#  Ցիրոզ

![Պատճառները](https://lifeinfo.am/storage/img/aroxjutyun-dexer-bozhognutyun-dexabuyser-11807262.jpg "Պատճառները")

Լյարդի ցիրոզը քրոնիկական, առաջադիմող հիվանդություն է, որը բնութագրվում է օրգանի հյուսվածքների կառուցվածքի փոփոխությամբ: Լյարդի բջիջները աստիճանաբար փոխարինվում են շարակցական հյուսվածքով, ինչը հանգեցնում է օրգանի գործառույթի ամբողջական կամ մասնակի խախտմանը: Ցավոք, ցիրոզը անդառնալի գործընթաց է, որի ընթացքում լյարդի բջիջները աստիճանաբար մահանում են՝ սեղմելով օրգանի առողջ մասը: Ընդհանուր ծավալը մեծանում է, մինչդեռ առողջ բջիջների ծավալը նվազում է: Արդյունքում լյարդն այլևս չի կարողանում լրիվ ծավալով կատարել իր գործառույթները, և ամբողջ օրգանիզմի գործունեությունը խախտվում է:

Բովանդակություն:

- [Պատճառները](#%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%B3%D5%A1%D5%BC%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Ցիրոզի փուլերը, դրա ախտանիշները և նշանները](#%D6%81%D5%AB%D6%80%D5%B8%D5%A6%D5%AB-%D6%83%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%A5%D6%80%D5%A8-%D5%A4%D6%80%D5%A1-%D5%A1%D5%AD%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B7%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8-%D5%B6%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Դաս Ա](#%D5%A4%D5%A1%D5%BD-%D5%A1)
- [Դաս Բ](#%D5%A4%D5%A1%D5%BD-%D5%A2)
- [Դաս Գ](#%D5%A4%D5%A1%D5%BD-%D5%A3)
- [Բուժում](#%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4)
- [Դեղորայքային բուժում](#%D5%A4%D5%A5%D5%B2%D5%B8%D6%80%D5%A1%D5%B5%D6%84%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4)
- [Դիետա](#%D5%A4%D5%AB%D5%A5%D5%BF%D5%A1)
- [Պլազմաֆերեզ](#%D5%BA%D5%AC%D5%A1%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D6%86%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6)
- [Վիրաբուժական միջամտություն](#%D5%BE%D5%AB%D6%80%D5%A1%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%B4%D5%AB%D5%BB%D5%A1%D5%B4%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6)
- [Բարդություններ](#%D5%A2%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80)
- [Կանխարգելում](#%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%A5%D5%AC%D5%B8%D6%82%D5%B4)

## Պատճառները

Գոյություն ունեն բազմաթիվ պատճառներ, որոնք կարող են հանգեցնել լյարդի ցիրոզի զարգացմանը: Վիճակագրության համաձայն՝ դեպքերի 80%-ում այս հիվանդությունը զարգանում է որպես վիրուսային հեպատիտի կամ ալկոհոլիզմի բարդություն: Սակայն ցիրոզը կարող են հրահրել նաև այլ գործոններ, դրանց թվում են.

1. Մակաբուծային հիվանդություններով վարակում (օրինակ՝ էխինոկոկկոզ):
2. Դեղորայքային հեպատիտ (լյարդի հիվանդություն, որն առաջացել է դեղամիջոցների ընդունումից կամ թունավոր թունավորումից):
3. Լեղուղիների համակարգի աշխատանքի խանգարումներ:
4. Աուտոիմուն բնույթի լյարդի հիվանդություններ:
5. Սրտային անբավարարություն:
6. Օրգանիզմում նյութափոխանակության խանգարում:
7. Երակային [թրոմբոզներ](%D5%A9%D6%80%D5%B8%D5%B4%D5%A2%D5%B8%D6%86%D5%AC%D5%A5%D5%A2%D5%AB%D5%BF):

![Ցիրոզի փուլերը, դրա ախտանիշները և նշանները](https://lifeinfo.am/storage/images/lyardi-ciroz-axtanishner-puler-patcharner-122.jpg "Ցիրոզի փուլերը, դրա ախտանիշները և նշանները")

Կախված ցիրոզի զարգացումը հրահրած պատճառից՝ հիվանդությունը կարելի է դասակարգել հետևյալ տեսակների.

- վարակային ցիրոզ, այսինքն՝ վիրուսով կամ վարակով հրահրված.
- առաջնային կամ երկրորդային ցիրոզ, որը հրահրվում է մակաբուծային հիվանդություններով.
- թունավոր ցիրոզ, որն առաջացել է օրգանիզմի թունավոր նյութերով թունավորումից.
- փոխանակային-սննդային ցիրոզ, որը հրահրվում է նյութափոխանակության խանգարումով, ավիտամինոզով.
- շրջանառու ցիրոզ, որը առաջանում է երակային լճացման հետևանքով:

Ցավոք, որոշ դեպքերում հիվանդության պատճառը հնարավոր չի լինում պարզել, այդ դեպքում այն կոչվում է «կրիպտոգեն ցիրոզ»:

## Ցիրոզի փուլերը, դրա ախտանիշները և նշանները

Քանի որ լյարդի ցիրոզը առաջադիմող հիվանդություն է, դրա զարգացման տարբեր փուլերում առանձնացվում են փուլեր, որոնք բնութագրվում են որոշակի ախտանիշներով և դրսևորումներով: Ցիրոզի փուլերը բնութագրվում են դասերով՝ Ա, Բ և Գ:

> Կարևոր է! Ցիրոզի բուժումը ժողովրդական միջոցներով կարող եք կարդալ հղումով՝ :

### Դաս Ա

Սա հիվանդության սկզբնական փուլն է, երբ լյարդը դեռ չի ենթարկվել լուրջ քայքայման: Հենց այս փուլում, եթե ժամանակին դիմեք բժշկական օգնության, կարելի է կանխել հիվանդության զարգացումը: Այս փուլում ախտանիշները հատկապես չեն դրսևորվում:

![Բուժում](https://lifeinfo.am/storage/images/lyardi-ciroz-axtanishner-puler-patcharner-137.jpg "Բուժում")

### Դաս Բ

Այս փուլում սկսում են դրսևորվել հիվանդության առաջին նշանները՝ մարմնի քաշի նվազում, հոգնածության բարձրացում, թուլություն: Օրգանի շրջանում (կողերի տակ՝ աջ կողմում) զգացվում է անհարմարություն: Քանի որ առողջ բջիջների քանակը աստիճանաբար նվազում է, իսկ անհրաժեշտ աշխատանքի ծավալը մնում է նույնը, լյարդը սկսում է աշխատել մաշվածության աստիճանի:

### Դաս Գ

Սկսում են զարգանալ լուրջ հետևանքներ, ինչպիսիք են լյարդային անբավարարությունը կամ դեղնախտը, մեծանում է փորի ծավալը: Այս փուլում հիվանդությունը լուրջ վտանգ է ներկայացնում մարդու կյանքի համար:

Ամփոփենք: Լյարդի ցիրոզն ուղեկցվում է հետևյալ ախտանիշներով.

1. Բարձր հոգնածություն, թուլություն:
2. Աշխատունակության և ուշադրության կենտրոնացման նվազում:
3. Քնի ռեժիմի խանգարում (գիշերը անքնություն, ցերեկը քնկոտություն):
4. Ախորժակի բացակայություն:
5. Փորի փքվածություն՝ ընդհանուր նիհարեցման ֆոնի վրա:
6. Այնպիսի հիվանդությունների առաջացում, ինչպիսիք են դեղնախտը, կղանքի գունաթափումը:
7. Քթային և լնդային արյունահոսություններ:
8. Մշտական [վարակային վնասվածքներ](%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%A5%D5%B6%D6%84-%D5%A3%D6%80%D5%AB%D5%BA%D5%A8-%D5%B0%D5%A1%D6%80%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AD%D5%A8-%D5%BF%D5%B6%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D5%BA%D5%A1%D5%B5%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B4-8429), հատկապես՝ շնչուղիների:
9. Լիբիդոյի նվազում:
10. Կրծքագեղձերի չափի մեծացում (հաճախ դրսևորվում է տղամարդկանց մոտ):

![Բարդություններ](https://lifeinfo.am/storage/images/lyardi-ciroz-axtanishner-puler-patcharner-167.jpg "Բարդություններ")

## Բուժում

Ցավոք, լյարդի ցիրոզը բուժման ենթակա է միայն հիվանդության առաջին փուլում։ Մնացած դեպքերում ցիրոզն անբուժելի հիվանդություն է։ Թերապիայի հիմնական խնդիրն է դանդաղեցնել բջիջների փոխարինման գործընթացը և վերացնել տհաճ ախտանիշների պատճառները։ Պատճառների վերացումը բուժման ամենակարևոր փուլերից մեկն է, քանի որ հակառակ դեպքում բուժումն անարդյունավետ կլինի։

Ցիրոզի թերապիայի ժամանակ կարող են կիրառվել հետևյալ մեթոդները.

1. Դեղորայքային բուժում։
2. Դիետա։
3. Պլազմաֆերեզ։
4. Վիրաբուժական միջամտություն։
5. Հոսպիտալացում։

![Կանխարգելում](https://lifeinfo.am/storage/images/lyardi-ciroz-axtanishner-puler-patcharner-173.jpg "Կանխարգելում")

### Դեղորայքային բուժում

Ենթադրում է միզամուղ պատրաստուկների, գլյուկոկորտիկոիդ հորմոնների (այն դեպքերում, երբ հիվանդությունը առաջացել է աուտոիմուն խանգարումներից), հակավիրուսային պատրաստուկների (եթե հայտնաբերվել է կամ վիրուս) ընդունում, ինչպես նաև հեպատոպրոտեկտորների` լյարդի բջիջները պաշտպանող պատրաստուկների (ադեմետիոնին) կիրառում։

### Դիետա

Բոլոր դեպքերում, օրգանը չծանրաբեռնելու համար, հիվանդը պարտադիր պետք է հետևի դիետայի։ Ոչ մի դեպքում չպետք է օգտագործել , ինչպես նաև անհրաժեշտ է հրաժարվել շատ կծու, աղի, տապակած և ապխտած ուտեստներից, կոնսերվանտներ պարունակող սննդից (պահածոներ, տոպրակավորված հյութեր)։

Այլ մթերքներ, որոնք խորհուրդ է տրվում բացառել.

- սնկեր և բակլազգիներ.
- երշիկեղեն.
- շոկոլադ.
- լոլիկ և դրա ածանցյալներ (հյութ, մածուկ, կետչուպ).

Փոխարենը խորհուրդ է տրվում սննդակարգում ներառել շիլաներ և բանջարեղենային ապուրներ։ Կարելի է ուտել եփած ոչ ճարպոտ միս, կաթնամթերք, մրգեր։

![Դաս Ա](https://lifeinfo.am/storage/images/lyardi-ciroz-axtanishner-puler-patcharner-125.jpg "Դաս Ա")

Սնունդ ընդունել պետք է փոքր չափաբաժիններով, օրական առնվազն հինգ անգամ։

### Պլազմաֆերեզ

Այն ընթացակարգ է, որի ժամանակ օրգանիզմից հեռացվում է շրջանառվող պլազման։ Նշանակվում է միայն այն դեպքում, երբ լյարդն այլևս ինքնուրույն չի կարողանում կատարել իր գործառույթները, այսինքն` արյունը մաքրել տոքսիկ նյութերից։

### Վիրաբուժական միջամտություն

Որոշ դեպքերում կարող են անհրաժեշտ լինել վիրաբուժական ընթացակարգեր.

1. Շունտավորում։ Կատարվում է արյան հոսքի համար ուղիներ ստեղծելու նպատակով։
2. Պարացենտեզ` որովայնում կուտակված հեղուկի հեռացում։ Վիրահատությունն իրականացվում է որովայնի պունկցիաների միջոցով։
3. Լյարդի փոխպատվաստում։ Վիրահատությունը նշանակվում է միայն ամենածայրահեղ դեպքերում, երբ հիվանդի լյարդն ամբողջությամբ դադարում է կատարել իր գործառույթները կամ մեծանում է կյանքի հետ անհամատեղելի չափերի։

## Բարդություններ

Որոշ դեպքերում լյարդի ցիրոզը կարող է առաջացնել լուրջ բարդություններ, որոնց թվում են.

1. Լյարդային կոմա, որն առաջանում է օրգանիզմում տոքսինների կուտակումից։ Բուժվում է պլազմաֆերեզով։
2. Ասցիտ` հեղուկի կուտակում որովայնի խոռոչում, ինչը հանգեցնում է որովայնի շատ ուժեղ մեծացման։
3. Արյունահոսություն կերակրափողի երակներում։ Դրսևորվում է մուգ գույնի կղանքով կամ արյունային փսխումով։ Բուժվում է էնդոսկոպիայի միջոցով։
4. Լյարդի քաղցկեղ։

![Դաս Բ](https://lifeinfo.am/storage/images/lyardi-ciroz-axtanishner-puler-patcharner-101.jpg "Դաս Բ")

## Կանխարգելում

Լյարդի ցիրոզի կանխարգելման համար անհրաժեշտ է կանոնավոր կերպով կատարել մի քանի շատ պարզ կանոններ. ժամանակին այցելել բժշկի և որակյալ կերպով բուժել վիրուսային վարակները, պատվաստվել հեպատիտից։ Հեպատիտ ախտորոշվելու դեպքում անհրաժեշտ է ժամանակին իրականացնել դրա բուժումը։ Իհարկե, արժե նվազագույնի հասցնել ցիրոզ հրահրող գործոնները, այսինքն` հրաժարվել ալկոհոլի չափից ավելի օգտագործումից, վերահսկել հակաբիոտիկների ընդունումը։