# Օվուլյացիա

![Օվուլյացիայի մասին պարզ բառերով](https://lifeinfo.am/storage/img/aroxjutyun-dexer-bozhognutyun-dexabuyser-69491969.jpg "Օվուլյացիայի մասին պարզ բառերով")

Կնոջ օրգանիզմը ծննդյան պահին ունի երկու ձվարան, որոնք գտնվում են արգանդի ձախ և աջ կողմերում: Ձվարանների գործառույթն է ձվաբջիջների առաջացումը: "Ձվաբջիջ" անվանումը լատիներենից նշանակում է ձու (ovum): Այն պարունակում է մեծ քանակությամբ սնվելիք նյութեր և ֆերմենտներ: Հորմոնները՝ էստրոգենը և պրոգեստերոնը, արտադրվում են հենց ձվարաններում:

Պարունակություն․

- [Օվուլյացիայի մասին պարզ բառերով](#%D6%85%D5%BE%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%B5%D5%A1%D6%81%D5%AB%D5%A1%D5%B5%D5%AB-%D5%B4%D5%A1%D5%BD%D5%AB%D5%B6-%D5%BA%D5%A1%D6%80%D5%A6-%D5%A2%D5%A1%D5%BC%D5%A5%D6%80%D5%B8%D5%BE)
- [Ինչպե՞ս և երբ է տեղի ունենում օվուլյացիան](#%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%BA%D5%A5%D5%BD-%D5%A5%D6%80%D5%A2%D5%BF%D5%A5%D5%B2%D5%AB-%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%A5%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D6%85%D5%BE%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%B5%D5%A1%D6%81%D5%AB%D5%A1%D5%B6)
- [Ինչպե՞ս որոշել օվուլյացիայի ժամանակը անկանոն դաշտանային ցիկլի դեպքում](#%D5%AB%D5%B6%D5%B9%D5%BA%D5%A5%D5%BD-%D5%B8%D6%80%D5%B8%D5%B7%D5%A5%D5%AC-%D6%85%D5%BE%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%B5%D5%A1%D6%81%D5%AB%D5%A1%D5%B5%D5%AB-%D5%AA%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A8-%D5%A1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D5%B6-%D5%A4%D5%A1%D5%B7%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D6%81%D5%AB%D5%AF%D5%AC%D5%AB-%D5%A4%D5%A5%D5%BA%D6%84%D5%B8%D6%82%D5%B4)
- [Օվուլյացիայի որոշման մեթոդներ](#metody-opredeleniya-ovulyacii)
- [Ինչպե՞ս որոշել օվուլյացիան մեզի միջոցով](#kak-opredelit-ovulyaciyu-po-moche)
- [Օվուլյացիայի շրջանի որոշումը օրացույցով](#opredelenie-ovulyacionnogo-perioda-s-pomosch-yu-kalendarya)
- [Օվուլյացիայի ժամանակը ըստ բազալ ջերմաստիճանի](#vremya-ovulyacii-po-bazal-noy-temperature)
- [Նշանները ըստ արգանդի վզիկի](#priznaki-po-sheyke-matki)
- [Ըստ հեշտոցային լորձի կամ «Աս pupil effect»](#po-vlagalischnoy-slizi-ili-effekt-zrachka)
- [Ինչպե՞ս որոշել օվուլյացիան թքի միջոցով](#kak-opredelit-ovulyaciyu-po-slyune)
- [Անօվուլյացիայի ժողովրդական բուժման մեթոդներ](#narodnye-metody-lecheniya-anovulyacii)

## Օվուլյացիայի մասին պարզ բառերով

Օվուլյացիա կոչվում է զարգացած, հասունացած ձվաբջիջի ազատումը ֆոլիկուլից ձվարանի մեջ: Այս դուրսբերումը տեղի է ունենում ցիկլի կեսին՝ նախորդ դաշտանի սկսվելուց 14 օր անց (28 օր տևող դաշտանային ցիկլի դեպքում):

> Գիտեք! Օվուլյացիան որոշելու համար ժամանակակից գինեկոլոգիայում կիրառվում է ուլտրաձայնային հետազոտություն:

### Ինչպե՞ս և երբ է տեղի ունենում օվուլյացիան

Ի սկզբանե՝ իգական սեռի նորածինների ձվարաններում առկա է մոտավորապես 1 միլիոն ձվաբջիջ, որոնք գտնվում են ֆոլիկուլների մեջ: Սեռական հասունացման ժամանակ այդ ձվաբջիջներից ամեն մեկը չի հասնում ավարտին, իսկ պահպանված և ճիշտ կազմավորվածները պատրաստ են կատարելու իրենց կարևորագույն առաքելությունը՝ առողջ նոր օրգանիզմի բերումը: Առաջին դաշտանի տարվա, յուրաքանչյուր ամիս մեկ ձվաբջիջ հասունանում և լքում է ձվարանը:

Դաշտանային ցիկլին զուգընթաց ֆոլիկուլում հասունանում է շուրջ 20 ձվաբջիջ, բայց ազատվում է միայն մեկ հասուն ձվաբջիջ: Այն անցնելով ֆալլոպյան խողովակներով, արգանդի խոռոչում հանդիպում է սպերմատոզոիդներին: Եթե բեղմնավորում չի լինում, ձվաբջիջը հեռանում է կնոջ օրգանիզմից դաշտանային արտազատումներով:

Այս պահից սկսվում է նոր ֆոլիկուլի զարգացումը: Իսկապես նշանակալի առաքելություն հաջողվում է կատարել միայն որոշ ձվաբջիջների: Օվուլյացիան հաճախ հետաքրքրում է ինչպես այն կանանց, ովքեր ցանկանում են հղիանալ, այնպես էլ նրանց, որոնց համար հղիությունն անցանկալի է:

> Ուշադրություն! Անպտղության դեպքում անհրաժեշտ է անցնել ՈՒՁՀ՝ ֆոլիկուլների դինամիկ աճը որոշելու համար:

Օվուլյացիոն գործընթացի իմացությունն անհրաժեշտ է արագ հղիանալու նպատակով նրանց, ովքեր լրջորեն ցանկանում են հղիանալ: Օվուլյացիայի սկսման ժամանակները զգալիորեն տարբերվում են տարբեր կանանց մոտ, անգամ նույն կնոջ մոտ այն կարող է տարբեր ամիսներին տատանվել:

> Ուշադրություն! Վերջերս գիտությունը, առաջին անգամ, նկարահանել է օվուլյացիոն գործընթացը ԱԾՑ-ի (ԷԿՈ) պրոցեդուրայի ընթացքում՝ տեսանյութով: Նախկինում այդ գործողությունը կնոջ օրգանիզմում մնում էր առեղծված՝ միայն ենթադրությունների մակարդակում:

Գործընթացը ընդհանուր առմամբ տևում է մոտ 15 րոպե: Ֆոլիկուլի պատին ձևավորվում է անցք՝ նման վերքի, որով դուրս է գալիս ձվաբջիջը: Այն թվում է փոքր և աննկատ, սակայն դա մարդու ամենամեծ բջիջն է:

## Ինչպե՞ս որոշել օվուլյացիայի ժամանակը անկանոն դաշտանային ցիկլի դեպքում

Շատ կանանց մոտ ցիկլերը անկանոն են՝ ավելի կարճ կամ ավելի երկար՝ միջին տևողությունն համեմատած՝ տասննչորս օրից: Կարճ ցիկլ ունեցող կնոջ մոտ օվուլյացիան կարող է համընկնել դաշտանի ավարտի հետ:

Ինչպե՞ս են հաշվարկում օվուլյացիան.

1. Որոշում են տարում ամենակարճ ցիկլը և հանում 18:
2. Ընտրում են առավելագույն երկարությամբ ցիկլը և հանում 11:
3. Ստացված արդյունքները որոշում են օվուլյացիայի ժամանակը:

> Գիտեք! Առողջ կանայք կարող են ինքնուրույն տանը անցկացնել օվուլյացիայի օրվա որոշման թեստեր՝ օգտագործելով թքի վերլուծիչներ, մեզի թեստեր:

Անկանոն ցիկլի պարագայում անհրաժեշտ է ճշգրիտ իմանալ դաշտանների տևողությունը տարվա ընթացքում: Արդյունավետ են այնպիսի մեթոդները, ինչպիսիք են՝ թքի բյուրեղացումը, ջերմաստիճանի չափումը:

## Ովուլյացիայի որոշման մեթոդներ

Ահա մեթոդները, որոնցով կարելի է որոշել ովուլյացիան․

- թեստեր,
- օրացուցային մեթոդ,
- լորձի վիճակի վրա հիմնված մեթոդ,
- բազալ ջերմաստիճանով,
- արգանդի վզիկի վիճակով,
- թքի միջոցով,
- ինքնազգացողությամբ՝ առանց բժշկի:

### Ինչպես որոշել ովուլյացիան մեզի միջոցով

Մեզի թեստը հիմնված է լյուտեինիզացնող հորմոնի վրա։ Մեզում այդ հորմոնը մշտապես առկա է։ Նրա կոնցենտրացիայի կտրուկ աճը վկայում է, որ ձվաբջիջը հանվելու է 24–36 ժամվա ընթացքում։

Ե՞րբ սկսել թեստավորումը։ Ամեն ինչ կախված է ցիկլի տևողությունից։ Եթե դաշտանային ցիկլը կանոնավոր է, ապա թեստավորումը սկսում են ապագա դաշտանի առաջին օրվանից 17 օր առաջ։ 28-օրյա ցիկլի դեպքում թեստերը սկսում են 11-րդ օրը, 35-օրյա՝ 18-րդ օրը։

Մեզի թեստը բավականին դյուրին է։ Տուփում կան 5 թեստային թղթե շերտիկներ։ Ամեն շերտիկ բաժանված է երկու մասի։ Մեկը՝ վերահսկիչ շերտն է, որի վրա գունավոր գիծ կա։ Մյուսն, որի վրա ռեագենտ է մշակված, հանդիսանում է դիագնոստիկ։ Այդ շերտիկը գույն չունի, քանի դեռ չի շփվել մեզի հետ։ Եթե ցիկլը 28-օրյա է, թեստավորումը սկսում են 11-րդ օրը։

> Ուշադրություն! Փոփոխական ցիկլ ունեցող կանայք վերջին վեց ամիսների մեջ ամենակարճ ցիկլից են հաշվարկում թեստավորման ժամանակը։

Թեստավորման շրջանում խորհուրդ է տրվում շատ հեղուկ օգտագործել և թեստերը կատարել ամեն օր՝ նույն ժամին։ Թեստը գործում է այսպես՝ շերտիկը ընկղմում են մեզի մեջ 3 վայրկյան, ապա նայում են արդյունքին։ Եթե շերտիկը ստանում է վերահսկիչ գծի գույնը կամ դառնում է ավելի մուգ, նշանակում է՝ արդյունքը դրական է։ Եթե շերտիկը ավելի բաց գույն ունի, թեստավորումը շարունակում են հաջորդ օրերին։

> Հիշեք! Եթե դաշտանային ցիկլի մեջ ամիսից ավելի ուշացումներ են կամ ցիկլը անկանոն է, մեզի թեստը նպատակահարմար չէ կիրառել՝ անարդյունավետ լինելու և թանկարժեքության պատճառով։ Միայն ուլտրաձայնային հետազոտության հետ համատեղ հսկելիս կարող է պարզվել, որ ֆոլիկուլը հասել է 18–20 սմ-ի, և թեստը կարող է դրական արդյունք ցույց տալ։

### Ովուլյացիոն շրջանի որոշումը օրացույցով

Օրացուցային մեթոդը ամենահայտնիներից է։ Կանոնավոր դաշտանային ցիկլ ունեցող կինը կարող է հեշտությամբ հաշվարկել ովուլյացիայի օրերը։ Սովորաբար ձվաբջջի հասունացումը տեղի է ունենում ցիկլի կեսին։ Բեղմնավորման հավանականությունը բարձր է ովուլյացիայից 4 օր առաջ և 4 օր հետո։ Այսինքն՝ ինը օր կա։

Ինչո՞ւ է ավելացվում 4-ական օր։ Քանի որ արգանդում գտնվող սերմնաբջիջները կենսունակ են 2-3 օր, չորրորդ օրը ավելացվում է անվտանգության համար։

![Ինչպե՞ս որոշել օվուլյացիայի ժամանակը անկանոն դաշտանային ցիկլի դեպքում](https://lifeinfo.am/storage/images/ovulyacia-inch-e-da-parz-barerov-151.png "Ինչպե՞ս որոշել օվուլյացիայի ժամանակը անկանոն դաշտանային ցիկլի դեպքում")

Եթե ցիկլը 28-օրյա է, ապա բեղմնավորում հնարավոր է ցիկլի 10-17-րդ օրերին։ Այստեղ առաջին օրը համարվում է դաշտանի առաջին օրը։ Վերջին օրը՝ ապագա դաշտանի առաջին օրը։ Եթե հղիությունը ցանկալի չէ, պետք է այդ օրերի ընթացքում խուսափել սեռական հարաբերությունից կամ օգտագործել հակաբեղմնավորիչ միջոցներ։

> Ուշադրություն! Օրացուցային մեթոդի դեպքում՝ 28-օրյա ցիկլի համար, ծրարը հաշվարկում են այսպես՝ վերջին օրվանից հանում են 18, ստացվում է տասներորդ օրը։ Այդ օրից բացվում է հնարավոր բեղմնավորման շրջանը։ Վերջին օրը կլինի 17-րդը (28–11=17)։

Օրացուցային մեթոդը գիտական տեսանկյունից համարվում է ոչ արդյունավետ։ Ովուլյացիայի շրջանում կանայք ուշադիր հետևում են առողջությանը։ Անհրաժեշտ է հետևել նաև ինքնազգացողությանը, արգանդային արտադրություններին, կրծքագեղձերի վիճակին։

### Ովուլյացիայի ժամանակի որոշում բազալ ջերմաստիճանով

Այս պրոցեդուրայի համար անհրաժեշտ է ջերմաչափ։ Անվտանգության նպատակով խորհուրդ է տրվում օգտագործել էլեկտրոնային ջերմաչափ։ Ամեն օր՝ առավոտյան արթնանալուց և անկողնուց չացել, չափելը կատարվում է հեշտոցում կամ ուղիղ աղիքում՝ 7 րոպե, բերանում՝ 5 րոպե։ Արդյունքները գրանցում են։ Բազալ ջերմաստիճանը ձվաբջջի դուրս գալուց առաջ չի գերազանցում 37ºC-ը։ Երբ ջերմաստիճանը բարձրանում է 37ºC-ից վեր, դա վկայում է, որ ովուլյացիան տեղի է ունեցել։

![Ովուլյացիայի որոշման մեթոդներ](https://lifeinfo.am/storage/images/ovulyacia-inch-e-da-parz-barerov-197.jpg "Ովուլյացիայի որոշման մեթոդներ")

> Հիշեք! Ընտանեկան պլանավորման և սերնդի ձեռքբերման համար պետք է հիշել, որ ձվաբջջի կյանքը տևում է 24–28 ժամ։ Սա անվիճելի և արդյունավետ բեղմնավորման շրջանն է։

### Արգանդի վզիկի մասին նշանները

Կանանց մեծ մասը այս մեթոդին չի դիմում, թեև սեռական օրգաններն ամենաճշգրիտ «սինոպտիկներն» են։ Հեշտոց ներթափանցումից վախը հաճախ վախեցնում է կանանց։ Սակայն ուժեղ երեխա ունենալու ցանկության դեպքում կարելի է հեշտությամբ սովորել հասկանալ արգանդի վզիկի բացվածքը, խտությունը և դիրքը։ Այս մեթոդը խորհուրդ է տրվում յուրացնել կրծքով կերակրող մայրերին, 40–50 տարեկանում գտնվող կանանց՝ նախամենոպաուզայի շրջանում, երբ օրգանիզմը վերափոխվում է դեպի մենոպաուզա։

Ովուլյացիայից առաջ արգանդի վզիկը շոշափելիս լինում է չոր, բավականին կարծր՝ ինչպես քթի ծայրիկը։ Այն իջած է հեշտոցի մեջ և փակված։ Ձվաբջջի դուրս գալու պահին վզիկը պատվում է լորձով՝ դառնում է խոնավ։ Այնուհետև վզիկը բացվում է և բարձրանում դեպի հեշտոցի վերին հատված՝ հեշտություններ ստեղծելով սերմնաբջիջների համար։ Այս պահին վզիկը փափուկ է՝ ինչպես ականջախեցին։

![Անօվուլյացիայի ժողովրդական բուժման մեթոդները](https://lifeinfo.am/storage/images/ovulyacia-inch-e-da-parz-barerov-159.jpg "Անօվուլյացիայի ժողովրդական բուժման մեթոդները")

Ովուլյացիայի շրջանի ավարտից հետո վզիկը իջնում է ցած՝ դեպի հեշտոց, փակվում ու կրկին կարծրանում։

### Հեշտոցային լորձի կամ «Ծիածանի էֆեկտի» միջոցով

«Ծիածանի էֆեկտը» (կամ կրկնակի տիտման էֆեկտ) հատուկ գինեկոլոգիական եզրույթ է, որն արտահայտում է ցերվիկալ լորձի առկայությունը։ Լորձի լինելը որոշվում է գինեկոլոգիական զննման ընթացքում։ Լորձի առկայությունը գնահատվում է ովուլյացիայի նշան։ Արգանդի վզիկ տանող ուղին լցված է լորձով, որը պաշտպանում է արգանդը հեշտոցից միկրոօրգանիզմների ներթափանցումից։

Դաշտանային ցիկլի տարբեր փուլերում լորձը շատ չքաշվող է, արգելափակում է միկրոօրգանիզմներին և սերմնաբջիջներին արգանդ հասնելը։ Ովուլյացիայի ժամանակ լորձը դառնում է ավելի հեղուկ և թույլ է տալիս սերմնաբջիջներին ազատ անցնել արգանդ։ «Ծիածանի էֆեկտը» բացատրվում է լորձի ի հայտ գալով, որ կաթիլի ձև ունի (հիշեցնում է ծիածան)։

![Ինչպե՞ս և երբ է տեղի ունենում օվուլյացիան](https://lifeinfo.am/storage/images/ovulyacia-inch-e-da-parz-barerov-146.jpg "Ինչպե՞ս և երբ է տեղի ունենում օվուլյացիան")

> Ուշադրություն! «Ծիածանի էֆեկտը» հնացած մեթոդ է և այժմ չի օգտագործվում։

Թեպետ այս մեթոդը հին է, այնուամենայնիվ կանայք հաճախ օգտվում են տնային պայմաններում։ Լորձի կանոնավոր վերլուծությունը օգնում է զգալ ձվաբջջի դուրս գալուն մոտենալը։

### Ինչպես որոշել ովուլյացիան թքի միջոցով

Այս մեթոդը կոչվում է «եղեգնի տերևի ախտանիշ» կամ թքի բյուրեղացման մեթոդ։ Կնոջ օրգանիզմում ովուլյացիայի ընթացքում պահպանվում է որոշակի հորմոնային հավասարակշռություն։ Միկրոսկոպի ապակու վրա դրված թքից առաջանում են բյուրեղներ, որոնք հիշեցնում են եղեգնի տերև։

Բժշկի չմիջնորդված ովուլյացիայի նշաններն են․

- քաշող, խուլ ցավ որովայնի ներքևում, որն առկա է նաև գոտկատեղին,
- արատադրության ավելացում արգանդից. խտացած, մթնշաղային կամ թափանցիկ,
- կրծքագեղձերի զգայունության բարձրացում,
- «խոնավ ներքնաշորի» նշան. վկայում է ովուլյացիայի մասին,
- սեռական ցանկության աճ,
- ուղիղ աղիքային ջերմաստիճանի բարձրացում։

> Ուշադրություն! Ովուլյացիայի ժամանակի որոշմանը կօգնեն մեզի կամ արյան լաբորատոր հետազոտությունները։

## Անօվուլյացիայի ժողովրդական բուժման մեթոդները

Անօվուլյացիան՝ օվուլյացիայի բացակայությունը, որի մասին կանայք երբեմն անգամ չեն կասկածում։ Ախտանիշերը՝

1. Ուժեղ և առատ դաշտանային արյունահոսություն։
2. Դաշտանային ցիկլի անկանոնություն։
3. Միշտ ցածր բազալ ջերմաստիճան։

Ձվարանների ճիշտ և արդյունավետ աշխատանքի վերականգնումը ժողովրդական միջոցներով սկսում են անպայման հետազոտություններով․ ստուգում են արգանդափողերի անցանելիությունը։ Պարբերաբար сдавают հորմոնային անալիզներ՝ ամբողջ օրգանիզմի վիճակը պարզելու համար։

Հորմոնների մակարդակը կարող է տատանվել․ մեկ ցիկլում հորմոնային ֆոնը կարող է դրական լինել, մյուսում՝ բարձրացած կամ իջեցված։ Օվուլյացիան խթանող թուրմեր ընդունում են միայն հորմոնային անհավասարակշռության վերացումից հետո։

Բժիշկները խորհուրդ են տալիս անօվուլյացիայի բուժման համար ընդունել հորմոնային դեղամիջոցներ։ Կա ավելի մեղմ տարբերակ՝ ժողովրդական բաղադրատոմսեր, որտեղ կիրառվում են տարբեր խոտաբույսեր։

#### Բաղադրատոմս յուղասած խալվայի հետ

- 1 ճաշի գդալ խալվա,
- 250 գրամ եռացրած ջուր։

Թրմում են, պահում քսան րոպե։ Խմում են՝ ցիկլի յոթերորդ օրից սկսած, օրական 4 անգամ, յուրաքանչյուր անգամ 60 գրամ։ Տևողությունը՝ տասը օր։ Թուրմի ընդունումն կրկնում են 2 ամիս։

![Ինչպես որոշել ովուլյացիան մեզի միջոցով](https://lifeinfo.am/storage/images/ovulyacia-inch-e-da-parz-barerov-160.jpg "Ինչպես որոշել ովուլյացիան մեզի միջոցով")

Երեք ամիս դադարեցնում են։ Ապա խալվայի թուրմը սկսում են խմել դաշտանային ցիկլի չորրորդ օրից։

#### Լիպա և խալվա

- 1 ճաշի գդալ լիպա,
- 1 ճաշի գդալ խալվա,
- 300 գրամ տաք ջուր։

Խոտաբույսերը թրմում են։ Խմում՝ օրական երեք անգամ, մեկական ճաշի գդալ (ցիկլի հինգերորդ օրվանից)։

#### Ադամի արմատ

2 թեյի գդալ ադամի արմատ թրմում են 1 բաժակ եռացրած ջրի մեջ։ Թրմում են 120 րոպե։ Քամում։ Խմում են մեկական ճաշի գդալ, օրական 4 անգամ։

#### Համբուրգի սերմեր

- 1 ճաշի գդալ սերմեր,
- 250 գրամ ջուր,

Սերմերը ջրի մեջ լցնում են և հասցնում եռման։ Եփում են հինգ րոպե թույլ կրակի վրա։ Թրմում են 60 րոպե։ Ընդունում են 1–2 ամիս՝ ուտելուց կես ժամ առաջ, 2 ճաշի գդալ, օրական 4 անգամ։

#### Հադոփ (սպորիշ)

- 4 ճաշի գդալ խոտաբույս,
- 0.5 լիտր ջուր։

Թրմում են, պահում 4–5 ժամ, քամում են։ Խմում են օրական երեք անգամ՝ ուտելուց 15–20 րոպե առաջ, 200 գրամ։

#### Ռամիշա մենակողմանի

Տերմոսի մեջ 0.5 լիտր եռացրած ջրով թրմում են 3 ճաշի գդալ խոտաբույս։ Թրմում են 12 ժամ։ Խմում են օրական 4 անգամ՝ ուտելուց մեկ ժամ անց, 150 գրամ։

#### Լիպա ու հաբուրգի սերմեր

Լիպայի ծաղիկն ու հաբուրգի սերմերը խառնում են (1:1 հարաբերակցությամբ)։ Խառնուրդի 1 ճաշի գդալը՝ 200 գրամ տաք ջրի հետ, դնում են ջրային բաղնիք։ Պահում են 15 րոպե։ Խմում են ամբողջ ցիկլի ընթացքում՝ մեկական ճաշի գդալ օրական չորս անգամ։

Անօվուլյացիայի դեմ օգնում են հետևյալ սննդամթերքները՝ ծիրանաչրեր, խնձոր, անանաս, բարձր յուղայնության կաթ, լոբի, կարծր պանիր, դեղնուց, սոյա։ Հորմոնների արտադրությունը խթանում են դդմի և քունջութի սերմեր, լոլիկ, գազար, վարունգ, ճակնդեղ, սպանախ։