Ի՞նչ անել ենթաստամոքսային գեղձի դիֆուզ փոփոխությունների դեպքում
Ենթաստամոքսային գեղձը (լատ. «pancreas») մարսողական համակարգի կարևոր օրգաններից է։ Այն պատասխանատու է ենթաստամոքսային հյութի նորմալ արտադրության, սննդի մեջ պարունակվող սպիտակուցների, ճարպերի և ածխաջրերի քանդման համար։ Ենթաստամոքսային գեղձի պարենխիմայի դիֆուզ փոփոխությունները պարտադիր որևէ հիվանդություն չեն, այլ միայն օրգանի կառուցվածքի խախտում։
Ենթաստամոքսային գեղձի պարենխիմայի փոփոխությունները լինում են հետևյալ տեսակների․
- Չնչին։ Ամենից հաճախ առաջանում են սթրեսների, ոչ լիարժեք սննդի, շատ ուտելու հետևանքով։ Ակնհայտ խախտման նշաններ չկան։ Պատճառող գործոնները վերացնելու համար հիմնականում բավական է կարգավորել սննդակարգը, հրաժարվել վնասակար սննդից, հատկապես՝ ալկոհոլից։
- Միջին։ Երբ սկսում է պանկրեատիտի զարգացումը, ենթաստամոքսային գեղձի կամ տասներկումատնյա աղիքի որևէ բորբոքային հիվանդություն, դիտվում են միջին դիֆուզ փոփոխություններ։ Վաղ փուլում ախտորոշումը արագացնում է բուժման ընթացքը, թույլ է տալիս խուսափել բարդություններից։
- Անհայտ արտահայտված։ Այս ձևի ժամանակ ենթաստամոքսային գեղձը նորմալ է գործում, սակայն անբացահայտ նշանները նկատելի են շաքարային դիաբետի առկայության դեպքում։ Գեղձն արտադրում է հորմոններ՝ ինսուլին և գլյուկագոն, կարգավորում արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակը։ Շաքարի մակարդակի բարձրացման դեպքում ՈՒՁՀ-ով հաճախ հայտնաբերվում են անհայտ արտահայտված փոփոխություններ։
- Զգալի։ Դրանք կարելի է որոշել ոչ միայն էխոգրաֆիկորեն, այլ նաև ակնհայտ նշաններով։ Այսպիսի փոփոխությունների ախտանիշները անհարմարություն ու ցավ են առաջացնում։ Կարող է հայտնվել ցավ որովայնի տարբեր հատվածներում, սրտխառնոց, փսխում։
Կարևոր է։ Չնչին և միջին փոփոխությունները սովորաբար հայտնաբերվում են պատահաբար՝ ՈՈւՁՀ-ով պլանային զննման ժամանակ, երբեմն այլ հիվանդության առթիվ։
Քրոնիկական տեսակը
Առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում քրոնիկական տեսակը, որը հատկապես արտահայտված է և բարդ ընթացք ունի։ Վտանգն այն է, որ երկար ժամանակ մարդը չի կարող զգալ ախտաբանության նշաններ։ Դրանք առաջանում են երկու հիմնական պատճառով․
- Ֆիբրոզ։ Առաջանում է նյութափոխանակության գործընթացների խանգարման կամ գեղձում բորբոքային պրոցեսների կծավալված քրոնիկական ձևի պատճառով։ Օրգանի հյուսվածքների հետազոտման ժամանակ զգալի է էխոգենության բարձրացումը։ Չնայած գեղձի հյուսվածքների լուրջ փոփոխություններին բորբոքման պատճառով, օրգանի չափը կարող է պահպանվել նորմայի սահմաններում։ Սա կարևոր է հաշվի առնել ուլտրաձայնային ախտորոշման ժամանակ։
- Լիպոմատոզի նման հիվանդություններ։ Դրանց առաջացման հիմնական պատճառն է շաքարային դիաբետը՝ անբուժելի հիվանդություն։ Լիպոմատոզի ժամանակ գեղձի բջիջները աստիճանաբար փոխարինվում են ճարպային կուտակումներով։ Այն դեպքում օրգանի չափերը հաճախ փոխվում են։
Պարենխիմայի որոշ դիֆուզ փոփոխություններ, օրինակ՝ ռեակտիվ բնույթի, առաջանում են բորբոքման, ծանր ալերգիկ ռեակցիաների դեպքում։ Այդ պատճառով միշտ նշանակվում են լրացուցիչ հետազոտություններ՝ ճշգրիտ ախտորոշում կատարելու համար։
Բուժում
Ենթաստամոքսային գեղձի պարենխիմայի հետ տեղի ունեցած փոփոխությունների մեծ մասի դեպքում գործընթացները անդարձ են։ Ճարպային բջիջներով փոխված հյուսվածքը հնարավոր չէ վերականգնել, այդ պատճառով ցանկացած բուժման հիմնական նպատակը՝ ախտորոշումից հետո հայտնաբերմամն օրգանում փոփոխությունները հարուցած պատճառի ազդեցության դադարեցումն է։
Մարսողական համակարգի օրգանների համալիր զննությունից հետո դրվում է ճշգրիտ ախտորոշում։ Եթե դիֆուզ փոփոխությունների պատճառը ալկոհոլի չարաշահումն է կամ սխալ սնվելը, դա պարտադիր բարենպաստ չի լինում նաև ստամոքսի, աղիների, լյարդի, լեղապարկի համար։ Քանի դեռ այս օրգանների հիվանդությունները չեն դադարեցվել, ենթաստամոքսային գեղձի փոփոխությունները կշարունակվեն զարգանալ։
Եթե պարզվում է, որ փոփոխությունները պայմանավորված են պանկրեատիտով, նշանակվում է համապատասխան բուժում։ Բժշկի ցուցումները պահպանելուց հետո գեղձի գործառույթները վերականգնվում են, դիֆուզ փոփոխությունները դադարում են։
Կարևոր է։ Քրոնիկական պանկրեատիտի դեպքում նշանակումները տրվում են ամբողջ կյանքի համար։
Եթե պատճառը շաքարային դիաբետն է, երբ պարենխիմայի դիֆուզ փոփոխությունների արդյունքում փոխվում է արյան մեջ շաքարի մակարդակը, բժշկական բուժումն այդպես էլ որոշվում է ամբողջ կյանքի համար։ Նշանակվում են դեղեր՝ այս ցուցանիշը նորմայի բերելու նպատակով։ Եթե նախկինում դրանք ընդունվել են, ապա դեղաչափը մեծացվում է։ Դիաբետն անհրաժեշտ է միշտ ուշադրության կենտրոնում պահել՝ հաճախակի վերահսկելով գլյուկոզի մակարդակը և ենթաստամոքսային գեղձի վիճակը։
Դիետա դիֆուզ փոփոխությունների դեպքում
Պանկրեատիտը, մարսողական օրգանների այլնախավեցված հիվանդությունները կամ պարենխիմայի դիֆուզ փոփոխությունները հնարավոր չէ բուժել առանց սննդակարգի պահպանման։ Կարևոր սկզբունքներն են․
- սնվել ըստ ժամանակացույցի՝ մշտապես նույն ժամին, հավասարակշռված և բազմազան,
- ոտքերի և մրգերի մեջ հարուստ սննդակարգ,
- բոլոր ուտեստները պետք է եփել, շոգեխաշել կամ թխել,
- պատրաստի ուտեստները պետք է լինեն հեղուկանման, ոչ թանձր,
- օրինակ պետք է սնվել առնվազն 5 անգամ։
Բուժհաստատություններում պանկրեատիտով կամ ենթաստամոքսային գեղձի հիվանդություններով հոսպիտալացված հիվանդներին սահմանվում է դիետա N5։ Կյանքի համար սահմանափակումներ են դրվում որոշ սննդատեսակների վրա․
- մայոնեզ,
- կետչուպ,
- ալկոհոլ,
- սուրճ,
- կիսաֆաբրիկատներ,
- արագ սնունդ (ֆասթֆուդ),
- թթվի ու մարինադներ,
- պահածոներ։
Առաջին շրջանում սննդակարգից ամբողջությամբ պետք է հանել քաղցրավենիքն ու խմորեղենը: Օրվա թույլատրելի շաքարի քանակը 40 գ է։ Երեխաների մոտ հիվանդություն հայտնաբերելու դեպքում այս կանոնը պահելն ավելի դժվար է լինում, բժիշկը կարող է ծնողներին առաջարկել այլ տարբերակ՝ թխած խնձոր, որոշ չրեր, ժելե, սակայն ամեն ինչ՝ սահմանափակ քանակով։
Դիետան պահանջում է բացառել նաև գազավորված ըմպելիքները, ինչպես նաև այն մթերքները, որոնք առաջացնում են գազառաջացում։ Խմիչքներից խորհուրդ է տրվում խմել չոր մրգերի կոմպոտ, բուսական կամ հատապտուղային թեյեր, մորս, հյութեր։ Սև թեյի, հատկապես՝ ուժեղ թեյի օգտագործումը նույնպես անհրաժեշտ է մեղմել։
Ենթաստամոքսային գեղձի պարենխիմայի դիֆուզ փոփոխությունները մարսողական համակարգի հիվանդությունների միայն մեկ ախտանիշն են։ Կախված փուլից՝ արտահայտվում են տարբեր նշաններ։ Բուժումը հնարավոր է նշանակել միայն բժիշկների հետազոտությունից հետո, որի նպատակը գեղձի հյուսվածքի պաթոլոգիական փոփոխությունների դադարեցումն է։ Կարևոր մասն է՝ դիետան, որը սահմանվում է ամբողջ կյանքի համար՝ նման առողջ սննդակարգի սկզբունքներին մոտ։