoriti-axtanishner-ev-bujum-hxiutyan-jamanak-111.jpg "Հղիության ժամանակ հայմորիտի ախտանիշները և բուժման մեթոդները")

Բուժման եղանակները.

1. Տնային քսուքների պատրաստում։ 1 ճ.գ. մեղրը հալեցնում են ջրային բաղնիքում, ավելացնում են մի քանի կաթիլ բուսական յուղ և սխտոր կամ սոխ։ Այս քսուքով թրջում են տուրունդաները և մտցնում քթի մեջ։ Բուժման կուրսը 14 օր է։ Քսուքը բարելավում է լորձի արտահոսքը։
2. Տնային կաթիլներ։ Խորհուրդ է տրվում յուրաքանչյուր քթանցքում կաթեցնել քամած ալոեի կամ կալանխոեի հյութ (2 կաթիլ օրը երեք անգամ)։ Կարելի է ավելացնել մի քանի կաթիլ մեղր կամ ճակնդեղի հյութ։ Կաթիլները վերացնում են այտուցը և բորբոքային պրոցեսը, դուրս են հանում լորձը։
3. Լվացում։ Քիթը լվանում են երիցուկի, պրոպոլիսի, դեղնածաղկի եփուկով։ Կարելի է օգտագործել նաև աղի լուծույթ։
4. Գոլորշիով ինհալացիաներ։ Եռացնել ջուրը, ավելացնել էվկալիպտի, իմբիրի, թեյի ծառի, չամանի եթերային յուղեր։ Պրոցեդուրայից առաջ անհրաժեշտ է մաքրել քիթը և խմել քաղցր բալակի, ուրցախոտի արմատի թուրմ՝ խորխը նոսրացնելու համար։
5. Մերսում։ Խցանումը վերացնելու համար անհրաժեշտ է 10 րոպեի ընթացքում մերսել քթամերձ հատվածը։
6. Ողողում։ Պատրաստում են խոտային թուրմեր հազարատերևուկից, ուրցածաղկից (ноготки), երիցուկից։ Հովացրած թուրմով անհրաժեշտ է մի քանի անգամ օրվա ընթացքում ողողել քիթը։ Պահանջվում է 1 թ.գ. չորացրած խոտ 1 բաժակ եռացող ջրի դիմաց։

> Կարևոր է! Երեխայի համար բացասական հետևանքների ռիսկը նվազեցնելու համար ավելի լավ է կիրառել անվտանգ մեթոդներ։ Սակայն ժողովրդական միջոցների արդյունավետությունը վիճարկում են շատ ԼՕՌ բժիշկներ։ Ինքնաբուժմամբ զբաղվել չի կարելի։ Պրոցեդուրաներից առաջ հարկավոր է խորհրդակցել բժշկի հետ, հատկապես հղիության ընթացքում։

## Կանխարգելումը

Հղիության ընթացքում հայմորիտով չհիվանդանալու համար անհրաժեշտ է ուշադիր հետևել սեփական առողջությանը։ Ցանկացած հարբուխ պետք է անմիջապես բուժել ինքնուրույն պատրաստված կամ դեղատնից գնված կաթիլներով։ Հիվանդությունը չի կարելի հասցնել քրոնիկ ձևի։

1. Կանխարգելման մեջ առանձնահատուկ դեր է խաղում ճիշտ սնունդը, հարուստ թարմ մրգերով և բանջարեղենով, և առատ ըմպելիքը։
2. Անհրաժեշտ է խուսափել մրսածության նշաններ ունեցող մարդկանց հետ շփումից։ Համաճարակների ժամանակ պետք է դիմակ կրել։
3. Անհրաժեշտ է կանոնավոր կերպով ատամները խոզանակել, հետևել դրանց վիճակին։
4. Փորձել չօգտագործել ալերգեն մթերքներ՝ ցիտրուսային պտուղներ, շոկոլադ, ընկույզ։
5. Պահանջվում է պահպանել օրվա ռեժիմը, չգերհոգնել։

Հայմորիտը սրընթաց արձագանքում է ցրտահարությանը։ Հղիության ընթացքում անհրաժեշտ է հագնվել եղանակին համապատասխան, չմրսել։ Ախտանիշների հայտնվելու դեպքում պետք է դիմել բժշկի խորհրդատվության։ Ժամանակին սկսված բուժումը կփրկի հայմորիտից՝ առանց ծոցերի պունկցիայի։
