#  Քոս

![Քոսի տզի կենսացիկլը](https://lifeinfo.am/storage/img/aroxjutyun-dexer-bozhognutyun-dexabuyser-38517491.jpg "Քոսի տզի կենսացիկլը")

Մաշկային հիվանդությունն առաջացնում է մակաբույծը՝ տիզը (քոսի տիզ)։ Քոսն արտահայտվում է ուժեղ քորով, որն ուժեղանում է գիշերային ժամերին, ինչպես նաև մաշկի վրա քոսային ուղիների առաջացմամբ՝ մակաբույծի ակտիվության արդյունքում։ Այս հիվանդության դեպքում ինքնաբուժումը լիովին բացառվում է, իսկ ցանկացած քոր պահանջում է մաշկաբանի դիմում՝ ճշգրիտ ախտորոշում կատարելու և անհրաժեշտ բուժում նշանակելու համար։

Բովանդակություն՝

- [Քոսի տզի կենսացիկլը](#%D6%84%D5%B8%D5%BD%D5%AB-%D5%BF%D5%A6%D5%AB-%D5%AF%D5%A5%D5%B6%D5%BD%D5%A1%D6%81%D5%AB%D5%AF%D5%AC%D5%A8)
- [Քոսի տզով վարակվելու պատճառները](#%D6%84%D5%B8%D5%BD%D5%AB-%D5%BF%D5%A6%D5%B8%D5%BE-%D5%BE%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%BE%D5%A5%D5%AC%D5%B8%D6%82-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%B3%D5%A1%D5%BC%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Ինչ պետք է իմանալ քոսի մասին](#%D5%AB%D5%B6%D5%B9-%D5%BA%D5%A5%D5%BF%D6%84%D5%AB%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AC-%D6%84%D5%B8%D5%BD%D5%AB-%D5%B4%D5%A1%D5%BD%D5%AB%D5%B6)
- [Հիվանդության ախտանիշները](#%D5%B0%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%A1%D5%AD%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B7%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A8)
- [Հիվանդության դասակարգումը](#%D5%B0%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%A4%D5%A1%D5%BD%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8)
- [Նյարդային քոս](#%D5%B6%D5%B5%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D6%84%D5%B8%D5%BD)
- [Քոսը հղիության ժամանակ](#%D6%84%D5%B8%D5%BD%D5%A8-%D5%B0%D5%B2%D5%AB%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%AA%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF)
- [Ինչպես բուժել հիվանդությունը](#%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%BA%D5%A5%D5%BD-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%A5%D5%AC-%D5%B0%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%A8)
- [Ժողովրդական բուժման մեթոդներ](#%D5%AA%D5%B8%D5%B2%D5%B8%D5%BE%D6%80%D5%A4%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%B4%D5%A5%D5%A9%D5%B8%D5%A4%D5%B6%D5%A5%D6%80)

## Քոսի տզի կենսացիկլը

Մակաբույծն ունի օվալաձև տեսք։ Արուն ունի ընդամենը 0,2 մմ չափս, իսկ էգը 2 անգամ ավելի մեծ է՝ 0,5 մմ։ Հիվանդությունը զարգանում է հատկապես էգերի ակտիվության պատճառով։ Մաշկի վրա հայտնվելուց հետո քոսի տզի առանձնյակները անցնում են կարճատև հարմարման փուլ (10-20 օր), այնուհետև անցնում են զուգավորման փուլին։

Առավոտյան և ցերեկային ժամերին տզերը ոչնչով չեն դրսևորվում։ Գիշերը և երեկոյան ժամերին էգը, որի կյանքի տևողությունը կազմում է 4-6 շաբաթ, սկսում է մաշկի մեջ փորել քոսային ուղի։ Նա շարժվում է 2-3 մմ օրական և շարժվելու ընթացքում ածում է 2-4 ձու։ Արուները զբաղված են հիմնական ուղուց ոչ մեծ ճյուղավորումներ ստեղծելով։ Տզերի թքի մեջ պարունակվում է հատուկ ֆերմենտ, որը լուծում է մաշկի կերատինը, իսկ ստացված լուծույթը ծառայում է որպես սնունդ տզերի համար։ Զուգավորման գործընթացին մասնակցած արուներն անմիջապես սատկում են։

> Կարևոր է! Գիշերային ժամերին, քանի դեռ կրողը քնած է, մակաբույծները դուրս են գալիս մակերես և զուգավորվում, ինչպես նաև տեղափոխվում են մաշկի նոր հատվածներ։ Մեկ ուրիշին վարակել հնարավոր է հենց գիշերը՝ ընդհանուր մահճակալում քնելիս։

Ձուն վերածվում է թրթուրի 3-4 օրվա ընթացքում, այնուհետև նրանք դուրս են գալիս մակերես, անցնում են ձուլման միջով և դառնում նիմֆեր։ Նիմֆը նորից ձուլվում է 2-3 օր հետո՝ դառնալով հասուն առանձնյակ։ Քոսի տզերի առավելագույն կյանքի տևողությունը 3 ամիս է։

## Քոսի տզով վարակվելու պատճառները

Վարակումը պարտադիր կերպով ենթադրում է ինչ-որ բանի հետ շփում։ Կամ ուղղակիորեն վարակված անձի հետ, կամ նրա անձնական իրերի հետ։

Ինչպես է փոխանցվում քոսը.

- կրողի հետ սերտ շփման ժամանակ՝ համատեղ քուն, վարակված սեռական զուգընկեր;
- երկարատև շփման ժամանակ;
- եթե վարակման աղբյուրը մեծ քանակությամբ տզերի կրող է;
- անձնական իրերի միջոցով՝ հագուստ, անկողնային սպիտակեղեն։

Շփումը մարդու հետ, ով հաճախ քորվում է, պետք է սահմանափակվի։

> Ուշադրություն դարձրեք! Շաքարային դիաբետի դեպքում տզերն ավելի արագ են բազմանում։

![Քոսի տզով վարակվելու պատճառները](https://lifeinfo.am/storage/images/qos%E2%80%A4-axtanishner-patcharner-ev-varakman-uxiner-119.jpg "Քոսի տզով վարակվելու պատճառները")

Քոսի տզի տեղակայումը.

- մատների միջև տարածությունները;
- դաստակներ;
- սեռական օրգաններ, պտուկների շուրջ;
- արմունկներ, ծնկներ;
- հետույք;
- ազդրերի ներքին մակերես;
- թևատակեր։

Մեծահասակների մոտ գլուխն ու պարանոցը մնում են մաքուր։ Երեխաների մոտ քոսը առանձնանում է ավելի ծանր ընթացքով։ Ախտահարվել կարող է ամբողջ մարմինը, ներառյալ դեմքն ու գլխի մազածածկ հատվածը։ Կրծքահասակ երեխաների մոտ կարող է ախտահարվել ցանկացած հատված, նույնիսկ կրունկները։ Մանկական տարիքում ավելի հաճախ նկատվում է ինֆեկցիայի միացում։

## Ինչ պետք է իմանալ քոսի մասին

Քոսի դրսևորումը հենց տզի ներկայությանը (նրա թքին, ձվերին, արտաթորանքներին) ալերգիկ ռեակցիա է։

Հիվանդության առանձնահատկությունները.

1. Ինկուբացիոն շրջանը կարող է տևել մինչև 6 շաբաթ, սակայն սովորաբար դա 1-2 շաբաթ է։ Այս ժամանակահատվածում մակաբույծը հարմարվում է, իսկ իմունային համակարգը սկսում է արձագանքել նրա մաշկի վրա գտնվելուն։ Զանգվածային վարակումը կրճատում է ինկուբացիոն շրջանի տևողությունը։
2. Եթե վարակման ժամանակ մաշկի վրա են ընկել միայն էգեր, նրանք անմիջապես սկսում են մաշկի տակ ներթափանցել և ձու ածել։
3. Փոխանցված թրթուրները ինկուբացիոն շրջանն անցնում են 2 շաբաթվա ընթացքում։
4. Կրկնակի վարակումը հրահրում է արագացված ռեակցիա (մի քանի ժամում)։ Քոսի նկատմամբ իմունիտետ չի ձևավորվում, սակայն կրկին վարակվելն ավելի դժվար է։
5. Այնպիսի դրսևորումները, ինչպիսին ցանն է, կախված են ոչ թե մաշկի վրա գտնվող առանձնյակների քանակից, այլ օրգանիզմի անհատական ռեակցիայից տզերի կենսագործունեության նկատմամբ։

Հաճախակի քորելը կարող է հանգեցնել վարակման, թարախային ցանի առաջացման։

> Ուշադրություն! Տարածված կարծրատիպը, թե քոսի ենթակա են միայն հակասանիտարական պայմաններում ապրող մարդիկ, որոշ մարդկանց հետ բերում է, որ նրանք հրաժարվում են հավատալ, որ իրենք քոս ունեն։

![Ինչ պետք է իմանալ քոսի մասին](https://lifeinfo.am/storage/images/qos%E2%80%A4-axtanishner-patcharner-ev-varakman-uxiner-165.jpg "Ինչ պետք է իմանալ քոսի մասին")

Որքա՞ն ժամանակ է վարակիչ քոսը։ Վարակիչ են բոլոր այն առարկաները, որոնց հպվել է հիվանդ մարդը։ Մարդը մնում է վարակիչ այնքան ժամանակ, մինչև չի անցկացվել բուժական միջոցառումների կուրս, և բժիշկը չի հաստատել, որ մաշկի վրա տզեր և թրթուրներ չկան։ Հիվանդի իրերը մնում են վարակիչ, մինչև չի իրականացվել ախտահանում։

## Հիվանդության ախտանիշները

Քոսի զարգացման սկզբնական փուլը սովորաբար սկսվում է մատների միջև տարածություններից, դաստակների հատվածից՝ որպես տզերի բնակության սիրելի վայր։

Քոսի հիմնական նշանները.

- ուժեղ քոր, հատկապես գիշերային ժամերին;
- մաշկը ծածկվում է ցանով, բշտիկներով, փոքր պզուկներով;
- 7 մմ երկարությամբ քոսային ուղիներ, որոնց ծայրում գտնվում է պապուլա կամ վեզիկուլ (փոս), որտեղ դրված են 10-25 ձու;
- թարախակալում և խոցեր քորման վայրերում։

![Հիվանդության ախտանիշները](https://lifeinfo.am/storage/images/qos%E2%80%A4-axtanishner-patcharner-ev-varakman-uxiner-183.jpg "Հիվանդության ախտանիշները")

Ամենավաղ նշանները, որոնցով հիվանդը դիմում է բժշկի, քորն է։ Յուրաքանչյուր մարդու մոտ այն անհատական է և կախված է տզերի ակտիվությունից, վարակման մասշտաբից, մարդու օրգանիզմի ռեակցիայից մակաբույծի կենսագործունեության արտադրանքների նկատմամբ։

## Հիվանդության դասակարգումը

Բացի հիվանդության սովորական ձևից, առանձնացվում են նաև ատիպիկ ձևը և կեղծ քոսը։

Քոսի տարատեսակները.

1. Տիպիկ ձև։ Բոլոր դրսևորումները սովորական են, քորը ուժեղ է, առկա են ցանավորումներ, քոսային անցուղիներ։
2. Անցուղիների առանց քոս։ Զարգանում է, երբ թրթուրները մակաբուծում են մաշկի մակերեսին մինչև մեծահասակ առանձնյակների դուրս գալը։ Մաշկի վրա առաջանում են պապուլաներ և վեզիկուլաներ։ Տևում է 2-3 շաբաթ։
3. Դիսկրետ ձև։ Տզերը ակտիվորեն չեն բազմանում, պատճառները անհայտ են։ Քոր և բորբոքային պրոցեսներ չկան, նկատվում են տզերի բնակության առանձին հատվածներ։
4. Հանգուցային ձև։ Ալերգիան դրսևորվում է որպես հարթ, քորող, կարմրավուն գույնի հանգուցիկներ։ Հայտնաբերվում է հիվանդության երկարատև ընթացքի, կրկնակի վարակման ժամանակ, կամ արդեն կատարված բուժումից հետո։
5. Նորվեգական ձև։ Հազվադեպ է հանդիպում երեխաների մոտ, դրան ենթակա են ՄԻԱՎ-ով, ուռուցքաբանական հիվանդություններով և այլ իմունային անբավարարության վիճակներով տառապող հիվանդները։ Քոսային անցուղիները խոշոր են, տզերը շատ են, բորբոքումը ուժեղ է, մաշկի վրա առաջանում են պապուլաներ և կեղևներ։
6. Հացահատիկային ձև։ Հարուցիչը որովայնավոր տիզն է, մակաբուծում է միջատների վրա։ Ծղոտի կամ հացահատիկի հետ շփումը հանգեցնում է պարանոցի, մեջքի, ձեռքերի ցանավորումների։ Բուժման կուրսից հետո ցանը պահպանվում է ևս մի քանի շաբաթ։
7. Կեղծ քոս։ Կենդանիների մաշկի վրա ապրող քոսային տզերից։ Նրանք չեն առաջացնում անցուղիներ, առաջացնում են քոր և բորբոքում։ Մարդուց մարդու չի փոխանցվում։ Ինքնաբերաբար բուժվում է, քանի որ այդպիսի տզերը չեն կարող գոյատևել մարդու մաշկի վրա։

Ախտորոշումը դրվում է հիվանդի գանգատների, ցանավորման բնույթի, քոսային անցուղիների առկայության և զննման ժամանակ մանրադիտակի տակ հենց տզերի հայտնաբերման հիման վրա։

## Նյարդային քոս

Գոյություն ունի այնպիսի սահմանում, ինչպիսին է «նյարդային քոսը»։ Այս հիվանդությանը ավելի շատ ենթակա են երեխաները և կանայք, որպես բնակչության ավելի զգացմունքային կատեգորիա։ Այն առաջանում է հաճախակի սթրեսների, գերլարվածության, չափազանց զգացմունքայնության հետևանքով։

> Ուշադրություն! Առանց բուժման հիվանդությունը կարող է անցնել քրոնիկ փուլի։

Ինչպես ճանաչել նյարդային հողի վրա առաջացած քոսը.

- ուժեղ քոր;
- տարբեր հատվածներ ախտահարված են բորբոքումներով;
- մշտական գերգրգռվածության վիճակ, նյարդային վարքագիծ;
- ընդհանուր վատառողջություն։

![Հիվանդության դասակարգումը](https://lifeinfo.am/storage/images/qos%E2%80%A4-axtanishner-patcharner-ev-varakman-uxiner-149.jpg "Հիվանդության դասակարգումը")

Ճշգրիտ ախտորոշումը կարող է դնել միայն բժիշկը։ Ուժեղ սթրեսը ոչ միշտ է անմիջապես ուղեկցվում ցանավորումների հայտնվելով, դրանք կարող են առաջանալ մի քանի շաբաթ անց։

Բուժումը պետք է իրականացվի նյարդաբանի, ալերգոլոգի և մաշկաբանի այցելությունից հետո։ Նպատակն է նորմալացնել նյարդային համակարգը, ազատվել ցանից։ Թերապիան ներառում է հակադեպրեսանտների, հանգստացնող միջոցների ընդունում։

Հանգստացման համար խորհուրդ է տրվում խմել վալերիանի, մարիամախոտի թուրմ, մելիսայով թեյ։ Քորը հանում են մենթոլ, կամֆորա, արծաթի նիտրատ պարունակող քսուքներով։ Երիցուկով, նարդոսով, կաղնու կեղևով լոգանքները` հանգստացման և թուլացման համար։

> Հիշեք! Մարդկանց, ովքեր մշտապես սթրես են ապրում, ուժեղ են անհանգստանում կյանքի ցանկացած իրադարձությունների համար, ունեն անկայուն նյարդային համակարգ, խորհուրդ է տրվում խմել հանգստացնող բուսական թեյեր, կատարել արոմաթերապիայի սեանսներ կանխարգելման նպատակով։ Լավ են օգնում յոգայով զբաղվելը, հանգստացնող լոգանքների ընդունումը։

## Քոսը հղիության ժամանակ

Հիվանդությունը վտանգ չի ներկայացնում հղի կնոջ և արգանդում գտնվող երեխայի համար, սակայն առաջացնում է ուժեղ անհարմարություն։ Չբուժված հիվանդությունը հանգեցնում է մաշկի վրա թարախակույտերի առաջացման, ծննդաբերության ժամանակ կարող է տեղի ունենալ երեխայի վարակում։

Հղիների քոսը ախտանշանային դրսևորումների մեջ ոչ մի տարբերություն չունի։ Հղիության ընթացքում կարող են առաջանալ բարդություններ՝ դերմատիտի, էկզեմայի, պիոդերմիայի տեսքով։ Ինքնաբուժումն արգելվում է, քանի որ ռիսկի գոտում է գտնվում երեխան, իսկ շատ դեղամիջոցներ չեն կարող օգտագործվել հղիների մոտ։

Հղիների մոտ կիրառման միակ հնարավոր դեղամիջոցը Spregal աերոզոլն է։ Այն շատ արդյունավետ է, կողմնակի ազդեցությունները գրեթե բացակայում են։ Վտանգավոր է լորձաթաղանթների համար, 12 ժամ հետո անհրաժեշտ է միջոցը լվանալ ցնցուղի տակ։

Ցինկի քսուքը կօգնի հանել քորը, կբուժի վերքերը, սակայն չի օգնի տզերի դեմ պայքարում։ Հղիների մոտ կիրառում են ժողովրդական բուժման միջոցներ՝ խնկունի հյութ, դափնու տերևներ, մանանեխի յուղ, տնտեսական օճառ, ընկուզի թուրմ։

![Նյարդային քոս](https://lifeinfo.am/storage/images/qos%E2%80%A4-axtanishner-patcharner-ev-varakman-uxiner-151.jpg "Նյարդային քոս")

> Կարևոր է! Եթե բժիշկը հղիին նշանակում է բուժում արգելված դեղամիջոցով, անհրաժեշտ է դիմել այլ բժշկի խորհրդատվության։

## Ինչպես բուժել հիվանդությունը

Բուժական պրոցեդուրաներ իրականացնելիս պետք է պահպանվեն որոշակի կանոններ։

Ինչ պետք է իմանալ.

1. Նույն տարածքում գտնվող հիվանդների բուժումը պետք է սկսվի միաժամանակ՝ առաջին ախտանիշների ի հայտ գալու պահին։
2. Տիզի ակտիվությունից ելնելով՝ բուժական միջոցառումները պետք է իրականացվեն երեկոյան ժամերին։
3. Բուժումը պետք է իրականացվի զուգահեռաբար հիվանդության հետևանքների վերացման հետ։
4. Հիվանդի հետ շփված և վերջերս շփված բոլոր անձինք պետք է անցնեն մանրակրկիտ զննում։
5. Առաջին օրերին իրականացվում է սանիտարական մշակում՝ իրերի, անկողնու սպիտակեղենի եռացում։ Անկողնու սպիտակեղենի փոխում բուժական կուրսի ավարտից հետո։
6. Թերապիայից հետո մնացած քորը վերացվում է հակահիստամինային դեղամիջոցներ ընդունելով և հատուկ քսուքներ քսելով։

Քոսը բուժելու համար անհրաժեշտ է լիովին ազատվել տիզերից և նրանց թրթուրներից։ Դեղամիջոցները պետք է ներթափանցեն քոսային անցուղիների խորքը՝ փափկացնելով մաշկը։

Քոսի դեմ ինչ միջոց օգտագործել.

1. Քոսի դեմ Լինդան քսուք։ Քսվում է չոր մաշկի վրա 6-24 ժամով, այնուհետև լվացվում է։ Կիրառվում է 1 կամ 2 անգամ։
2. Կրոտամիտոն պատրաստուկը՝ հղիների և նորածինների համար։ Բուժական կուրսը 5 օր է։
3. Քոսի դեմ Սպրեգալ սփրեյ։ Կիրառվում է մեկ անգամ։
4. Պերմետրին ակտիվ նյութ պարունակող պատրաստուկներ։ Կիրառվում են 1 անգամ, քսվում են մաշկի մեջ 8-14 ժամով, այնուհետև լվացվում են։
5. Բենզիլբենզոատ՝ քսուքի կամ էմուլսիայի տեսքով։ Արգելված է 3 տարեկանից փոքր երեխաների, հղիների և կերակրող կանանց համար։ Քսվում է ամբողջ մարմնին լողանալուց հետո, գիշերը, պատրաստուկը քսելուց հետո ձեռքերը չեն լվացվում։ Կրկնակի մշակումն իրականացվում է 4-րդ օրը, 5-րդ օրը՝ անկողնու սպիտակեղենի փոխում։

![Քոսը հղիության ժամանակ](https://lifeinfo.am/storage/images/qos%E2%80%A4-axtanishner-patcharner-ev-varakman-uxiner-150.jpg "Քոսը հղիության ժամանակ")

Բուժումը լրացվում է հակահիստամինային դեղամիջոցների ընդունմամբ՝ Զիրտեկ, Կլարիտին, Էրիուս։

> Ուշադրություն! Պետք է մշակել ամբողջ մարմինը ամբողջությամբ։ Պատրաստուկները կիրառել այնպես, ինչպես նշանակել է բժիշկը, ավելի երկար չի կարելի, քանի որ գոյություն ունի չափաբաժինը գերազանցելու վտանգ։

### Ժողովրդական բուժման մեթոդներ

Պատրաստուկների կիրառումը կարելի է զուգակցել ժողովրդական միջոցներով բուժման հետ։

Ինչպես բուժել տնային պայմաններում.

1. Մանանեխի յուղ, եփած սխտորի հետ։ Դրա պատրաստման համար վերցնում են 0,5 լ յուղ և 100 գ սխտորի զանգված։ Եփել 15-20 րոպե թույլ կրակի վրա, քամել և սեղմել մնացորդը։ Պահել մութ, չոր, զով տեղում։
2. Սխտորի մոխիրը, կարագը և մեղրաշաքարը խառնվում են հավասար համամասնություններով։ Քսուքը քսվում է օրը մի քանի անգամ մաշկի ախտահարված հատվածներին։
3. Մաքուր կուպրի քսում մաշկին, մի քանի ժամ հետո լվանալ տաք ջրով։
4. Դափնու տերևի փոշին, կարագի հետ հավասար մասերով խառնած, քսվում է մաշկին օրը 2-3 անգամ։

Արդյունավետ բուժումը արդյունք է տալիս (քորի, ցանի անհետացում) արդեն 2-4-րդ օրը։ Բժիշկը պետք է հսկի հիվանդի վիճակը ևս մի քանի շաբաթ՝ բարդությունների զարգացումը կամ հիվանդության կրկնակի բռնկումը կանխելու համար։

![Ինչպես բուժել հիվանդությունը](https://lifeinfo.am/storage/images/qos%E2%80%A4-axtanishner-patcharner-ev-varakman-uxiner-121.jpg "Ինչպես բուժել հիվանդությունը")

Երեխաների, ընտանիքի անդամների և մերձավոր շրջապատի վարակումից խուսափելու համար պետք է պահպանվի կանխարգելումը։ Հիվանդը պետք է ամբողջովին մեկուսացվի, պետք է խուսափել մարմնական շփումից, չօգտագործել հիվանդի անձնական իրերը։ Բոլոր իրերը, անկողնու սպիտակեղենը, սրբիչները ենթարկվում են ախտահանման։ Պահպանել հիգիենայի կանոնները, ճիշտ սնվել։