# Քանի լիտր արյուն կա մեծահասակի և երեխայի օրգանիզմում

![Քանի լիտր արյուն կա մարդու օրգանիզմում](https://lifeinfo.am/storage/images/qani-litr-aryun-ka-mardu-organizmum-150.jpg "Քանի լիտր արյուն կա մարդու օրգանիզմում")

Արյունը մարդու օրգանիզմի ամենակարևոր հեղուկն է։ Այս հեղուկից է կախված մարդկանց կյանքը, իսկ դրա պակասը կարող է հանգեցնել գիտակցության կորստի և նույնիսկ մահվան։ Հետևաբար մարդիկ հաճախ ցանկանում են իմանալ՝ քանի լիտր արյուն կա մարդու օրգանիզմում, ինչքան է նվազագույնը անհրաժեշտ կյանքի համար։

Բովանդակություն՝

- [Ինչից է բաղկացած արյունը](#%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%AB%D6%81%D5%A2%D5%A1%D5%B2%D5%AF%D5%A1%D6%81%D5%A1%D5%AE-%D5%A1%D6%80%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%A8)
- [Քանի լիտր արյուն կա մարդու օրգանիզմում](#%D6%84%D5%A1%D5%B6%D5%AB-%D5%AC%D5%AB%D5%BF%D6%80-%D5%A1%D6%80%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6-%D5%AF%D5%A1-%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%B8%D6%82-%D6%85%D6%80%D5%A3%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%A6%D5%B4%D5%B8%D6%82%D5%B4)
- [Ինչպես ինքնուրույն հաշվարկել արյան ծավալը](#%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%BA%D5%A5%D5%BD-%D5%AB%D5%B6%D6%84%D5%B6%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B5%D5%B6-%D5%B0%D5%A1%D5%B7%D5%BE%D5%A1%D6%80%D5%AF%D5%A5%D5%AC-%D5%A1%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%AE%D5%A1%D5%BE%D5%A1%D5%AC%D5%A8)
- [Կյանքի համար անվտանգ ծավալը](#%D5%AF%D5%B5%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB-%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D6%80-%D5%A1%D5%B6%D5%BE%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%A3-%D5%AE%D5%A1%D5%BE%D5%A1%D5%AC%D5%A8)

Նյութեր ըստ թեմայի՝- [Որքա՞ն ժամանակ է ալկոհոլը մնում արյան մեջ](%D5%B8%D6%80%D6%84%D5%A1%D5%B6-%D5%AA%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%AC%D5%AF%D5%B8%D5%B0%D5%B8%D5%AC%D5%A8-%D5%B4%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%A1%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%B4%D5%A5%D5%BB-5684 "Որքա՞ն ժամանակ է ալկոհոլը մնում արյան մեջ")

 ![](https://lifeinfo.am/storage/images/inchic-e-arajanum-celyulity-139.png) Ինչից է բաղկացած արյունը Նախքան քանակի հաշվարկը, արժե իմանալ, թե որ բաղադրամասերից է այն կազմված և որտեղ է գտնվում օրգանիզմում։ Ի վերջո, սա ոչ միայն հեղուկ է, այլ շարակցական հյուսվածքի հատուկ տեսակ, որը շրջանառվում է ամբողջ օրգանիզմով՝ մատակարարելով սննդանյութեր մարմնի տարբեր մասերին և դուրս բերելով օրգանիզմի կենսագործունեության թափոնները։ Այն բաղկացած է երկու հիմնական բաղադրամասից՝ պլազմայից (հեղուկ մասից). 3. ձևավոր տարրերից (էրիթրոցիտներ, թրոմբոցիտներ և լեյկոցիտներ)։
Պլազմայի ծավալը առողջ մեծահասակ մարդու օրգանիզմում կազմում է ԱՑԾ-ի (արյան ցիրկուլյացիայի ծավալի) 50-60%-ը, ձևավոր տարրերինը՝ 40-50%։ Սակայն այս թվերը մոտավոր են - պլազմայի և մնացածի հարաբերակցության ճշգրիտ հարաբերակցությունը որոշվում է անհատական կարգով։

Ձևավոր տարրերը բաղկացած են երեք տեսակի մարմնիկներից՝

- էրիթրոցիտներ (կարմիր մարմնիկներ).
- լեյկոցիտներ (սպիտակ մարմնիկներ).
- թրոմբոցիտներ (թիթեղիկներ)։

![Չափավոր արյան կորուստ](https://lifeinfo.am/storage/images/qani-litr-aryun-ka-mardu-organizmum-135.jpg "Չափավոր արյան կորուստ")

Առաջինները կատարում են փոխադրական ֆունկցիա՝ նրանք միանում են թթվածնին և այն մատակարարում են թոքերից բոլոր օրգաններին ու հյուսվածքներին։ Հանձնելով թթվածինը՝ էրիթրոցիտները միաժամանակ կապակցվում են ածխաթթու գազի հետ՝ այն հետ տեղափոխելով դեպի թոքեր։ Սպիտակ արյան մարմնիկները օրգանիզմի պաշտպանական համակարգն են, նրանք ոչնչացնում են բակտերիաները և այլ օտարածին մարմինները։ Թրոմբոցիտները «սպեղանի» են՝ արյան թիթեղիկներ, որոնք փակում են մարդու վերքերն ու կտրվածքները։ Թրոմբոցիտների պակասը կարող է հանգեցնել արյան մակարդելիության խանգարման։

Արյունը օրգանիզմով բաշխված է անհավասարաչափ, գտնվում է երկու տարբեր համակարգերում։ Մոտավորապես կեսը շրջանառվում է օրգանիզմով զարկերակային անոթներից դեպի երակային (և այսպես շրջանով)։ Նրա մյուս կեսը պարունակվում է օրգան-կուտակիչներից մեկում՝ արյան դեպոյում՝ փայծաղում, լյարդում կամ մաշկում։

> Կարևոր է! Անոթներով արյունը նույնպես բաշխված է անհավասարաչափ։ Նրա մոտ 73-75%-ը պարունակվում է երակներում (դրա համար էլ այս անոթների վնասվածքը այդքան վտանգավոր է), մոտ 20%-ը գտնվում է զարկերակներում, ընդամենը 5-7%-ը՝ մազանոթներում։

## Քանի լիտր արյուն կա մարդու օրգանիզմում

Արյան մոտավոր ծավալը բավականին ոչ ճշգրիտ թիվ է, կարող է տատանվել տարբեր գործոններից կախված։ Սեռը, տարիքը, ֆիզիկական պատրաստվածությունը, սնունդը, հղիությունը (ապագա մայրերի մոտ ծավալն ավելի բարձր է երեխայի հետ ընդհանուր արյունատար համակարգի շնորհիվ) ուժեղ ազդում են միջին ցուցանիշի վրա։

Ընդհանուր քանակը ճշգրիտ չափվում է օրգանիզմ ռադիոակտիվ իզոտոպների ներմուծման և էրիթրոցիտների ցուցանիշի հաշվարկման միջոցով։ Հետազոտությունների տվյալներով, միջին թվերն են՝

- տղամարդկանց մոտ - 5-6 լ.
- կանանց մոտ - 4-4,5 լ.
- 8-10 տարեկան երեխաների մոտ - 2-2,5 լ.
- տարեցների մոտ - 4-5,5 լ։

> Կարևոր է! Որքան բարձր է ֆիզիկական ակտիվության ցուցանիշը, այնքան մեծ է շրջանառվող արյան ծավալը։ Մահճակալային ռեժիմով մարդկանց մոտ երկու շաբաթվա ընթացքում էրիթրոցիտների քանակը նվազում է 10-15 տոկոսով։

### Ինչպես ինքնուրույն հաշվարկել արյան ծավալը

Սակայն այս թվերը դեռևս շատ մոտավոր են։ Ի վերջո, արյան ծավալը օրգանիզմում հիմնականում կախված է մարդու քաշից, իսկ այս հաշվարկները կատարված են միջին տվյալների հիման վրա։ Ինչպե՞ս ինքնուրույն պարզել սեփական թիվը։ Դրա համար պարտադիր չէ դիմել կլինիկա - բավական է իմանալ սեփական քաշը և կատարել ոչ բարդ հաշվարկներ։

Այսպես, ենթադրենք, քաշը 60 կգ է։ Արյան ծավալի մարմնի զանգվածին հարաբերակցության նորմալ տոկոսը կազմում է 6-ից մինչև 9։ Սկզբում հաշվարկում ենք ըստ ծայրահեղ ցուցանիշների։ 6%-ի դեպքում - սա 3,6 լ է, իսկ 8%-ի դեպքում՝ 5,4 լ։ Գումարում ենք ստացված արժեքները և բաժանում 2-ի - ստանում ենք 4,5 լ։ Սա արյան միջին ծավալն է, որը կարող է տատանվել տարբեր գործոններից կախված։

Կարելի է գնալ նաև այլ ճանապարհով։ Արյան միջին պարունակությունը 1 կգ քաշին տղամարդկանց համար կազմում է 70-75 մլ/կգ, կանանց համար՝ 60-65 մլ/կգ։ Այս թիվը բազմապատկում ենք սեփական քաշով, ստանում ենք ծավալը մլ-ով, որը պետք է բաժանել 1000-ի։ Սակայն մեթոդն առանձնապես նշանակություն չունի - թվերը ստացվելու են մոտավորապես հավասար։

> Կարևոր է! Հղի կանանց մոտ ուժեղ բարձրանում է ծավալի արժեքը զանգվածի միավորի հաշվով - 75 մլ/կգ։ Սա կապված է երեխայի և մոր ընդհանուր արյունատար համակարգի հետ։

### Կյանքի համար անվտանգ ծավալը

Սովորական կտրվածքները կամ քերծվածքները վտանգավոր չեն մարդու կյանքի համար։ Վնասվում են միայն մանր անոթները՝ մազանոթները, որոնց ամբողջականության խախտումները արագ վերացնում են թրոմբոցիտները։ Վտանգ են ներկայացնում միայն մեծ անոթներից՝ զարկերակներից և երակներից արյան կորուստները։

#### Չափավոր արյան կորուստ

Քանի որ արյան գրեթե կեսը գտնվում է պաշարում, ապա շրջանառվող արյան ընդհանուր ծավալի 30%-ի կորուստը կյանքի համար վտանգավոր չի համարվում։ ԱՑԾ-ի մեկ երրորդի կորուստը կարող է առաջացնել քրտնարտադրություն, սրտխառնոց, գլխապտույտ և այլ տհաճ ախտանիշներ, սակայն մարդը կմնա կենդանի։ Նման իրավիճակում խորհուրդ է տրվում շատ հեղուկ խմել, որպեսզի համալրվի շրջանառվող արյան ծավալը - դոնորից արյան փոխներարկում սովորաբար չի պահանջվում։

![Զանգվածային արյան կորուստ](https://lifeinfo.am/storage/img/aroxjutyun-dexer-bozhognutyun-dexabuyser-54226510.jpg "Զանգվածային արյան կորուստ")

> Պետք է հիշել! Դոնորությունը վտանգ չի ներկայացնում առողջության համար - տրվում է մոտ 400 մլ արյուն։ Առողջ մարդը հեշտությամբ կհամալրի այդպիսի արյան կորուստը արյան անոթային հունի մեջ դեպոյից արտազատման շնորհիվ։ Առավելագույնը, ինչ կարելի է զգալ, փոքր գլխապտույտն է։

#### Զանգվածային արյան կորուստ

Երբ մարդը կորցնում է ԱՑԾ-ի 30-ից 50%-ը, դա արդեն ավելի լուրջ է։ Մարդու մոտ գունատվում է մաշկը, մարմինը սառում է, իսկ վերջույթները դառնում են կապտավուն՝ թթվածնի պակասից։ Նման իրավիճակում անհրաժեշտ է արյան շտապ փոխներարկում - հակառակ դեպքում հնարավոր է գիտակցության կորուստ կամ կոմայի ընկնել։ Ծավալի 50%-ի կորուստն արդեն մահացու է, քչերն են ողջ մնում նման դեպքում։ Նման հանգամանքներում ողջ մնալ հնարավոր է միայն, եթե ցուցաբերվի շտապ բժշկական օգնություն։ Մահը վրա է հասնում, եթե արյունահոսության ժամանակ կորցվել է ավելի քան 4 լ (60%)։

> Կարևոր է! Կանայք արյան կորուստը տանում են շատ ավելի լավ, քան տղամարդիկ, նրանք կարող են գոյատևել նույնիսկ մարմնիկների 50%-ի կորստից։ Սա կապված է ծննդաբերության հետ, որի ընթացքում նրանք կորցնում են մինչև մի քանի հարյուր միլիլիտր արյուն։

Մարդու արյան ծավալը առողջության վրա ազդող կարևոր ցուցանիշ է։ Ուժեղ արյունահոսությունը չափազանց վտանգավոր է, հատկապես եթե վնասված են գլխավոր զարկերակները կամ երակները։ Հետևաբար նման իրավիճակում անհրաժեշտ է դադարեցնել արյան կորուստը ժգուտի միջոցով և կանչել բժիշկներ։ Անպայման ծանոթացեք ուժեղ արյունահոսությունների ժամանակ մարդկանց օգնելու հրահանգներին։ Հետագայում նման հմտությունները կարող են փրկել ինչ-որ մեկի կյանքը։
