# Պանիկային նոպաներ

![Ի՞նչ է պանիկային նոպաները](https://lifeinfo.am/storage/img/aroxjutyun-dexer-bozhognutyun-dexabuyser-64599219.jpg "Ի՞նչ է պանիկային նոպաները")

Ստուգված սպառնալիքի դեպքում մարդու օրգանիզմը ակտիվացնում է պաշտպանության մեխանիզմները։ Վախի զգացումը ակտիվացնում է այն գործընթացները, որոնք կոչված են օգնելու պաշտպանվել վտանգից։ Սակայն երբեմն վախը տիրում է ուղեղին առանց տեսանելի պատճառի։ Սա պանիկային նոպաներն են՝ ժամանակակից աշխարհում շատ տարածված երեւույթ։ Տարբեր հետազոտությունների գնահատմամբ՝ նման տեսակի նևրոզին ենթարկվում է մոլորակի բնակչության մոտավորապես 5%-ը։ Պանիկայի նոպան բնութագրվում է մի շարք տհաճ ախտանիշներով, կարող է առաջանալ տարբեր պատճառներով՝ սկսած ֆիզիոլոգիայից մինչեւ մարդու սոցիալականացումը։

Բովանդակություն.

- [Ի՞նչ է պանիկային նոպաները](#%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%BA%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%AF%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D5%B6%D5%B8%D5%BA%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Նոպայի ընթացքը](#%D5%B6%D5%B8%D5%BA%D5%A1%D5%B5%D5%AB-%D5%A8%D5%B6%D5%A9%D5%A1%D6%81%D6%84%D5%A8)
- [Ախտանիշներ](#%D5%A1%D5%AD%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B7%D5%B6%D5%A5%D6%80)
- [Առաջացման պատճառները](#prichiny-vozniknoveniya)
- [Պանիկային նոպաների տեսակները](#vidy-panicheskih-atak)
- [Հղիության ժամանակ](#%D5%B0%D5%B2%D5%AB%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%AA%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF)
- [Պանիկային նոպաներ երեխաների մոտ](#%D5%BA%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%AF%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D5%B6%D5%B8%D5%BA%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%AD%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%B4%D5%B8%D5%BF)
- [Պանիկային նոպաների բուժում](#%D5%BA%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%AF%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D5%B6%D5%B8%D5%BA%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4)
- [Ինչ անել նոպայի պահին](#%D5%AB%D5%B6%D5%B9-%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D5%AC-%D5%B6%D5%B8%D5%BA%D5%A1%D5%B5%D5%AB-%D5%BA%D5%A1%D5%B0%D5%AB%D5%B6)
- [Երբ կանչել շտապօգնություն](#kogda-vyzyvat-skoruyu-pomosch)
- [Դեղորայքային բուժում](#%D5%A4%D5%A5%D5%B2%D5%B8%D6%80%D5%A1%D5%B5%D6%84%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4)
- [Շնչառական գիմնաստիկա](#dyhatel-naya-gimnastika)
- [Ժողովրդական միջոցներով բուժում](#lechenie-narodnymi-sredstvami)
- [Հետևանքներ](#posledstviya)

## Ի՞նչ է պանիկային նոպաները

Այս տերմինի տակ հասկանում են հանկարծակի, ոչ մի բանով չպայմանավորված չկառավարվող վախի նոպա՝ անգամ արտաքինից առողջ մարդու մոտ։ Պանիկային նոպան դասվում է նևրոտիկ խանգարումներին, որոնք առաջանում են ուժեղ սթրեսի կամ երկարատև դեպրեսիայի ֆոնին։

Այն կարող է լինել նաև ինքնուրույն հիվանդություն կամ հանդիսանալ հոգեկան կամ ֆիզիոլոգիական խանգարման բաղկացուցիչ։ Նոպաները տեղի են ունենում տարբեր իրավիճակներում։ Սակայն առավել հաճախ հանդիպում են փակ տարածքում կամ հակառակը՝ մարդկանց բազմության մեջ (օրինակ՝ մետրոյում)։ Նման դեպքերում վախի օբյեկտիվ պատճառներ չկան։

![Պատճառները](https://lifeinfo.am/storage/images/panikayin-nopaner%E2%80%A4-axtanishner-patcharner-bujum-104.jpg "Պատճառները")

Հետազոտությունների տվյալներով՝ նման վիճակ կյանքում գոնե մեկ անգամ զգացել է յուրաքանչյուր հինգերորդ մարդ, իսկ պարբերական պանիկայի դրսևորումներով, որոնք տեւում են ավելի քան 12 ամիս, տառապում է Երկրի բնակչության մինչև 1%-ը։ Կանայք ավելի հաճախ են ենթարկվում նոպաների. հինգ անգամ ավելի, քան տղամարդիկ։ Նոպաները սովորաբար հաճախանում են 25-ից 35 տարեկան անձանց շրջանում, բայց լինում են թերևս բացառություններ։ Տագնապային վիճակներ արձանագրվել են նաև 3-ից բարձր տարիք ունեցող երեխաների, դեռահասների և 60 տարեկանից բարձր փենսիոներների մոտ։

Այս տվյալների հիման վրա նոպաները նախկինում դասվում էին ոչ թե քանական, այլ վարքային գործոնների շարքը։ Այսօր պանիկային խանգարումը ճանաչվել է որպես հիվանդություն և ներառվել է ՀՀԾ-10-ում F41.0 կոդով՝ հատուկ ախտանիշներով և ընթացքով։

### Նոպայի ընթացքը

Տագնապային-դեպրեսիվ խանգարման պանիկային նոպաներից առանձնահատկությունն է դրա հանկարծականությունը։ Նոպան արագորեն բարդանում է, նրա գագաթնակետը լինում է սկսվելուց 5-ից 10 րոպե հետո։ Միջին տևողությունը կազմում է 15 րոպե, սակայն որոշների դեպքում կարող է տևել մեկ ժամից ավելի։

Նոպայից հետո հիվանդի ինքնազգացողությունը վատանում է, առաջանում է արտահայտված հոգնածություն և ներքին դատարկության զգացում։ Սա պայմանավորված է օրգանիզմում տեղի ունեցած ֆիզիոլոգիական գործընթացներով։

Նոպան սկսվում է նրանից, որ հանկարծակի ուժեղ հուզման արդյունքում արյան մեջ սթրեսի հորմոն՝ ադրենալին, բարձր քանակությամբ արտազատվում է, ինչն առաջացնում է անոթների նեղացում, նպաստում է շնչառության և զարկերակի հաճախացմանը։ Արյան մեջ ածխաթթու գազի պարունակությունը նվազում է, իսկ ծայրամասային հյուսվածքներում կուտակվում է կաթնաթթու։ Սա հանգեցնում է մարդու կենսական համակարգերի խանգարման և գրանցվում է բավական տհաճ ախտանիշներով։

### Ախտանիշներ

Պանիկային նոպայի համախտանիշը ունի տարբեր տեսակի ընդգծված դրսևորումներ։ Խանգարումը նման է սրտի նոպայի, բայց իրականում պատճառը գտնվում է նյարդային համակարգի և գլխուղեղի աշխատանքի խախտման մեջ։

![Պանիկային նոպաների տիպերը](https://lifeinfo.am/storage/images/panikayin-nopaner%E2%80%A4-axtanishner-patcharner-bujum-144.jpg "Պանիկային նոպաների տիպերը")

Ֆիզիոլոգիական ախտանիշներ.

- զարկերակի հաճախացում,
- շնչահեղձության նոպա,
- ցավ կրծքավանդակի ձախ հատվածում,
- քրտնեղություն,
- մկանների դող,
- կոկորդի սեղմվածության զգացում,
- շնչառության դժվարացում,
- տաք ալիքներ,
- ստամոքսաղիքային ցավեր,
- մարմնի վերջավորությունների թմրում կամ ծակծկում,
- սրտխառնոց,
- աղիքային խնդիներ,
- շարժումների խանգարում,
- միզարձակման հաճախացման կարիք,
- գլխապտույտ,
- արյան ճնշման բարձրացում,
- տեսողության կամ լսողության վատթարացում։

Հոգեբանական ախտանիշներ.

- գիտակցության խառնաշփոթություն,
- անքնություն,
- մարդու իր սեփական հոգեկան վիճակը չընկալելու ունակություն,
- շրջապատի իրականության մեջ կողմնորոշման կորուստ։

Մարդուն հետապնդում է ֆոբիկ սարսափը։ Ամենատարածվածներն են՝ մահվան, հիվանդության (իր կամ հարազատների), խելքաթափ լինելու վախը։

> Ուշադրություն․ Եթե կան վերը թվարկված ախտանիշներից առնվազն չորսը, անհրաժեշտ է անհապաղ դիմել բժշկի։

Պանիկային նոպաները հաճախակի են երեկոյան կամ գիշերային ժամերին։ Հնարավոր է տագնապի նոպա անգամ քնի ընթացքում։ Այն ուղեկցվում է վախեցնող երազներով։ Բարիդրնասնել տարբերվում է սովորական մղձավանջից՝ առաջացման ժամանակով։ Եթե սարսափները առհասարակ լինում են արագ քնի փուլում (գիշերվա երկրորդ կեսին), ապա պանիկային նոպան նախընտրում է ժամանակաշրջանը կիսագիշերից մինչև ժամը չորսը և ոչ մի ձևով առնչություն չունի երազների հետ։

Գիշերային համախտանիշի դեմ անպայման պետք է պայքարել, քանի որ այն մարդուն զրկում է նորմալ հանգստից, հանգեցնում է անքնության, թուլության, գլխացավի և դեպրեսիվ վիճակների։ Նոպաների հաճախականությունը անհատական է, բայց միակ դեպքերը բավական հազվադեպ են։ Առաջին անգամից հետո մարդը սկսում է վախենալ կրկնությունից՝ ինչը բերում է հաջորդ նոպաների առաջացմանը։ Շատ հաճախ նևրոզի պատճառը կարող է հայտնաբերել միայն որակյալ մասնագետը։

## Պատճառները

Պանիկային նոպաների առաջացման պատճառներն ամբողջությամբ ուսումնասիրված չեն։ Մասնագետների կարծիքով, դրանք կարող են պայմանավորված լինել սոցիալական և հոգեկան գործոններով, ինչպես նաև ֆիզիկական պաթոլոգիաներով։

Չկառավարման ենթարկվող, առանց պատճառի առաջացող վախը կարող են առաջացնել․

- վերերիկամների ուռուկը (ֆեոխրոմոցիտոմա), որը հանգեցնում է ադրենալինի ավելցուկային արտադրմանը,
- սրտի հիվանդություններ (ինֆարկտ, ԻԲՀ և այլն),
- հղիություն և ծննդաբերություն,
- կլիմաքս,
- գլխուղեղի ուռուկ,
- գենետիկական նախատրամադրվածություն հոգեկան շեղումների նկատմամբ,
- սննդակարգի սխալ ընտրության հետևանքով ուժասպառություն,
- աղեստամոքսային ճանապարհի գրգռվածության համախտանիշ,
- ասթմա,
- ՊՄՍ (դաշտանային նախանշանային համախտանիշ),
- շաքարային դիաբետ,
- սեռահասունացման փուլ։

Պանիկային նոպաները բնորոշ են նաև վեգետատիվ-անոթային դիստոնիային, որը կարող է զարգանալ պարանոցի օստեոխոնդրոզի ֆոնի վրա՝ ողնաշարային զարկերակների սեղմվածքի և գլխուղեղային արյան շրջանառության խանգարման հետևանքով։ ՎԱԴ-ի և ողնաշարի օստեոխոնդրոզի ախտանշանները շատ առումներով նման են։ Երկու հիվանդություններն էլ առաջացնում են սուր ցավ անգամ փոքր շարժումով և շարժողական ակտիվության իջեցում։ Սրանք բոլորն էլ կարող են պատճառ դառնալ ուժեղ անհանգստության՝ հանգեցնելով նոպայի առաջացման։

Բացի այդ, մշտական անկարեկիցության զգացումը և սեփական խնդիրների վրա կենտրոնացումը կարող են հանգեցնել գեներալացված անհանգստային խանգարման՝ պանիկային նոպաներով։ Այս վիճակում ֆիզիկական ախտանիշները պակաս ընդգծված են, բայց անհանգստության զգացումը դառնում է մշտական և խանգարում լիարժեք կյանքն անցկացնելու։ Որոշ դեղամիջոցների ընդունումը (անաբոլիկ ստերոիդներ, bemegride, գլյուկոկորտիկոիդ հորմոններ, խոլեցիստոկինին) նույնպես կարող է հրահրել նոպաներ։

Պանիկային խանգարումները հաճախ ուղեկցում են որոշ հոգեկան հիվանդություններին, որոնց թվում են․

- դեպրեսիա,
- շիզոֆրենիա,
- օբսեսիվ-կոմպուլսիվ համախտանիշ՝ նյարդային խանգարում, որը բնութագրվում է պարբերաբար կրկնվող մղձավանջային գործողություններով (օրինակ, ձեռքերը լվանալ, մուտքի դուռը ստուգել և այլն)՝ ինչ-որ վտանգի հանդեպ վախի պատճառով։

![Հղիության ժամանակ](https://lifeinfo.am/storage/images/panikayin-nopaner%E2%80%A4-axtanishner-patcharner-bujum-103.jpg "Հղիության ժամանակ")

Սոցիալական ռիսկերի շարքում հատկանշական են․

- պասիվ կենսակերպը (ֆիզիկական ակտիվությունը նպաստում է հոգեբանական լիցքաթափմանը),
- մշտական քնի պակաս,
- գերքիչ քոֆեինի օգտագործում,
- անբարենպաստ պայմաններում անցկացված մանկություն (օրինակ՝ չափազանց խիստ կամ խմող ծնողների հետ),
- աշխատանքի և հանգստի ռեժիմի խախտում,
- մեկուսացում կամ մարդկանց հետ չափից ավելի շփում,
- աշխատանքի կամ բնակության վայրի փոփոխություն (հատկապես ստիպված)։

Պանիկային խանգարման ախտանշաններն առավել արագ ու սուր են զարգացած թմրամիջոցներ կամ ալկոհոլ օգտագործող մարդկանց մոտ, հատկապես սթափվելու շրջանում։

> Կարևոր է։ Եվս մեկ լուրջ անհանգստության գործոն է ծխելը։ Այն բացասաբար է ազդում անոթների վրա և նվազեցնում օրգանիզմի դիմադրողականությունը սթրեսային վիճակների նկատմամբ։

## Պանիկային նոպաների տիպերը

Պաթոլոգիկ անհանգստության նոպաները բաժանվում են մի քանի տեսակների՝ կախված դրանց առաջացման և ընթացքի գործոններից։

Ըստ ընթացքի, պանիկային խանգարումները բաժանվում են․

1. Տիպիկ։ Ընդգծվում են դասական ախտանիշներով և նոպայից դուրս գալուց հետո զգացվող առանձնահատկություններով։
2. Ատիպիկ։ Բնութագրվում են շարժումների կոորդինացման խանգարմամբ, լսողության և տեսողության փակմամբ։ Երբեմն կարող է նկատվել կարճատև հիշողության կորուստ։ Հնարավոր են ցնցումներ և նոպայի վերջում ուժեղ միզարձակություն։

Հիվանդությունների միջազգային դասակարգիչը (ՀՄԴ) նաև ներկայացնում է համախտանիշի դասակարգում՝ կախված առաջացնող պատճառներից։

![Պանիկային նոպաներ երեխաների մոտ](https://lifeinfo.am/storage/images/panikayin-nopaner%E2%80%A4-axtanishner-patcharner-bujum-158.jpg "Պանիկային նոպաներ երեխաների մոտ")

Նոպաների տեսակները․

1. Հանկարծակի։ Առաջանում են անսպասելիորեն, նույնիսկ սովորական միջավայրում՝ տանը, աշխատավայրում և այլն։ Դրանք առավելագույնս ծանր են ընկալվում, քանի որ բացակայում են ակնհայտ պատճառները։
2. Իրավաճափական։ Ավելի հաճախ մարմնի պատասխանի ձև են նախկինում ստացած հոգեկան վնասվածքին։ Օրինակ, նա, ով մանկության տարիներին քիչ է մնացել ջրահեղձվի, ողջ կյանքում կարող է պանիկական վախ զգալ ջրի նկատմամբ։ Այս տեսակի պաթոլոգիան համեմատաբար հեշտ է ախտորոշվում և բուժվում, քանի որ պատճառները հստակ են և անձը ինքն է գիտակցում դրանք։
3. Պայմանական իրավիճակային խանգարում․ առավելապես կապված է ֆիզիոլոգիական գործընթացների կամ դեղամիջոցների, ալկոհոլի, թմրամիջոցների օգտագործման հետ։

Բացի այդ, յուրաքանչյուր մարդու կյանքում լինում են փուլեր, որոնք ուղեկցվում են անխուսափելի հորմոնալ փոփոխություններով։ Դրանք ազդում են, այդ թվում նաև, վեգետատիվ նյարդային համակարգի վրա։

## Հղիության ժամանակ

Պանիկային նոպաներն արդյոք հաճախակի հանդիպող երևույթ են հղիության ընթացքում։ Հորմոնալ վիճակի փոփոխությունից բացի, հղիությունը մեծացնում է սերունդ շարունակելու բնազդն ու ապագա սերունդը պաշտպանելու անհրաժեշտությունը։ Կինը վախ է զգում ապագա երեխայի համար, վախենում է հենց ծննդաբերությունից՝ մտքում անընդհատ վերապրելով հնարավոր բացասական իրավիճակները։ Մշտապես բարձր անհանգստությունը կարող է հիմք դառնալ պանիկային նոպաների առաջացման համար, եթե դրանք այլ հիվանդությունների ախտանիշ չեն։

Հաճախ ծննդաբերությունից հետո խանգարումը ինքնուրույն անցնում է և բացասական ազդեցություն չի թողնում պտղի վրա։ Նոպաները չեն վնասում երեխային և ժառանգաբար չեն փոխանցվում։ Սակայն պետք է սովորել հաղթահարել դրանք, քանի որ որոշակի ռիսկ կա։ Չկառավարված բացասական զգացմունքները խանգարում են հղիության ընթացքին և ծննդաբերության պրոցեսին։ Առաջին եռամսյակում դրանք կարող են բերել սպոնտան վիժման, վերջին շաբաթներին՝ վաղաժամ ծննդի։

Բացի այդ, նոպան կարող է առաջացնել արգանդի հիպերտոնուս և պտղի հիպօքսիա։ Ամենայն հավանականությամբ, ապագա մայրը ժամանակավորապես կորցնում է շրջապատի ընկալման և սեփական գործողությունները վերահսկելու կարողությունը։ Այս վիճակում նա կարող է կատարել արարքներ, որոնք կվնասեն երեխային (օրինակ, ընդունել հղիության ընթացքում արգելված դեղամիջոցներ)։

> Ուշադրություն։ Հղիության ընթացքում պահպանողական դեղամիջոցային թերապիան հակացուցված է։ Դեղերը կարող են բերել պտղի բնածին վատառողջությունների։

Եթե կնոջ մոտ պանիկային խանգարումը ախտորոշվել է հղիությունից առաջ, դա չէ հակացուցում բեղմնավորման համար։ Երեխայի ծնունդ պլանավորելիս հարկ է դադարեցնել դեղորայքային բուժումը ամենաուշը բեղմնավորումից երկու ամիս առաջ։

Հղիության ժամանակ, պանիկային խանգարումների բուժման բոլոր դեղամիջոցներից՝ ծայրահեղ դեպքերում (երբ ապագա մոր մոտ զարգանում է հոգեկան ծանր խանգարում) հնարավոր է նշանակել միայն քիչ չափաբաժնով մեղմ նեյրոլեպտիկներ (Էտապերազին, Haloperidol)։ Առաջին երեք ամսում դրանք ևս արգելված են։ Այս պարագայում հիմնական լուծումը հոգեթերապևտիկ օգնությունն է, ինքնակառավարման ու հանգստացման մեթոդները։

## Պանիկային նոպաներ երեխաների մոտ

Այս տեսակի նևրոզը շատ հազվադեպ է ախտորոշվում նախադպրոցական տարիքի երեխաների մոտ, սակայն նման դեպքեր այդուամենայնիվ կան։ Սովորաբար նոպաները արձանագրվում են սեռական հասունացման շրջանում (15-19 տարեկան), ինչը կապված է օրգանիզմի հորմոնային փոխակերպումների ու հասարակության մեջ ինքնության ձևավորման հետ։

![Պանիկային նոպաների բուժում](https://lifeinfo.am/storage/images/panikayin-nopaner%E2%80%A4-axtanishner-patcharner-bujum-192.jpg "Պանիկային նոպաների բուժում")

Պանիկային խանգարման հիմնական պատճառները մանկական տարիքում՝

- ստրեսային իրավիճակ (օրինակ՝ դպրոցի փոփոխություն կամ ծնողների ամուսնալուծություն),
- հաճախակի կոնֆլիկտներ ընտանիքում կամ կոլեկտիվում,
- ծնողների անուշադրություն,
- ավելորդ խնամք,
- մանկության վախեր, օրինակ՝ մթությունից վախը,
- գերազդեցում,
- նախնական հիվանդություններ (օրինակ՝ բրոնխիալ ասթմա և այլն)։

Նախադպրոցական երեխաների մոտ հիվանդությունն անհայտանալի շնչառության դժվարությամբ է արտահայտվում՝ առանց շնչառական վարակների նշանների։ Մակարդակային տարիքի մոտ, ախտանիշները նման են մեծահասակների դրսևորումներին, բայց ավելի արտահայտված են։ Նոպան կարող է ուղեկցվել ուժեղ փսխումով կամ լուծով։ Առավել հաճախ աղջիկների մոտ հանդիպում է կարճատև դեմքի ոչ համաչափություն և վերջույթների թմրություն։

Երեխաների նոպաներին բնորոշ է կատարվողի լիարժեք չհասկանալը, ինչը մեծացնում է կրկնակի նոպաների հավանականությունը։ Ծնողների իսթերիան այս դեպքում իրավիճակը ծանրացնում է։

Երեխայի մոտ նման ախտորոշում կարող է դնել միայն մանկական հոգեբույժը։ Ինքնուրույն ճիշտ բուժում և վարվեցողության ձևավորում մշակելն անհնար է։ Պանիկային խանգարումներից ազատումն ինչպես երեխաների, այնպես էլ մեծահասակների մոտ պետք է լինի համալիր և իրականացվի մասնագետի հսկողությամբ։

## Պանիկային նոպաների բուժում

Կան դեպքեր, երբ մարդիկ չեն դիմում բժշկի, քանի որ չգիտեն՝ որ մասնագետն է զբաղվում այսպիսի վիճակներով։ Պետք է սկսել թերապևտի այցից, որը կկատարի զննում, հարցում և անհրաժեշտության դեպքում կուղղորդի սրտաբանի, նյարդաբանի կամ էնդոկրինոլոգի մոտ՝ առաջնային հիվանդությունները բացառելու համար։

Գիտակ մասնագետի համար դա սովորաբար դժվար չէ։ Պանիկային խանգարման անմիջական բուժումն անց է կացվում հոգեբույժի հսկողության տակ։ Անհրաժեշտ չէ վախենալ, որ բժիշկը անմիջապես կընծայի հզոր ազդեցության դեղամիջոցներ։ Հիվանդության սկզբնական փուլերում շատ լավ արդյունքներ են տալիս հոգեթերապևտիկ ազդեցության տարբեր մեթոդները, որոնց միջոցով հնարավոր է լիովին բուժել խանգարումը։

![Ինչ անել նոպայի պահին](https://lifeinfo.am/storage/images/panikayin-nopaner%E2%80%A4-axtanishner-patcharner-bujum-126.jpg "Ինչ անել նոպայի պահին")

Հիմնական մեթոդներն են՝

1. Հիպնոզով բուժումը համապատասխանում է միայն հիպնոզի ենթակա հիվանդներին։ Գործընթացի նպատակը վախերի առաջացման պատճառների բացահայտումն է՝ անձը տրանսի մեջ մտցնելու միջոցով։ Երբեմն այդ ներքին խնդրի լուծումը դադարեցնում է պանիկային նոպաները։
2. Վարքային հոգեթերապիան արդյունավետ է պանիկային նոպաների ժամանակ, որոնք ի հայտ են եկել եղանակային դիստոնիայից կամ տագնապա-ֆոբիկ խանգարումներից։ Այս մեթոդը նպաստում է իրավիճակի գիտակցմանը և ընդունմանը։ Օգնոււմ է ձևավորել վստահություն նոպայի անվտանգ ընթացքի նկատմամբ։ Արդյունքում՝ մահվան և կատարվողի վախը նահանջում են, իսկ մտահոգության դրսևորումները անցնում են նվազագույն ախտանիշներով։
3. Ֆիզիոթերապևտիկ ընթացակարգերի համալիրը սովորաբար ներառում է հակադրող ցնցուղ, շնչառական վարժություններ և հանգստացնող մերսում։

Եթե նոպան սկսվել է հանկարծակի, հնարավոր է ինքնուրույն հաղթահարել այն։

## Ինչ անել նոպայի պահին

Տանը պանիկային նոպայի ինտենսիվությունը նվազեցնելու համար կարող են օգնել մի շարք պարզ խորհուրդներ։

Այսպես, առաջին նշանների դեպքում անհրաժեշտ է՝

1. Հանգստանալ։ Փորձել համոզել ձեզ, որ պանիկան անվնաս է և ոչ մի վտանգավոր բան չի լինելու, հնարավոր չէ դրանից մահանալ։
2. Հանգստանալ և կենտրոնանալ որևէ առարկայի կամ գործողության վրա։ Կարելի է հաշվել պատուհանից երևացող մարդկանց, բարձրաձայն կարդալ հիշվող հանգստացնող տեքստ, օրինակ, «Մեր Հայրը» աղոթքը։
3. Ժպտալ (նույնիսկ՝ հարկադրաբար)․ դեմքի միմիկան ուղեղ է փոխանցում դրական հանգստացնող ազդակներ։
4. Ստեղծել ֆիզիոլոգիական հարմարավետ պայմաններ. տաքանալ (եթե մրսում եք), զբաղեցնել հարմար դիրք և այլն։
5. Լվացվել սառը ջրով։
6. Նվազեցնել տագնապի զգացումը։ Դրա համար կարելի է պատկերացնել վախի աստիճանը ջերմաչափի սանդղակի տեսքով և մտովի իջնել դրա աստիճաններով։
7. Չփորձել փախչել։ Պետք է թուլացնել մկանները և մտածել, որ հաջորդ անգամ տվյալ վայրը կպատճառի էլ ավելի մեծ վախ։
8. Եթե արդեն սկսված է բուժումը, հարկավոր է ընդունել նշանակված դեղամիջոցի հաբը։ Բացի բուժական ազդեցությունից, հենց այդ գործողությունն ինքնին հանգստացնող է։
9. Շնչել համաչափ ու խորը։
10. Շարունակել այն գործը, որով զբաղվում էիք նոպայից առաջ։ Դա կօգնի հեռացնել բացասական, վախեցնող պատկերները գլխում։

Այս մեթոդիկան տալիս է դրական արդյունքներ։ Ժամանակի ընթացքում հիվանդը ընտրում է իր համար առավել արդյունավետ մեթոդները և կարողանում է կանխել նոպան հենց սկզբում։ Սակայն կան իրավիճակներ, երբ պանիկան առանց հիմնավորման չէ։ Այդպես օրգանիզմը արձագանքում է կրիզիսային վիճակին։ Այս դեպքերում անհրաժեշտ է անհետաձգելի օգնություն։

### Երբ կանչել շտապ օգնություն

Անհրաժեշտ է դիմել անհետաձգելի բժշկական օգնության, եթե նոպայից մի քանի ժամ անց վիճակը շարունակում է վատանալ և տագնապին ավելանում են հետևյալ ախտանիշները՝

- կոկորդի ցավեր,
- ոսկրերի ցավ,
- դող,
- դեմքի ասիմետրիա,
- վերջույթների շարժունակության խանգարում,
- որովայնի ցավ,
- արյունային խառնուրդներ կղանքում,
- հալյուցինացիաներ։

![Դեղորայքային բուժում](https://lifeinfo.am/storage/images/panikayin-nopaner%E2%80%A4-axtanishner-patcharner-bujum-141.jpg "Դեղորայքային բուժում")

Բժիշկների գալուստից առաջ անհրաժեշտ է շարունակել վերը նշված հանգստացնող միջոցառումները։ Եթե արյան ճնշումն ու պուլսը կտրուկ բարձրացել են (ավելի քան 65 զարկ/րոպե), լեզվի տակ դնել Անապրիլինի հաբ կամ խմել 30-40 կաթիլ Կորվալոլ։ Եթե պանիկային նոպան առաջացել է ասթմայով հիվանդի մոտ՝ օգտվել ինհալյատորից։

> Կարևոր է․ Կրիզիսային վիճակից հաղթահարելուց հետո անպայման դիմեք հոգեբույժի։ Ծանր դեպքերում բժիշկը կնշանակի անհրաժեշտ դեղորայք։

## Դեղորայքային բուժում

Պանիկական խանգարումների դեպքում կիրառվող դեղերը պայմանականորեն բաժանվում են երկու խմբի։ Մի մասը հարմար է սուր վիճակները հանելու համար, մյուսները՝ հիմնական հիվանդության երկարատեւ բուժման համար։ Առաջին խմբին են պատկանում հզոր, արագ ազդող հանգստացնող ու տագնապամաքրիչ դեղամիջոցները՝ Վալիում, Դորմիկում, Ռելանիում, Սիգնոպամ։ Դրանք ունեն նաեւ քնաբեր ազդեցություն եւ նախատեսված չեն մշտական օգտագործման համար։

Պանիկական վիճակների դեղորայքային թերապիայի մեջ ընդգրկվում են նաեւ՝

1. Մոնոամինօքսիդազի ինհիբիտորներ (Մոկլոբեմիդ, Պիրլինդոլ եւ այլն), որոնք նշանակվում են բուս ձեւով վեգետատիվ նյարդային համակարգի պաթոլոգիական վիճակների դեպքում։ Այդ դեղերը ունեն շատ հակացուցումներ ու կողմնակի ազդեցություններ։
2. Նոոտրոպները խթանում են գլխուղեղի գործունեությունը, բարձրացնում՝ դիմադրությունն օղակի իրավիճակների նկատմամբ։ Այս խմբին պատկանում են գլիցին, լեցիտին, ֆենիբուտ, մեքսիդոլ։
3. Հակադեպրեսանտները (օրինակ՝ Պակսիլ, Դեզիպրամին, Ֆլուքսետին, Կլոմիպրամին, Ամիտրիպտիլին) հակացուցված են սրտային հիվանդություն ունեցողներին։ Բուժման կուրսը տեւում է մոտ վեցին ամիս՝ դեղի դոզայի աստիճանաբար բարձրացմամբ։
4. Նեյրոլեպտիկներ (Թերալիջեն եւ այլն)։
5. Բետա-ադրենոբլոկատորները կարգավորում են ադրենալինի, արյան ճնշման եւ զարկերակային պուլսի մակարդակը։ Ամենատարածվածներն են՝ Բետալոկ, Էգիլոկ։

Առանձին են առանձնանում աքսիլիտիկները՝ նոր սերնդի դեղամիջոցներ, որոնք արդյունավետորեն վերացնում են կրիզիսային վիճակը եւ կարգավորում են արյան մեջ կատեխոլամինների մակարդակը, որոնց ակտիվությունից կախված է ֆիզիկական ու մտավոր գործունեությունը։ Ավելի հաճախ խորհուրդ են տրվում հետեւյալ դեղամիջոցները՝ Աֆոբազոլ, Ատարակս, Կլոնազեպամ, Ֆենազեպամ, Գրանդակսին։ Տագնապի նվազեցման համար հարմար են նաեւ բուսական ծագման կաթիլները՝ Վալեմիդին։

> Ուշադրություն. Բոլոր վերը թվարկված դեղերը պետք է օգտագործվեն բացառապես բժշկի նշանակմամբ։ Դեղամիջոցների ընդունումն ավելի արդյունավետ կլինի՝ համակցելով տագնապը նվազեցնող այլ մեթոդների հետ։ Պանիկայի հաղթահարմանը մեծապես նպաստում է ճիշտ շնչառությունը։

## Շնչառական մարմնամարզություն

Ուժեղ հուզմունքի ժամանակ մարդն արտաշնչում է խանգարված հաճախքով, ինչը մեծացնում է արյան շրջանառության մեջ թթվածնի քանակը եւ բարձրացնում տագնապի մակարդակը։ Ուստի շնչառական գործընթացը նախեւառաջ անհրաժեշտ է նորմալացնել։

![Շնչառական մարմնամարզություն](https://lifeinfo.am/storage/images/panikayin-nopaner%E2%80%A4-axtanishner-patcharner-bujum-134.jpg "Շնչառական մարմնամարզություն")

Սրա համար գործում են մի շարք մեթոդներ․

1. Ամենահեշտ տարբերակը՝ հարմար դիրք ընդունել, ուսերը ուղղել, շնչել հնարավորինս դանդաղ ու խորը։ Վիճակը բավականին արագ կվերադառնա նորմայի։
2. Ողորկ շունչ (փորով շնչառություն). հիվանդը ձեռքերը դնում է որովայնի վրա (աջը՝ ներքեւում), հաշվում է «1, 2, 3» ու խորը շունչ է քաշում՝ փորը փքելով, ապա «4, 5» վրա շունչը պահում, «6, 7, 8, 9, 10» վրա՝ երկար արտաշնչում։ Շնչելը պետք է կատարել քթով, արտաշնչել՝ բերանով։ Կատարել 10-15 կրկնում։
3. Որոնել զարկերակը ու շնչառությունն իր հետ համաժամեցնել․ 4 զարկի ընթացքում խորը շունչ առնել, հաջորդ չորսի ընթացքում՝ դանդաղ արտաշնչել։
4. Շնչել թղթե փաթեթի միջով․ փաթեթով փակել քիթն ու բերանը, որ օդը չմտնի դրսից։ Դանդաղ շնչել ու արտաշնչել մինչեւ շնչառության կարգավորումը։ Եթե փաթեթ չկա, կարելի է ձեռքերը գտնելով, բաժակաձեւ դնել ու օգտագործել։

Այսպիսի շնչառական վարժությունները կարող են լինել նաև պանիկային նոպաների գերազանց կանխարգելիչ միջոց։ Վարժությունները խորհուրդ են տրվում կատարել օրական երկու անգամ՝ առավոտյան եւ երեկոյան՝ հինգ րոպեով։ Համալրման համար հնարավոր է կիրառել նաեւ դեղաբույսերի վրա հիմնված բաղադրատոմսեր։

## Բուժում ժողովրդական միջոցներով

Բուսաբուժությունը վեգետատիվ-անոթային դիստոնիայի դեպքում հիմնված է հանգստացնող գործողությամբ բուժիչ խոտաբույսերի եփուկների վրա (ավանդական են վալերիան, մայրուկ, անանուխ, պիոն եւ այլն)։ Եթե մոտ հիվանդն ալերգիա չունի բուսական բաղադրիչի հանդեպ, միջոցը բավական արդյունավետ է եւ հնարավորություն է տալիս բուժվել առանց դեղահաբեր։

Այսպիսի միջոցների բաղադրատոմսերը շատ տարբեր են։ Ահա դրանցից մի քանիսը․

1. Վերցնել 20 գ գանգուր արմատ, ցիկորի, սաղմոսախոտ, լեւզեա, կտավատուկ, վոլոդուշկա։ Խառնել նաեւ վալերիանի, զվերբոյի, լիկրիցի հետ (յուրաքանչյուրը՝ 30 գ) եւ 10 գ մայրուկի հետ։ Բոլորը մանրացնել, լավ չորացնել ու խառնել։ 1 լ ջրի մեջ ավելացնել մեկ երրորդ բաժակ խառնուրդ, հասցնել եռման, թրմել 8 ժամ եւ խմել կես բաժակ օրական։ Բուժման կուրսը տեւում է չորս ամիս։
2. 20 գ վալերիանի արմատ 10 րոպե հասցնել եռման 0,5 լ ջրի մեջ եւ խմել, երբ տագնապ կա։ Հոգնածությունը հանելու համար կարելի է եփուկը ավելացնել լոգանքին։
3. Պանիկայի համար կարփատյան բաղադրատոմս. պետք է 25 գ մելիսսայի եւ 0,5 լ սպիտակ գինի։ Խառնել ու թրմել երեք օր, քամել եւ խմել 1 ճաշի գդալ օրական մի քանի անգամ։
4. Կարմիր չինական բազուկի հյութի մեկ երրորդ բաժակը խառնել նույն քանակի մեղրի հետ։ Բաժանել երեք մասի եւ ուտել օրվա ընթացքում՝ ուտելուց կես ժամ առաջ։ Կուրսը՝ 14 օր։
5. Քնի կարգավորման համար կարելի է կիրառել հյութխառնուրդ՝ եզվարդի տերեւների ու պտուղների հիման վրա (1 ճաշի գդալ խառնուրդ 1 բաժակ ջրի համար)։ Կարելի է ավելացնել մեղր։ Եթե պարբերաբար խմեք այս թեյը՝ կվերականգնվի ուժեղ ու առողջ քունը։
6. Մաղադանոսի սերմի մեկ բաժակը խառնել մանրացրած վալերիանի արմատի երկու պտղունցի հետ, 1 լ եռացրած ջուր ավելացնել եւ թրմել թերմոսի մեջ 24 ժամ։ Լցնել բանկայի մեջ, երկու բաժակ մեղր ավելացնել։ Խմել 1 ճաշի գդալից օրական երեք անգամ՝ մինչեւ խառնուրդը վերջանա։
7. Քնելուց առաջ կարելի է ընդունել 30 կաթիլ՝ 150 գ սպիրտի եւ 10 գ մանրացված ուրցի թուրմից։

Կա նաեւ չինական բժշկության մեթոդ, նախատեսված պացիենտների համար, որոնց մոտ պանիկայի նոպան կապված է կաթվածի վախի հետ։ Այդ դեպքում հարկավոր է յուրաքանչյուր մատը ծակել ստերիլ ասեղով (որ արյուն դուրս գա)։ Ասելով՝ այս անսովոր վիճակը կարելի է հաղթահարել, պարզապես պետք է ուշադրություն չդարձնել խնդիրը։ Դա թույլ կտա կանխել պաթոլոգիայի բացասական զարգացումը։

## Հետեւանքներ

Հոգեբույժների մեծ մասը կարծում է, որ պանիկայի նոպաները չեն ազդում մարդու ֆիզիոլոգիական վիճակի եւ կյանքի տեւողության վրա։ Սակայն անհրաժեշտ բուժում բացակայելու դեպքում խանգարումը հանգեցնում է լուրջ հոգեկան եւ սոցիալական հետեւանքների։ Հիվանդն սկսում է վախենալ նոր նոպաներից եւ ձգտում է խուսափել հրահրող իրավիճակներից։

Արդյունքում մարդը՝

- սահմանափակում է շարժումները,
- խուսափում է մարդաշատ միջավայրից,
- դադարում է օգտվել հասարակական տրանսպորտից,
- չի հեռանում տնից եւ այլն։

> Կարեւոր է․ նոպաները կարող են բարդանալ դեպրեսիաներով, կորչում է աշխատանքի ու կյանքի հանդեպ հետաքրքրությունը, առաջանում են խնդիրներ հարազատների հետ հարաբերություններում։

Պանիկական խանգարման վտանգների մասին վկայում է նաեւ վիճակագրությունը։ Տագնապայնության դեպքերի 70%-ում կա ինքնասպանության ռիսկ։ 20%-ում՝ առաջանում է ալկոհոլից կամ դեղամիջոցներից կախվածություն։ Սակայն ժամանակակից բժշկությունը եւ կյանքի ձևակերպման փոփոխությունը հնարավորություն են տալիս հաղթահարել խնդիրը։ Փաստացի ընտրված բուժումն իջեցնում է կամ ամբողջությամբ վերացնում է ախտանշանները, ինչը թույլ է տալիս մարդուն պահպանել սովորական կենսակերպը։