# Ուղեղի ցնցման ի՞նչ ախտանիշներ են լինում մեծահասակների մոտ

![Ի՞նչ անել ստացած վնասվածքից հետո](https://lifeinfo.am/storage/img/aroxjutyun-dexer-bozhognutyun-dexabuyser-70721544.jpg "Ի՞նչ անել ստացած վնասվածքից հետո")

Գլխուղեղի ցնցումը (ԳՑ) ուղեղի ֆունկցիաների խանգարում է, որն առաջանում է տրավմատիկ ազդեցության հետևանքով։ Ախտորոշումը համարվում է գանգագլխուղեղային այլ վնասվածքների շարքում ամենատարածվածներից մեկը։ Ինչպես կարող է առաջանալ ուղեղի ցնցումը, ի՞նչ ախտանիշներ են լինում մեծահասակների մոտ և բուժման ինչպիսի՞ եղանակներ կան՝ կքննարկենք սույն հոդվածում։

Բովանդակություն՝

- [Ինչի՞ց է առաջանում գանգագլխուղեղային վնասվածքը](#%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%AB%D6%81%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BB%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%A3%D5%A1%D5%B6%D5%A3%D5%A1%D5%A3%D5%AC%D5%AD%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%A5%D5%B2%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D5%BE%D5%B6%D5%A1%D5%BD%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D6%84%D5%A8)
- [Հիմնական ախտանիշները](#%D5%B0%D5%AB%D5%B4%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%A1%D5%AD%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B7%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Ծանրության աստիճանները](#%D5%AE%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%AB%D5%B3%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Ի՞նչ անել ստացած վնասվածքից հետո](#%D5%AB%D5%B6%D5%B9-%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D5%AC-%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D6%81%D5%A1%D5%AE-%D5%BE%D5%B6%D5%A1%D5%BD%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D6%84%D5%AB%D6%81-%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D5%B8)
- [Բուժման մեթոդները](#%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%B4%D5%A5%D5%A9%D5%B8%D5%A4%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Հետևանքներն ու բարդությունները](#%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D6%87%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B6-%D5%B8%D6%82-%D5%A2%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)

Նյութեր նույն թեմայով՝- [Ուղեղի ցնցումը երեխաների մոտ - նշաններ և բուժում](%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%A5%D5%B2%D5%AB-%D6%81%D5%B6%D6%81%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%AD%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%B4%D5%B8%D5%BF-%D5%B6%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4-7227 "Ուղեղի ցնցումը երեխաների մոտ - նշաններ և բուժում")
- [Ինչպես որոշել, որ մարդն ունի գլխուղեղի ցնցում](%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%BA%D5%A5%D5%BD-%D5%B8%D6%80%D5%B8%D5%B7%D5%A5%D5%AC-%D5%B8%D6%80-%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%B6-%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%AB-%D5%A3%D5%AC%D5%AD%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%A5%D5%B2%D5%AB-%D6%81%D5%B6%D6%81%D5%B8%D6%82%D5%B4-8247 "Ինչպես որոշել, որ մարդն ունի գլխուղեղի ցնցում")
- [Ուղեղի թեթև ցնցման հիմնական ախտանիշներն ու նշանները](%D5%A3%D5%AC%D5%AD%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%A5%D5%B2%D5%AB-%D5%A9%D5%A5%D5%A9%D6%87-%D6%81%D5%B6%D6%81%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%B0%D5%AB%D5%B4%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%A1%D5%AD%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B7%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B6-%D5%B8%D6%82-%D5%B6%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8-3248 "Ուղեղի թեթև ցնցման հիմնական ախտանիշներն ու նշանները")
- [Ինչպես ճանաչել գլխուղեղի ցնցումը - բուժում և հետևանքներ](%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%BA%D5%A5%D5%BD-%D5%B3%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%B9%D5%A5%D5%AC-%D5%A3%D5%AC%D5%AD%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%A5%D5%B2%D5%AB-%D6%81%D5%B6%D6%81%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D6%87%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%B6%D5%A5%D6%80-7678 "Ինչպես ճանաչել գլխուղեղի ցնցումը - բուժում և հետևանքներ")

 ![](https://lifeinfo.am/storage/images/inchic-e-arajanum-celyulity-139.png) Ինչի՞ց է առաջանում գանգագլխուղեղային վնասվածքը Մեխանիկական վնասվածքներ։ Ներառում են ոչ միայն հարվածների ու կապտուկների տեսքով անմիջական վնասվածքները, այլ նաև ողնաշարի ծանրաբեռնվածությունը։ Ցնցումն առաջանում է բարձրությունից ընկնելիս և ոտքերի կամ հետույքի վրա սխալ վայրէջքի ժամանակ։ Վնասվածքի մեխանիզմը հետևյալն է. գլխի դիրքի կտրուկ փոփոխության հետևանքով ուղեղը հարվածվում է կոշտ գանգին։ Հարվածի արդյունքում առաջանում են կապտուկներ, գանգի ոսկորների վնասվածքներ։ Կենսաբանական ռեակցիանը բնութագրվում է ուղեղի անոթների կտրուկ սպազմով, արյունամատակարարման խանգարմամբ, թթվածնային քաղցով, բարձր ճնշումով։ Այսպես է դրսևորվում օրգանիզմի պատասխանը արտաքին վնասվածքներին։ Խախտվում է ուղեղի երկու կիսագնդերի միջև կապը, տուժածները դժվարություններ են ունենում ընթերցանության և արտասանության ժամանակ։ Հաճախ պաթոլոգիական գործընթացները ընթանում են միաժամանակ, մարդու մոտ դրսևորվում են ինչպես մեխանիկական, այնպես էլ կենսաբանական ազդեցության ախտանիշներ։ Հիմնական ախտանիշները Ախտանիշները պայմանավորված են ստացած վնասվածքով։ Դրանց արտահայտվածությունը կախված է ցնցման ծանրության աստիճանից։ Հաճախ դրսևորումներից են՝ գլխապտույտ և ականջներում աղմուկ, 3. սրտխառնոց և պարբերական փսխման ազդակներ,
4. բնորոշ նշան՝ ծոծրակային շրջանում գլխացավ, որն ուժեղանում է գլխի շրջադարձերի ժամանակ,
5. բբերի լայնացում կամ նեղացում։ Հնարավոր են իրավիճակներ, երբ բբերը ունենում են տարբեր չափեր,
6. թուլություն, անտարբերություն,
7. բարձր ջերմություն,
8. բարձր ճնշում և քրտնարտադրություն։
> Կարևոր է! Նկարագրված բոլոր ախտանիշները հազվադեպ են դրսևորվում միաժամանակ։ Որոշ հետևանքներ առաջանում են ստացած վնասվածքից անմիջապես հետո, առաջին րոպեների ընթացքում, մյուսները դրսևորվում են միայն մի քանի օր անց։

![Ծանրության աստիճանները](https://lifeinfo.am/storage/images/vo%D6%82xexi-cncman-axtanishnery-mecahasakneri-mot-159.jpg "Ծանրության աստիճանները")

Հարվածից հետո առաջին ժամերի ընթացքում տուժածի մոտ, վերոնշյալ ախտանիշներից բացի, փոխվում են ռեֆլեքսները մուրճիկով հարվածելիս, երևում է կոպերի ցնցում, երբ բբերը շարժվում են կողքեր։

Հետաձգված ախտանիշները դրսևորվում են 2-3 օր անց։ Դրանք ներառում են քնի հետ կապված խնդիրներ (ռեժիմի փոփոխություն, անքնություն, մղձավանջներ), վառ լույսի և կտրուկ ձայների վախ, ցրվածություն և ուշադրության իջած կենտրոնացում։

### Ծանրության աստիճանները

Ցնցման աստիճանը սահմանվում է հիվանդի գանգատների, ախտանիշների արտահայտվածության և հետազոտության արդյունքների հիման վրա։ Ընդհանուր առմամբ առանձնացվում են 3 աստիճան՝ կախված վնասվածքի հանգամանքներից և տուժածի վիճակից՝

1. Թեթև, կամ 1-ին աստիճանի ցնցում։ Տուժածը հարվածից հետո գիտակցությունը չի կորցնում։ Այդ ժամանակ նրա մոտ գլուխն է ցավում, հայտնվում է սրտխառնոց, նկատվում է համակարգման, մտածողական և խոսքային գործընթացների փոքր խանգարում։ Սովորաբար դա տևում է 20-30 րոպե։ Այս աստիճանը կոչվում է նաև միկրոցնցում։
2. Միջին, կամ 2-րդ աստիճանի ցնցում։ Վերոնշյալ նշաններին ավելանում են կարճատև հիշողության կորուստ և փսխման նոպաներ։ Ուժեղանում է գլխացավը, հնարավոր է գիտակցության կորուստ երեք-հինգ րոպեով, քթից արյունահոսություն, համակարգման խանգարում։ Սուր ախտանիշները անցնում են մեկ օրվա ընթացքում։
3. Ծանր, կամ 3-րդ աստիճանի ցնցում։ Բոլոր ախտանիշները դրսևորվում են շատ ցայտուն։ Գիտակցության կորուստը կարող է տևել մինչև 6 ժամ, ավելանում է երկարատև ամնեզիա։ Տուժածի վիճակը ծանրանում է ցնցումներով (ջղաձգություններով)։ Հազվադեպ դեպքերում մարդը ընկնում է կոմայի մեջ։

3-րդ աստիճանի ցնցման դեպքում անհրաժեշտ է անհապաղ բժշկական օգնություն։

## Ի՞նչ անել ստացած վնասվածքից հետո

Անկախ տրավմատիկ ազդեցության աստիճանից՝ տուժածին անհրաժեշտ է կանչել շտապ օգնություն, որպեսզի նրան տեղափոխեն հիվանդանոց՝ հետազոտության համար։ Ինքնուրույն ախտորոշում անել հնարավոր չէ, քանի որ միայն բժիշկը կարող է որոշել, կա՞ արդյոք ուղեղի կապտուկ կամ ոսկորների կոտրվածք։

Մինչև բրիգադի ժամանելը հիվանդին անհրաժեշտ է դնել հատակին կամ կուշետկայի վրա և մի փոքր բարձրացնել գլուխը։ Դրանից հետո հարվածի տեղին կիրառել ինչ-որ սառը բան, օրինակ՝ սառույց, բացել պատուհանները, որպեսզի ապահովվի մաքուր օդի հոսք։ Հիվանդին չի կարելի ուտել կամ խմել տալ ցնցումից հետո, քանի որ դա կարող է հրահրել փսխում։ Այսպիսին կլինի տուժածին տնային պայմաններում ցուցաբերվող առաջին օգնությունը։

Այնուհետև շտապ օգնությունը հիվանդին տեղափոխում է հիվանդանոց։ Այստեղ իրականացվում է նրա վիճակի ախտորոշում, գրանցվում են գանգատները, հավաքվում է անամնեզը։ Այս ամենն անհրաժեշտ է՝ հասկանալու համար վնասվածքի ծանրության աստիճանը։ Իրականացվում է հետազոտությունների շարք՝ տուժածի վիճակը գնահատելու համար։ Դրա համար բժիշկները կատարում են հետևյալ գործողությունները՝

1. Գնահատում են ցավային զգացողությունները։ Մարդը նայում է տարբեր կողմեր, շարժում է գլուխը, ապա տեղեկացնում է առաջացող զգացողությունների մասին։ Լինում է, որ ցավը կապված է միայն գլխի կապտուկի հետ, ոչ թե ցնցման հետ։
2. Ստուգում են ռեֆլեքսները։ Մուրճիկով հարվածում են ջլերին և նյարդային վերջավորություններին, գնահատում են բբերի ռեակցիան լույսին։
3. Անհրաժեշտության դեպքում իրականացնում են գանգի ռենտգենոգրաֆիա։ Սա անհրաժեշտ է՝ գնահատելու, թե հիվանդն ունի՞ արդյոք կոտրվածքներ։ Դրանց առկայության դեպքում ցնցմանը տրվում է 2-րդ կամ 3-րդ աստիճան։
4. Ուղեղը հետազոտում են նեյրոսոնոգրաֆիայի միջոցով։ Այս ընթացակարգն իրականացվում է ծանր աստիճանի վնասվածքների դեպքում և թույլ է տալիս հայտնաբերել արյունահոսություններ ուղեղում, այտուցներ և կապտուկներ։ Տեղեկատվական է բաց դրսուկով (մինչև մեկ տարեկան) երեխաների մոտ։ Մեծահասակների մոտ իրականացնում են դոպլերոգրաֆիա (գլխի և պարանոցի անոթների ուլտրաձայնային հետազոտություն)։
5. Ուղարկում են համակարգչային տոմոգրաֆիայի (ՀՏ)։ Այն նախատեսված է գանգի և ուղեղի վիճակը գնահատելու համար։ Թույլ է տալիս հայտնաբերել վնասվածքի հետևանքով առաջացած պաթոլոգիաները։

![Ուղեղի ցնցման ի՞նչ ախտանիշներ են լինում մեծահասակների մոտ](https://lifeinfo.am/storage/images/vo%D6%82xexi-cncman-axtanishnery-mecahasakneri-mot-116.jpg "Ուղեղի ցնցման ի՞նչ ախտանիշներ են լինում մեծահասակների մոտ")

> Կարևոր է! Ժամանակին անցկացված հետազոտությունն օգնում է նվազեցնել բարդությունների զարգացման ռիսկը։ Ցնցումը վտանգավոր է նրանով, որ նույնիսկ եթե նրա ախտանիշների մեծ մասն անցնում է, հետևանքները կարող են իրենց մասին հիշեցնել դեռ երկար ժամանակ։

## Բուժման մեթոդները

Ուղեղի ցնցման դեպքում հատուկ դեղորայքային թերապիա գոյություն չունի։ Բուժումը սովորաբար ապահովող (պաշտպանիչ) բնույթ ունի՝ տհաճ ախտանիշները վերացնելու համար։ Այսպես, կիրառվող պատրաստուկները բաժանվում են մի քանի խմբի՝

- ցավազրկողներ (Անալգին, Դեքսալգին, Մաքսիգան),
- հանգստացնողներ (Կորվալոլ, Վալոկորդին),
- նոոտրոպներ - անհրաժեշտ են կենտրոնացումը և մտածողության արագությունը բարելավելու համար (Պիրացետամ, Գլիցին, Նոոտրոպիլ),
- անոթային (Կավինտոն, Ինստենոն),
- գլխապտույտի դեմ (Բելոիդ, Ցիննարիզին, Տանական),
- միզամուղներ կիրառվում են օրգանիզմից ավելորդ ջուրը դուրս բերելու համար (Դիակարբ, Արիֆոն, Ալդակտոն),
- վիտամիններ (Ցենտրում, Վիտրում)։

Դեղորայքային թերապիայից բացի, հիվանդներին նշանակվում է անկողնային ռեժիմ։ Առաջին օրերին արգելվում է օգտվել հեռախոսից, համակարգչից և հեռուստացույցից, չի կարելի լսել բարձրաձայն երաժշտություն, կարդալ կամ տեքստեր գրել։ Հիվանդներին խորհուրդ է տրվում ավելի շատ քնել և հանգստանալ։

Անհրաժեշտության դեպքում նշանակում են դեղամիջոցներ հաբերի կամ ներարկումների տեսքով՝ քունը բարելավելու համար։ Նշանակվում է հատուկ դիետա, որը բացառում է բոլոր յուղալի և ապխտած ուտեստները։ Հիվանդին նշանակվում են B վիտամինով հարուստ մթերքներ (ձու, ձուկ, լոբազգիներ, լյարդ, հնդկացորեն)։

Հիվանդանոցից դուրս գրվելուց հետո տուժածին անհրաժեշտ է պահպանել հատուկ ռեժիմ՝ տանը խուսափել սթրեսներից, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածություններից, երկարատև մտավոր ակտիվությունից և թույլ տալ, որ օրգանիզմը վերականգնվի վնասվածքից հետո։

![Ուղեղի ցնցման ի՞նչ ախտանիշներ են լինում մեծահասակների մոտ](https://lifeinfo.am/storage/images/vo%D6%82xexi-cncman-axtanishnery-mecahasakneri-mot-137.jpg "Ուղեղի ցնցման ի՞նչ ախտանիշներ են լինում մեծահասակների մոտ")

> Իմացե՛ք! Օրգանիզմի վերականգնումը յուրաքանչյուր հիվանդի մոտ կատարվում է անհատապես։ Ընդհանուր առմամբ, մարդուն անհրաժեշտ է 3 ամսից մինչև 1 տարի, որպեսզի վերացնի ցնցման բոլոր հետևանքները։

## Հետևանքներն ու բարդությունները

Ստացած ցնցումից հետո տուժածի մոտ կարող են մնալ մի շարք բարդություններ, որոնք կապված են կենտրոնական նյարդային համակարգում տեղի ունեցած խանգարումների հետ։ Դրանց թվին են պատկանում՝

- անքնություն, զառանցանք, հալյուցինացիաներ,
- միգրեն կամ հաճախակի գլխացավ,
- անկայուն հուզական վիճակ (ագրեսիայի և հանկարծակի մելանխոլիայի նոպաներ),
- համակարգման հետ կապված խնդիրներ (ձեռքերի պարբերական դող, հավասարակշռության հետ կապված խնդիրներ),
- դեպրեսիվ խանգարումներ (նևրոզներ, անհիմն վախեր),
- ճնշման ցատկեր և արագ հոգնածություն։

Ճիշտ նշանակված բուժումն օգնում է մեղմացնել դրսևորվող հետևանքները, սակայն դրանց կանխարգելման լրիվ երաշխիք չի հանդիսանում։

Եթե մարդը վնասվածքից հետո ժամանակն անցկացնում է ոտքի վրա և չի պահպանում անկողնային ռեժիմը, ապագայում դա բացասաբար կանդրադառնա նրա առողջության վրա։ Այսպես, ժամանակի ընթացքում վատանում է տեսողության սրությունը, ռեակցիայի արագությունը, առաջանում են մկանների սպազմեր։ Այս ամենը բացասաբար է անդրադառնում հիվանդի կյանքի որակի վրա և առաջացնում ոչ միայն հոգեբանական, այլև ֆիզիկական անհարմարություն։
