# Սուր ապենդիցիտի ախտանիշները և բուժումը

![Ծագումնաբանություն և պաթոգենեզ](https://lifeinfo.am/storage/img/aroxjutyun-dexer-bozhognutyun-dexabuyser-24247133.jpg "Ծագումնաբանություն և պաթոգենեզ")

Սուր ապենդիցիտը որովայնի խոռոչի ամենատարածված պաթոլոգիաներից մեկն է, որը պահանջում է վիրաբուժական միջամտություն: Սուր ձևն ամենահաճախ հանդիպողն է, այն բնութագրվում է արագ զարգացմամբ, հիվանդության կտրուկ սկսվելով: Արժե իմանալ, թե ինչ ախտանիշներով կարող է դրսևորվել սուր ապենդիցիտը, ինչ բարդությունների կարող է հանգեցնել այս հիվանդությունը առանց ժամանակին բժշկական միջամտության, ինչպես է սովորաբար բուժվում ապենդիցիտը:

Բովանդակություն:

- [Ծագումնաբանություն և պաթոգենեզ](#%D5%AE%D5%A1%D5%A3%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%B6%D5%A1%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6-%D5%BA%D5%A1%D5%A9%D5%B8%D5%A3%D5%A5%D5%B6%D5%A5%D5%A6)
- [Ինչպես որոշել սուր ապենդիցիտը](#%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%BA%D5%A5%D5%BD-%D5%B8%D6%80%D5%B8%D5%B7%D5%A5%D5%AC-%D5%BD%D5%B8%D6%82%D6%80-%D5%A1%D5%BA%D5%A5%D5%B6%D5%A4%D5%AB%D6%81%D5%AB%D5%BF%D5%A8)
- [Սուր ապենդիցիտի առանձնահատկությունները երեխաների մոտ](#%D5%BD%D5%B8%D6%82%D6%80-%D5%A1%D5%BA%D5%A5%D5%B6%D5%A4%D5%AB%D6%81%D5%AB%D5%BF%D5%AB-%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%B6%D5%B1%D5%B6%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8-%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%AD%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%B4%D5%B8%D5%BF)
- [Ախտորոշման մեթոդներ](#%D5%A1%D5%AD%D5%BF%D5%B8%D6%80%D5%B8%D5%B7%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%B4%D5%A5%D5%A9%D5%B8%D5%A4%D5%B6%D5%A5%D6%80)
- [Բարդություններ](#%D5%A2%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80)
- [Առաջին օգնություն](#%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BB%D5%AB%D5%B6-%D6%85%D5%A3%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6)
- [Վիրաբուժական բուժում](#%D5%BE%D5%AB%D6%80%D5%A1%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4)
- [Կանխարգելում](#%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%A5%D5%AC%D5%B8%D6%82%D5%B4)

Հարակից հոդվածներ:- [Ինչ հատկանիշներով որոշել ապենդիցիտը երեխաների մոտ](%D5%AB%D5%B6%D5%B9-%D5%B6%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D5%BE-%D5%B8%D6%80%D5%B8%D5%B7%D5%A5%D5%AC-%D5%A1%D5%BA%D5%A5%D5%B6%D5%A4%D5%AB%D6%81%D5%AB%D5%BF%D5%A8-%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%AD%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%B4%D5%B8%D5%BF-3844 "Ինչ հատկանիշներով որոշել ապենդիցիտը երեխաների մոտ")
- [Ապենդիցիտի առաջացման պատճառները](%D5%A1%D5%BA%D5%A5%D5%B6%D5%A4%D5%AB%D6%81%D5%AB%D5%BF%D5%AB-%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BB%D5%A1%D6%81%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%B3%D5%A1%D5%BC%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8-7806 "Ապենդիցիտի առաջացման պատճառները")
- [Ապենդիցիտի նշաններն ու ախտանիշները կանանց մոտ](%D5%A1%D5%BA%D5%A5%D5%B6%D5%A4%D5%AB%D6%81%D5%AB%D5%BF%D5%AB-%D5%B6%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B6-%D5%B8%D6%82-%D5%A1%D5%AD%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B7%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8-%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%B6%D6%81-%D5%B4%D5%B8%D5%BF-4606 "Ապենդիցիտի նշաններն ու ախտանիշները կանանց մոտ")
- [Քրոնիկական ապենդիցիտի ախտանիշներն ու բուժումը կանանց մոտ](%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%B6%D6%81-%D5%B4%D5%B8%D5%BF-%D6%84%D6%80%D5%B8%D5%B6%D5%AB%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%A1%D5%BA%D5%A5%D5%B6%D5%A4%D5%AB%D6%81%D5%AB%D5%BF%D5%AB-%D5%A1%D5%AD%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B7%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8-4267 "Քրոնիկական ապենդիցիտի ախտանիշներն ու բուժումը կանանց մոտ")
- [Ինչպիսի դիետա պահպանել ապենդիցիտը հեռացնելուց հետո](%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%BA%D5%AB%D5%BD%D5%AB-%D5%A4%D5%AB%D5%A5%D5%BF%D5%A1-%D5%BA%D5%A1%D5%B0%D5%BA%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D5%AC-%D5%A1%D5%BA%D5%A5%D5%B6%D5%A4%D5%AB%D6%81%D5%AB%D5%BF%D5%AB-%D5%B0%D5%A5%D5%BC%D5%A1%D6%81%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%AB%D6%81-%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D5%B8-8596 "Ինչպիսի դիետա պահպանել ապենդիցիտը հեռացնելուց հետո")

 ![](https://lifeinfo.am/storage/images/inchic-e-arajanum-celyulity-139.png) Այս հիվանդության ՀԴԴ-10 կոդը K35 - K37 է՝ կախված հիվանդության ձևից: Ապենդիցիտը՝ կույր աղու որդանման ելունի բորբոքումը, կարող է ընթանալ տարբեր ձևերով՝ կախված նրանից, թե օրգանի որ շերտերն են ախտահարված, առկա է, թե ոչ նեկրոզ, պերֆորացիա: Ամենից հաճախ ապենդիցիտը հանդիպում է 9-12 տարեկան մանկական հասակում, մեծահասակների մոտ՝ 20-40 տարեկան միջակայքում: Երեխաների շրջանում հիվանդացածների մեծամասնությունը արական սեռի է, մեծահասակների շրջանում՝ իգական: Նման օրինաչափությունը բացատրելը բավականին բարդ է, ինչպես նաև ապենդիցիտի զարգացման պատճառները ընդհանրապես բացահայտելը: Սուր ապենդիցիտն ունի առանձին դասակարգում, սովորաբար առանձնացվում են հիվանդության հետևյալ ձևերը՝ կախված այս հիվանդության ժամանակ ախտահարման չափերից. Սուր կատարալ ապենդիցիտ. Այս դեպքում ախտահարվում է միայն օրգանի լորձաթաղանթը, մնացած հյուսվածքները անձեռնմխելի են, թարախային բորբոքում բացակայում է: Շատ դեպքերում հիվանդությունն անցնում է հաջորդ, ավելի ծանր փուլ, եթե բուժումը ժամանակին չի սկսվում: 3. Սուր ֆլեգմոնային ապենդիցիտ. Հիվանդության զարգացման այս փուլում ախտահարվում են օրգանի պատի բոլոր շերտերը, կույր աղու որդանման ելունի լորձաթաղանթի վրա սկսում են հայտնվել խոցեր, էրոզիաներ: Տեղի է ունենում պատի հատվածների թարախային հալում:
4. Սուր գանգրենոզ կամ սուր գանգրենոզ-պերֆորատիվ ապենդիցիտ. Այս փուլում տեղի է ունենում պատի հատվածների մահացում, առաջանում են պերֆորացիաներ, կարող է տեղի ունենալ ապենդիքսի պատռվածք: Ելունն ունի կեղտոտ-կանաչավուն գույն: Որովայնի խոռոչում կարող է հայտնաբերվել թափանցիկ կամ թարախային էքսուդատ:
> Կարևոր է! Արտաքին ախտանիշներով հիվանդության զարգացման փուլը որոշել գրեթե անհնար է, հաճախ դա պարզվում է արդեն վիրաբուժական միջամտության ընթացքում՝ ապենդիքսը հեռացնելիս:

## Ծագումնաբանություն և պաթոգենեզ

Սուր ապենդիցիտի պատճառները շատ դեպքերում բավականին բարդ է որոշել: Գոյություն ունեն մի քանի տեսություններ, թե ինչու է առաջանում բորբոքային պրոցեսը կույր աղու ելունում: Հիմնականը համարվում է մեխանիկականը, ըստ որի բորբոքումը զարգանում է օտար մարմնի ներթափանցման, աղիքի լուսանցքի խցանման, տարբեր վնասվածքների հետևանքով:

Ըստ մեխանիկական տեսության, ապենդիցիտի առաջացման մեծ հավանականություն կա այն մարդկանց մոտ, ովքեր ոչ ճիշտ են սնվում, տառապում են փորկապություններով, ունեն աղիքների թուլացած աշխատանք: Ապենդիցիտով հիվանդների բավականին մեծ մասի մոտ արդյունքում հայտնաբերվել են կղանքային քարեր և աղիքների աշխատանքի այլ լուրջ խանգարումներ:

![Ախտորոշման մեթոդներ](https://lifeinfo.am/storage/images/sur-apendicit%D5%9D-axtanishner-patcharner-bujum-197.jpg "Ախտորոշման մեթոդներ")

Գոյություն ունի նաև ինֆեկցիոն տեսություն, ըստ որի բորբոքային պրոցեսը ելունում կարող են հարուցել տարբեր ինֆեկցիոն համակարգային ախտահարումներ: Որոշ մասնագետներ նաև նշում են, որ անոթային հիվանդությունները և մի շարք նյարդաբանական խանգարումները նպաստում են ապենդիցիտի զարգացմանը:

Ապենդիցիտը կարող է զարգանալ առանց ակնհայտ նկատելի պատճառների: Ամեն դեպքում ապացուցված է, որ բորբոքված ելունի հեռացումը չի հանգեցնում օրգանիզմի համար որևէ վտանգավոր հետևանքների, նրա հեռացումից հետո ախտանիշները անհետանում են, կրկին ապենդիցիտ չի առաջանում:

## Ինչպես որոշել սուր ապենդիցիտը

Հիմնական դժվարությունը սովորաբար կայանում է նրանում, որ ապենդիցիտի ախտանիշները երբեմն հիշեցնում են սովորական սննդային թունավորում, ստամոքս-աղիքային տրակտի որոշ հիվանդություններ: Շատ դեպքերում ախտորոշումը դրվում է արդեն վիրահատական միջամտությունից հետո, քանի որ սուր բորբոքման ժամանակ ժամանակ չկա պարզելու, թե փաստացի ինչ վիճակում է գտնվում ելունը:

Արժե մտածել ապենդիցիտի հնարավոր զարգացման մասին, եթե առաջանում են հետևյալ նշանները.

1. Որովայնի ցավ. Որ կողմից է ցավում ապենդիցիտի ժամանակ: Սովորաբար ցավը սկսում է տարածվել արևային հյուսակից դեպի պորտի շրջան, շատ դեպքերում տեղակայվում է աջ կողում՝ ներքևում: Սակայն չպետք է մոռանալ, որ ցավը կարող է իռադիացվել, փոխանցվել ձախ կողմ: Ծանր փուլերում ցավային սենսացիաները կարող են ունենալ գոտևորող բնույթ:
2. Սրտխառնոց. Հաճախ ուղեկցվում է փսխումով: Փսխման մեջ սովորաբար առկա է նախորդ օրն ուտած սնունդը, փոքր քանակությամբ լեղի:
3. Լուծ կամ փորկապություն. Աղիների հետ կապված խանգարումներ միշտ առաջանում են ապենդիցիտի ժամանակ, հիվանդության ընթացքի առանձնահատկություններից ելնելով ամենից հաճախ հանդիպում են փորկապություններ: Կղանքի մեջ արյան առաջացումը կարող է վկայել ներքին արյունահոսության մասին: Աղիների խանգարումներից բացի սովորաբար ավելանում է մեզի քանակը, այն ձեռք է բերում մուգ երանգ:
4. Ջերմություն, դող, թունավորման այլ ախտանիշներ. Ապենդիցիտի համար տիպիկ է 38-39 աստիճան ջերմությունը, կարող է առաջանալ սառը քրտինք: Եթե ջերմությունը դառնում է ավելի բարձր կամ, հակառակը, կտրուկ իջնում է 36,6-ից ցածր, սա չափազանց անբարենպաստ նշան է:

![Բարդություններ](https://lifeinfo.am/storage/images/sur-apendicit%D5%9D-axtanishner-patcharner-bujum-126.jpg "Բարդություններ")

Սրանք են հիմնական ախտանիշները, որոնք վկայում են ապենդիցիտի մասին: Հիվանդության ընթացքում դրանք կարող են ուժեղանալ: Հիվանդության ախտորոշման ժամանակ չափազանց կարևոր է բացառել կոնքի օրգանների, վերարտադրողական համակարգի, ստամոքս-աղիքային տրակտի հիվանդությունները: Որոշ դեպքերում ապենդիցիտը կարող է զուգակցվել մարսողական համակարգի այլ հիվանդությունների հետ, սակայն շատ դեպքերում այն զարգանում է ինքնուրույն:

Սուր ապենդիցիտը հղիների մոտ կարող է ունենալ իր առանձնահատկությունները: Դրա ախտորոշման ժամանակ կարևոր է բացառել պտղի զարգացման տարբեր պաթոլոգիաները, հղի կնոջը օգնություն պետք է ցուցաբերել անհապաղ, քանի որ ուժեղ բորբոքումը, դրա ավելի մեծ ծավալները կարող են հանգեցնել երեխայի կորստի:

## Սուր ապենդիցիտի առանձնահատկությունները երեխաների մոտ

Հիվանդության ընթացքում առանձնահատուկ տարբերություններ երեխաների մոտ սովորաբար չեն հանդիպում, սակայն արժե նշել, որ երեխաները, հատկապես փոքրերը, միշտ չէ, որ կարող են որոշել և նկարագրել իրենց անհանգստացնող ցավային սենսացիաների բնույթը:

Դրա համար առաջարկվում է պարզ ախտորոշիչ թեստ: Պետք է խնդրել երեխային ծալել աջ ոտքը ծնկից, փորձել մոտեցնել այն փորին: Ապենդիցիտի ժամանակ այս շարժումն իրականացնելը սովորաբար չափազանց դժվար է, ոտքը ծալելու և ձգելու փորձերը առաջացնում են ուժեղ ցավ: Ապենդիցիտով երեխաները սկզբունքորեն փորձում են ավելի քիչ շարժվել, չկանգնել ոտքի:

> Կարևոր է! Եթե ցավային բոլոր սենսացիաները կտրուկ անհետանում են, սա կարող է վկայել ապենդիքսի պատռվածքի և սկսված պերիտոնիտի մասին, անհրաժեշտ է անհապաղ դիմել բժշկի: Այս հիվանդությունը երբեք ինքնաբերաբար չի անցնում:

![Առաջին օգնություն](https://lifeinfo.am/storage/images/sur-apendicit%D5%9D-axtanishner-patcharner-bujum-132.jpg "Առաջին օգնություն")

## Ախտորոշման մեթոդներ

Սովորաբար գանգատների վերլուծությունը բավարար չէ ճիշտ ախտորոշում դնելու համար, հնարավորության դեպքում հիվանդից վերցնում են արյան վերլուծություն, իրականացնում են ՈՒՁՀ և ռենտգենաբանական հետազոտություն: Սակայն նման հետազոտությունների ժամանակ միշտ չէ, որ կա, սուր ձևը պահանջում է անհապաղ միջամտություն, հետևաբար երբեմն ախտորոշումը դրվում է արդեն վիրաբուժական վիրահատության ընթացքում:

Եթե ախտանշանագրությունը թույլ է արտահայտված, կարևոր է դիֆերենցիալ ախտորոշումը: Օգտագործում են ՈՒՁՀ և այլ մեթոդիկաներ, որոնք թույլ են տալիս բացառել մարսողական տրակտի, արտազատման, վերարտադրողական համակարգի այլ հիվանդությունները:

## Բարդություններ

Սուր ապենդիցիտը առանց ժամանակին բուժման սովորաբար հանգեցնում է օրգանիզմի համար չափազանց ծանր հետևանքների: Ամենատարածված բարդություններից մեկը՝ պերիտոնիտը՝ որովայնի խոռոչում տարածուն բորբոքային պրոցեսն է: Ելունի պատի պերֆորացիաները և նեկրոզը, որոնք առաջանում են ապենդիքսի բորբոքման ուշ փուլերում, կարող են հանգեցնել արյան վարակման:

![Վիրաբուժական բուժում](https://lifeinfo.am/storage/images/sur-apendicit%D5%9D-axtanishner-patcharner-bujum-143.jpg "Վիրաբուժական բուժում")

Բարդությունների բուժումը կարող է իրականացվել տարբեր կերպ: Ամեն ինչ կախված է դրանց բնույթից, հաճախ ապենդիցիտի հետևանքները նույնպես վերացվում են վիրաբուժական միջամտության ընթացքում: Վիրահատությունից հետո, որպես կանոն, պահանջվում է հակաբիոտիկների ընդունում և հատուկ դիետայի պահպանում:

## Առաջին օգնություն

Առաջին հերթին սուր ապենդիցիտի նշանների հայտնվելիս կարևոր է անմիջապես շտապ օգնություն կանչել, չպետք է ձգձգել, հակառակ դեպքում կսկսեն զարգանալ բարդություններ: Շտապ օգնությունը տնային պայմաններում պետք է ցուցաբերել զգուշությամբ, պետք է պահպանել հետևյալ կանոնները.

1. Ցավային համախտանիշի դեմ չի կարելի օգտագործել ջերմություն: Արգելվում են տաք ջրով ջեռուցիչները և այլ տաքացնող հարմարանքներ, կարելի է օգտագործել բացառապես սառը կոմպրեսներ:
2. Հիվանդին չի կարելի տալ որևէ դեղամիջոց: Չարժե ընդունել ցավազրկողներ, լուծողականներ, հակափսխողական միջոցներ: Ցանկալի է խուսափել ցանկացած դեղից:
3. Ապենդիցիտի ժամանակ պետք է պահպանել մահճակալային ռեժիմ, անհրաժեշտ է հնարավորինս սահմանափակել շարժունակությունը: Չի կարելի ուտել, կարելի է միայն մաքուր սովորական ջուր խմել փոքր քանակությամբ:

Մնացած բոլոր մանիպուլյացիաները կարող են իրականացնել բացառապես մասնագետները: Չի կարելի մերսել փորը, կիրառել որևէ տեղային միջոցներ: Սուր ապենդիցիտի ժամանակ օգնել կարող է բացառապես որակավորված մասնագետը:

## Վիրաբուժական բուժում

Ապենդիցիտը սովորաբար բուժվում է վիրաբուժական ճանապարհով: Բորբոքված ելունը ամբողջությամբ հեռացվում է, ապենդիքսի հեռացումը կարելի է անվանել ամենատարածված վիրաբուժական միջամտություններից մեկը: Նման վիրահատությունից հետո բարդություններ հազվադեպ են առաջանում, ճիշտ իրականացված ապենդիքսի հեռացումը ոչ մի կերպ չի ազդում հիվանդի առողջության և կյանքի որակի վրա:

![Կանխարգելում](https://lifeinfo.am/storage/images/sur-apendicit%D5%9D-axtanishner-patcharner-bujum-105.jpg "Կանխարգելում")

Հետվիրահատական բարդություններ չափազանց հազվադեպ են հանդիպում, դրանց կարելի է դասել ինֆեկցիոն բարդությունները, երբ վիրահատության ընթացքում խախտվել են ասեպտիկայի և անտիսեպտիկայի կանոնները: Վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ նման վիրահատությունների մեկ տոկոսից էլ պակասն է ավարտվում անբարենպաստ: Որևէ խնդրից ամբողջությամբ խուսափելու համար պետք է ամբողջությամբ պահպանել բուժող բժշկի առաջարկությունները, անհրաժեշտ է մահճակալային ռեժիմ:

Հետվիրահատական լուրջ բարդություններից մեկը նաև կպումային հիվանդությունն է: Այս վիճակի ժամանակ որովայնի խոռոչում առաջանում են շարակցահյուսվածքային կպումներ աղիների հարևան օղակների միջև: Հիվանդը տառապում է ցավերից, մարսողության խանգարումից: Կարող է զարգանալ աղիքային անանցանելիություն:

Վիրահատությունից հետո նաև նշանակվում է հակաբիոտիկների ընդունում և դիետա: Ապենդիցիտից հետո ճիշտ սնունդը բացառում է յուղոտ ծանր սնունդը, քաղցրավենիքը, սկզբում խորհուրդ է տրվում խուսափել կոպիտ սննդից: Վերականգնողական ամբողջ ժամանակահատվածը կարող է տևել մի քանի շաբաթից մինչև մի քանի ամիս:

## Կանխարգելում

Ամբողջությամբ պաշտպանվել հիվանդության սուր ձևից չափազանց դժվար է, քանի որ չեն առանձնացվում բորբոքային պրոցեսը հարուցող ճշգրիտ պատճառները: Կանխարգելման միակ մեթոդը կարելի է անվանել ճիշտ սնունդը, առողջ դիետան: Սննդակարգում մշտապես պետք է ներկա լինեն թթվասեր կաթնամթերքները, կոպիտ մանրաթելերի մեծ պարունակությամբ սնունդը, դրանք բարելավում են մարսողությունը և օգնում են նորմալացնել աղիների աշխատանքը:

Նաև արժե խմել բավարար քանակությամբ հեղուկ, ցանկալի է սովորական մաքուր ջուր: Ապենդիքսի սուր բորբոքում ունեցող մարդկանց մեծամասնության մոտ հայտնաբերվում են փորկապություններ և աղիների աշխատանքի այլ խանգարումներ, հետևաբար մարսողական տրակտը նորմալ վիճակում պահելը ապենդիքսի բորբոքման լավագույն կանխարգելումն է:
