# Ուղեղի ցնցում երեխաների մոտ - նշաններ և բուժում

![Առաջին օգնություն](https://lifeinfo.am/storage/img/aroxjutyun-dexer-bozhognutyun-dexabuyser-73516934.jpg "Առաջին օգնություն")

Ցանկացած վնասվածք երեխաների մոտ ավելի վտանգավոր է, քան մեծահասակների մոտ, քանի որ մանկական օրգանիզմի հոդերը, ոսկորները, աճառները, ներքին օրգանները դեռ ձևավորման փուլում են։ Ընկնելուց հետո հաճախ տեղի է ունենում ուղեղի ցնցում։ Ժամանակին ախտորոշումը և առաջին օգնությունը կանխում են բարդությունների զարգացումը։ Երեխայի մոտ ուղեղի ցնցման նշանները նման են մեծահասակների մոտ դրսևորվող ախտանիշներին։

Բովանդակություն:

- [Ուղեղի ցնցման ծանրության աստիճանները](#%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%A5%D5%B2%D5%AB-%D6%81%D5%B6%D6%81%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%AE%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%AB%D5%B3%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Առաջին օգնություն](#%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BB%D5%AB%D5%B6-%D6%85%D5%A3%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6)
- [Ցնցման նշանները նորածինների մոտ](#%D6%81%D5%B6%D6%81%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%B6%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8-%D5%B6%D5%B8%D6%80%D5%A1%D5%AE%D5%AB%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%B4%D5%B8%D5%BF)
- [Ցնցման դրսևորումները երեխաների մոտ](#%D6%81%D5%B6%D6%81%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%A4%D6%80%D5%BD%D6%87%D5%B8%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8-%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%AD%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%B4%D5%B8%D5%BF)
- [Բուժում](#%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4)
- [Հետևանքներ և բարդություններ](#%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D6%87%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%A2%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80)

Թեմայով հոդվածներ:- [Ինչ անել ուղեղի ցնցման դեպքում - առաջին օգնություն](%D5%AB%D5%B6%D5%B9-%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D5%AC-%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%A5%D5%B2%D5%AB-%D6%81%D5%B6%D6%81%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%AA%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF-%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BB%D5%AB%D5%B6-%D6%85%D5%A3%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6-8696 "Ինչ անել ուղեղի ցնցման դեպքում - առաջին օգնություն")
- [Ուղեղի թեթև ցնցման հիմնական ախտանիշները և նշանները](%D5%A3%D5%AC%D5%AD%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%A5%D5%B2%D5%AB-%D5%A9%D5%A5%D5%A9%D6%87-%D6%81%D5%B6%D6%81%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%B0%D5%AB%D5%B4%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%A1%D5%AD%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B7%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B6-%D5%B8%D6%82-%D5%B6%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8-3248 "Ուղեղի թեթև ցնցման հիմնական ախտանիշները և նշանները")
- [Ինչ ախտանիշներ ունի ուղեղի ցնցումը մեծահասակների մոտ](%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%A5%D5%B2%D5%AB-%D6%81%D5%B6%D6%81%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%AB%D5%B6%D5%B9-%D5%A1%D5%AD%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B7%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%A5%D5%B6-%D5%AC%D5%AB%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%B4%D5%A5%D5%AE%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%BD%D5%A1%D5%AF%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%B4%D5%B8%D5%BF-4672 "Ինչ ախտանիշներ ունի ուղեղի ցնցումը մեծահասակների մոտ")

 ![](https://lifeinfo.am/storage/images/inchic-e-arajanum-celyulity-139.png) Ուղեղի ցնցման ծանրության աստիճանները Առանձնացնում են ցնցման երեք աստիճան, որոնցից յուրաքանչյուրը դրսևորվում է տարբեր կերպ. Առաջին աստիճան. Նշանները դրսևորվում են անմիջապես` ընդհանուր թուլություն, ուժերի անկում, գլխապտույտ, շարժումների համակարգման փոքր խնդիրներ, երբեմն հնարավոր է փսխում։ Այս բոլոր ախտանիշներն սովորաբար ինքնուրույն անցնում են, արդեն կես ժամ հետո երեխան կրկին առողջ տեսք ունի։ Եթե դա տեղի է ունեցել 8-ամսական փոքրիկի մոտ, նա դադարում է քմահաճ լինել, իսկ եթե 12-13 տարեկանում` կրկին դառնում է շարժուն։ 3. Երկրորդ աստիճան. Համարվում է միջին ծանրության վնասվածք, թեթև ցնցումից տարբերվում է ավելի լուրջ ախտանիշներով։ Երեխան մշտապես գլխացավ ունի, կարող է լինել կարճատև գիտակցության կորուստ։ Հարվածի հետևանքով գանգի վնասման պատճառով առաջանում են քերծվածքներ, հարվածների հետքեր, հեմատոմաներ։ Տուժածին անընդհատ սրտխառնոց է անհանգստացնում, լինում է փսխում։
4. Երրորդ աստիճան. Եթե ծանր ցնցումը տեղի է ունեցել մինչև մեկ տարեկան փոքրիկի մոտ, արդյունքը կարող է լինել ողբերգական։ Հաճախ զուգակցվում է գանգի ոսկորների կոտրվածքի հետ, կարող են ձևավորվել ներգանգային հեմատոմաներ։ Երրորդ աստիճանի ախտանիշներն են` ուժեղ կապտուկներ, երկարատև գիտակցության կորուստ, արյունազեղում, բարձրացած գրգռվածություն կամ արգելակվածություն։
> Կարևոր է! Ինքնուրույն որոշել ուղեղի ցնցումը, հատկապես առաջին աստիճանի, հեշտ չէ։ Երբեմն 5-6 տարեկան երեխաները գլխի հարվածից հետո չեն պատմում այդ մասին ծնողներին, որպեսզի իրենց չպատժեն։ Կարևոր է նախազգուշացնել երեխային հետևանքների մասին և խնդրել հայտնել բոլոր վնասվածքների մասին։

Գոյություն ունի ուղեղի ծանր հիվանդություն` գլիոբլաստոմա։ Այն ուռուցքային (չարորակ) նորագոյացություն է, որը մեծամասամբ դեպքերում հանգեցնում է մահվան ելքի, սովորաբար նշանակվում է քիմիաթերապիա։ Թեև ցնցումը ինքնին չի առաջացնում գլիոբլաստոմա, այն, ինչպես գլխի մյուս վնասվածքները, համարվում է ուռուցքի աճը հրահրող գործոն։

## Առաջին օգնություն

Որքան շուտ ցուցաբերվի առաջին օգնությունը, այնքան մեծ է բարդություններից խուսափելու հավանականությունը։ Անհրաժեշտ է ուշադիր զննել տուժածին` վնասվածքի ծանրության աստիճանը որոշելու համար և, արդյունքներից կախված, ցուցաբերել նախաբժշկական օգնություն։ Կարևոր է հաշվի առնել ցնցման վաղ և ուշացած ախտանիշները։ Թեթև աստիճանի դեպքում երեխան արագ դադարում է գանգատվել, սակայն բժշկի զննումն այնուամենայնիվ անհրաժեշտ է։

![Բուժում](https://lifeinfo.am/storage/images/erexayi-mot-uxexi-cncman-nshanner-126.jpg "Բուժում")

Հիմնական կանոնը` հնարավորինս շուտ երեխային հասցնել հիվանդանոց կամ կանչել շտապ օգնություն։ Սպասելու ընթացքում կարելի է`

1. Առաջին աստիճանի դեպքում. Ապահովել հորիզոնական դիրք։ Եթե երեխային տանում են հիվանդանոց, դա չպետք է անել հասարակական տրանսպորտում։ Սովորաբար զննումից հետո հոսպիտալացում չի պահանջվում, բժիշկը պարզապես նշանակում է բուժում։ Եթե փոքրիկը մոտ 5 ամսական է կամ ավելի փոքր, խորհուրդ է տրվում մնալ հիվանդանոցում կարճ ժամանակով։
2. Երկրորդ աստիճանի դեպքում. Սովորաբար առաջանում է սրտխառնոց, փսխում։ Անհրաժեշտ է ապահովել հորիզոնական դիրք, բայց չթողնել, որ նա քնի, մինչև բժիշկը հասնի։ Արթնանալուց հետո ինքնազգացողությունը միայն կվատանա։
3. Երրորդ աստիճանի դեպքում. Կարևոր է ամրացնել երեխայի մարմինը, որպեսզի նա չխեղդվի փսխման դեպքում, որը ծանր ցնցման ժամանակ հաճախ առատ է լինում։ Օպտիմալ դիրքն է` դնել աջ կողքի վրա, ոտքերը ծալել ծնկներում։ Սա կարևոր է նույնիսկ ավելի մեծ երեխայի համար, 10-11 տարեկանում և ավելի մեծ տարիքում փսխման ազդակները կարող են լինել անկառավարելի։

> Կարևոր է! Ոչ մի դեպքում չի կարելի երեխաներին առանց հսկողության թողնել ցնցումից հետո։

## Ցնցման նշանները նորածինների մոտ

Փոքր երեխաների մոտ ուղեղի ցնցման պատճառը ծնողների անփորձությունն ու անփութությունն է։ Բժիշկները հաղորդում են հաճախակի ծանր վնասվածքների մասին նույնիսկ նորածինների մոտ։ Երբեմն ծնողները անտեսում են բժիշկների խորհուրդները փաթաթման, լողացնելու, փոքրիկի քնի վերաբերյալ, ինչի արդյունքում երեխաները ընկնում են։ Ընկնելը նույնիսկ ցածր բարձրությունից գտնվող խանգարման սեղանից վտանգավոր է նորածնի համար։

Փոքր տարիքում ցնցումը ախտորոշելը շատ դժվար է, քանի որ ախտանիշները հնարավոր չէ հայտնաբերել անմիջապես։ Բարձրությունը, որտեղից ընկել է, օրինակ, մեկ տարեկան երեխան, ծնողներին կարող է թվալ անվտանգ։ Նորածինների մոտ ցնցման հիմնական նշաններն են.

- կերակրումից հետո ամեն անգամ փսխոցություն, նույնիսկ կրծքի կաթից հետո;
- ախորժակի բացակայություն;
- գունատություն;
- նյարդայնություն, քմահաճություն;
- մշտական լաց;
- մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացում;
- քնի խանգարումներ. քնկոտություն, բայց երեխան վատ և անհանգիստ է քնում։

Դեռ չամրացած ոսկրային համակարգը հանգեցնում է ցնցման լուրջ ախտանիշների, սակայն, միևնույն ժամանակ, դրանք արագ անցնում են։ Կարևոր է ժամանակին հասկանալ, թե ինչ է տեղի ունեցել, կանչել մանկաբույժի, որը կասի, թե ինչ անել հետագայում։

> Կարևոր է! Նորածնի ցանկացած անսովոր վարքագիծ պետք է անմիջապես կասկածելի թվա ուշադիր ծնողներին, ուստի կարևոր է հետևել երեխային։

## Ցնցման դրսևորումները երեխաների մոտ

Որքան մեծ է երեխան, այնքան ավելի մանրամասն կարող է նկարագրել իր վիճակը` ծնողներին բացատրելով, թե ինչ է իր հետ պատահել։ Ծնողները պետք է լինեն ուշադիր, որպեսզի իմանան, թե փոքրիկի վարքագծում ինչ փոփոխություններ են նրան անբնորոշ։

2-3 տարեկան երեխայի մոտ զգուշացնող ախտանիշներն են.

- դեմքի գունատություն;
- թեթև գլխապտույտ;
- քայլվածքի խանգարում;
- փսխում;
- որովայնի ցավ;
- ակտիվության նվազում, ապատիա կամ բարձրացած գրգռվածություն։

![Հետևանքներ և բարդություններ](https://lifeinfo.am/storage/images/erexayi-mot-uxexi-cncman-nshanner-142.jpg "Հետևանքներ և բարդություններ")

3-ից 7 տարեկան երեխաների մոտ վնասվածքները հանդիպում են հաճախ, մեծամասամբ դեպքերում` խաղահրապարակներում։ Սակայն այս տարիքում երեխան կարող է ծնողներին հայտնել ցնցման հիմնական ախտանիշի մասին` ուժեղ գլխացավի։ Հաճախ այն սեղմող բնույթ ունի, տարածվում է գլխի հետևի և քունքերի շրջան։ Երեխային անբնորոշ քնկոտություն է առաջանում։

Դպրոցական տարիքի երեխաների մոտ` 8 տարեկանից և ավելի, ցնցումն ամենից հաճախ հանդիպում է կռիվների և ընկնելու պատճառով։ Մասնագետներն ասում են, որ այդ տարիքում ուղեղի ցանկացած վնասվածք պատահական չէ, ուստի մեծ պատասխանատվություն է դրվում ծնողների վրա, ովքեր պարտավոր են երեխաներին սերմանել վարքագծի նորմեր։

> Հետաքրքիր է! Սոցիալական ծառայությունները մշտապես հիշեցնում են ծնողներին իրենց պատասխանատվության մասին ոչ միայն դաստիարակության, այլև երեխայի ֆիզիկական առողջության համար։

## Բուժում

Առաջին բանը, որ պետք է անեն ծնողները երեխայի ստացած ցնցումից հետո` ցույց տալ նրան տրավմատոլոգին կամ նյարդավիրաբույժին։ Այս բժիշկները ստուգում են տուժածի ընդհանուր վիճակը` որոշելով ցնցման աստիճանը և առաջացած բարդությունները։ Դրանից հետո իրականացվում է փափուկ հյուսվածքների մշակում, նշանակվում է հետագա դեղորայքային բուժում։

> Խորհուրդ! Միակ բանը, որ կարող են անել ծնողները` չսպասելով բժշկական օգնության, դա տալ ցավազրկող` տարիքային դեղաչափով, եթե երեխան գանգատվում է ուժեղ գլխացավից։

Սովորաբար ուղեղի ցնցման դեպքում երեխաներին նշանակվում են այսպիսի դեղամիջոցներ.

- Պանտոգամ;
- Դիակարբ;
- Գլիցին։

Նաև կիրառվում են միզամուղ, հակահիստամինային, ցավազրկող պատրաստուկներ։ Դրանցից յուրաքանչյուրի դեղաչափը և կիրառման տևողությունը որոշում է բուժող բժիշկն անհատական կարգով։ Դեղորայքային թերապիային լրացուցիչ պարտադիր նշանակվում են վիտամիններ։

## Հետևանքներ և բարդություններ

Ուղեղի ցնցումը կարող է փոխել երեխայի հոգեհուզական վիճակը, նրա հետևանքները դրսևորվում են նաև մեծահասակ կյանքում։ Ծանր բարդություններից խուսափելուն օգնում է ճիշտ նշանակված բուժումն ու վերականգնումը։ Եթե սա կրկնակի ցնցում է, թերապիայի նշանակմանը պետք է հատկապես լրջորեն մոտենալ։

Ամենից հաճախ հանդիպում են ուղեղի վնասվածքի հետևյալ հետևանքները.

- հուզական անկայունություն` սթրես տանել չկարողանալը, հաճախակի տրամադրության տատանումներ;
- ալկոհոլի անտանելիություն;
- իմունիտետի թուլացում, որի արդյունքում հաճախակի վարակային հիվանդություններ են առաջանում;
- ջղաձգումներ;
- վեգետատիվ-անոթային դիստոնիա;
- անզեն աչքով նկատելի վազոմոտոր խանգարումներ;
- հաճախակի սեղմող, բաբախող բնույթի գլխացավեր;
- ուշադրությունը կենտրոնացնելու անկարողություն, անհանգստություն;
- փսիխոզներ` իրականության ընկալման խանգարումներ, հալյուցինացիաներ։

Նման բարդություններից խուսափելու համար ծնողները պետք է պատասխանատու մոտեցում ցուցաբերեն բուժման հարցում` ոչ միայն դեղեր ընդունելով, այլև պահպանելով քնի, մահճակալային ռեժիմի և այլ առաջարկություններ։

Երեխայի մոտ ուղեղի ցնցումը դրսևորվում է տարբեր կերպ։ Կլինիկական պատկերը կախված է վնասվածքի ծանրության աստիճանից, տուժածի տարիքից։ Հաջող բուժման գործում կարևոր դեր է խաղում առաջին օգնության ճիշտ ցուցաբերումը, բժիշկներին ժամանակին դիմելը։ Ճիշտ նշանակված թերապիային հետևելն անհրաժեշտ է, որպեսզի ավելի արագ ազատվել բացասական ախտանիշներից և կանխել հնարավոր բարդությունները։
